Geen Turkse pas meer? Dan toch alle rechten

Eén of twee nationaliteiten, het nationalistische Turkije doet er niet moeilijk over...

Van onze verslaggever Eric Outshoorn

Het debat over de dubbele nationaliteit van migranten – begonnen door PVV-leider Geert Wilders – leidde de afgelopen weken tot flinke politieke ruzies in de Tweede Kamer, en daarbuiten. In Turkije maakten ze zich vlak voor de parlementsverkiezingen wél druk om de standpunten van Turks-Nederlandse aspirant-politici over de Armeense volkenmoord. Maar de dubbele nationaliteit is in Turkije geen punt van gesprek.

‘Die discussie heeft geen enkele rol gespeeld in Turkije’, zegt drs. Mehmet Emin Yildirim van de faculteit Talen en Culturen van het Midden-Oosten van de Leidse universiteit. Wellicht vinden ze het in Ankara zelfs heel normaal dat een dubbele nationaliteit ongewenst wordt gevonden, denkt hij.

‘Turkije staat juist vrij liberaal tegenover het verschijnsel dat zijn onderdanen hun nationaliteit opgeven.’ Dat is opmerkelijk voor een land waar het nationalisme een grote maatschappelijke rol speelt en zich de laatste tijd zelfs steeds sterker manifesteert.

Feit is dat een Turk zijn staatsburgerschap kan opgeven, maar hij behoudt dan wel alle rechten die daaraan verbonden zijn, zegt Yildirim, zelf bezitter van twee nationaliteiten.

‘Je krijgt dan een zogeheten roze kaart, waarmee je geen verblijfsvergunning nodig hebt. Je kunt zonder problemen werken (vaak is voor de uitoefening van een bepaald beroep de Turkse nationaliteit nodig, bijvoorbeeld voor makelaars, red.) en je mag ook onroerend goed kopen’, zegt Yildirim. ‘Je moet wel officieel melden dat je afstand doet van je nationaliteit.’

De oorzaak van die vrijzinnige houding in Turkije is volgens Yildirim dat Duitsland indertijd geen dubbele nationaliteit accepteerde. ‘De Turkse autoriteiten stimuleren zelfs de integratie van Turken in andere landen. Daarom willen ze graag dat die de Nederlandse of Duitse nationaliteit krijgen.’

Yildirim gelooft niet zo dat Turkije zijn onderdanen scherp in de gaten blijft houden en indien nodig geacht ideologisch aanstuurt. Neem de dienstplicht voor Turkse Nederlanders. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil daarvan af, juist om de loyaliteit van Turkse migranten jegens hun nieuwe vaderland te vergroten. Ankara zou met die dienstplicht een ideologische greep willen houden op de (ex-)landgenoten vermoedt men in de Kamer.

Yildirims collega drs. Nicole van Os is er minder zeker van dan Yildirim dat Turkije de Turkse Nederlanders loslaat. ‘Via bijvoorbeeld sportclubs wordt er wel degelijk invloed uitgeoefend’, meent zij.

‘Mensen die voorzitter worden van een sportclub of een moskeevereniging doen dat vrijwillig’, nuanceert Yildirim, ‘Ik zie geen directe invloed of sturing van de Turkse staat.’

Wel is er sprake van een pro-Turkse lobby via de Turkse ambassades. ‘Er was onlangs een festival over Turkije Nu, waarin allerlei blije mensen – kunstenaars en muzikanten – optraden. Dat werd georganiseerd door het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken.’

Terug naar de dienstplicht. In het buitenland levende Turken kunnen die afkopen door 5500 euro te betalen en daarna drie weken basistraining te ondergaan in het stadje Burdur, zo’n 150 kilometer noordelijk van de badplaats Antalya.

Die training wordt vaak ervaren als zwaar. Er komt zeker enige theoretische scholing over de Turkse staatsinrichting aan te pas. Maar de vraag is in hoeverre je in drie weken Turkse Nederlanders of Duitsers kunt bijscholen in het kemalistische ideaal van een sterke staat die pal staat voor het secularisme.

Wie onder de training uit wil komen, wordt geconfronteerd met een Turkse staat die zich tegelijkertijd van zijn liberale én zijn zakelijke kant laat zien: wie al een deel van zijn afkoopsom heeft betaald, krijgt dat bedrag teruggestort als hij zijn staatsburgerschap opgeeft. De som wordt echter niet uitbetaald in euro’s, maar in Turkse lira’s.

Yildirim zelf denkt er niet over zijn Turkse nationaliteit op te geven. ‘Te duur. Het heeft me indertijd 18 duizend gulden gekost om mijn dienstplicht af te kopen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden