Geen torentje voor Pechtold, wel monsterzege voor D66

Het Torentje wordt het niet, zoals Alexander Pechtold zo vurig hoopte. Maar een monsterzege is het wel voor D66. Volgens de eerste prognoses hebben de Democraten 19 zetels in de Tweede Kamer binnengesleept. Dat zijn er 7 meer dan de huidige 12 zetels. Ze staan op een gedeelde tweede plek met CDA en PVV.

Uitzinnige D66'ers op de uitslagenavond in Scheveningen.Beeld Jiri Buller/de Volkskrant

'Voor ons is dit echt een prachtige uitslag. D66 is nu de grootste progressieve partij in gemeenten, in Europa, in de Eerste Kamer en nu ook in de Tweede Kamer'', zegt D66-leider Pechtold in een strandtent vol joelende jongeren in Scheveningen. 'Ik hoop dat dit het begin mag zijn van overwinningen van progressief liberalen in heel Europa, te beginnen in Frankrijk!' Een oorverdovend applaus volgt nadat hij opmerkt dat 'het een signaal is naar heel Europa dat het populistisch geluid is gestopt in Nederland'.

Pechtold vermoedt dat de kiezer D66 heeft beloond voor 'een constructieve houding' in moeilijke jaren en voor het voeren van een optimistische campagne. 'D66'ers zijn geen types die bij het opstaan denken: waar ga ik mij vandaag eens aan ergeren?'

Landsbestuur

De weg naar de overwinning was lang, maar gestaag. Op sterven na dood in 2006, groeide de partij onder leiding van Pechtold in ruim tien jaar tijd uit tot een factor van belang. Het harde werk werd in 2014 al bekroond met het veroveren van het stadsbestuur van Amsterdam, waar de PvdA na bijna zeventig jaar van troon werd gestoten. In 2015 volgde de zege in de provinciebesturen.

En dan nu mogelijk het landsbestuur. Na deze verkiezingsuitslag van woensdagavond zal D66 zal vrijwel zeker nodig zijn om een solide regeringscoalitie te vormen. Pechtold glundert bij het idee. Ooit was hij al kort minister, dat ambt zal hem misschien nu weer ten deel vallen. Vertrekken zal hij in elk geval niet, waarop hij tijdens de verkiezingscampagne leek te hinten als D66 niet deel zou nemen aan een nieuwe regering.

Vreugde bij D66.Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Consequente campagne

Pechtold voerde een consequente verkiezingscampagne: met zijn boodschap over nuance en verbinden verwachtte hij meer te bieden dan de aanjagers van angst, zoals PVV-leider Geert Wilders, herhaalt hij woensdag weer. Ook zijn resolute afwijzing van de manier waarop VVD-premier Mark Rutte sprak over Nederlanders met een migrantenachtergrond - 'Pleur op' - was een terugkerend verhaal.

Het is de reden dat D66 zoveel winst heeft geboekt, denken ook D66-leden Debora (29), Jörgen (28) en Peter Paul (32). 'We hebben een optimistisch verhaal verteld. We zijn de tegenhanger van het pessimisme', zegt Debora. 'Een duidelijk verhaal over gelijke kansen', hoorde Peter Paul tijdens de campagne. Het 'meewerken met het kabinet' betaalt zich nu ook uit, denkt Jörgen.

Als na de kabinetsformatie blijkt dat D66 inderdaad gaat mee regeren, dan komt het erop aan om de partij-idealen echt te verwezenlijken. Want eenmaal aan de macht, greep de partij in het verleden vaak mis. Denk aan het sneuvelen van oud-minister Thom de Graaf op de gekozen burgemeester in 2005. Waarom werd hij niet gesteund?

'Het verzet van andere partijen bleek vaak te groot, de slagkracht en politieke wil van D66 te beperkt', analyseerde De Graaf zelf eind vorig jaar in het boek Redelijk Radicaal. D66'ers waren in het verleden gewoon te weinig gefocust op de macht, denkt oud-minister Laurens Jan Brinkhorst. Met als gevolg dat als het op zuivere machtspolitiek aankwam, D66 vaak het onderspit delfde.

Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Idealen verwezenlijken

Als het aan Pechtold ligt, zal dat ditmaal niet gebeuren. Een van de eerste dingen die hij wil regelen is 'beter onderwijs'. Kleinere klassen, meer aandacht voor kinderen met een taalachterstand, de uitvallers en excellenten.

Een van de eerste dingen die Pechtold en zijn club willen regelen is 'beter onderwijs'. Daarmee bedoelt hij onder meer: kleinere klassen - maximaal 24 kinderen per klas. Kinderen met een taalachterstand, de uitvallers en de excellenten moeten meer persoonlijke aandacht krijgen.

De nieuwe kroonjuwelen van D66 - zoals orgaandonatie en levensbeëindiging bij voltooid leven - gaat Pechtold niet afdwingen in een regeerakkoord, mits de Kamer het initiatief mag nemen om daarin stappen te zetten. D66 zal daarmee nog menig verhit debat veroorzaken. Zeker als de kabinetsformatie uitdraait op een samenwerking met partijen als SGP of ChristenUnie. 'Er zijn partijen waarmee we van nature minder snel zaken doen. Ik zal onze vrijzinnige thema's niet zomaar opofferen', zegt Pechtold. Maar behalve de PVV sluit hij niemand uit.

Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Hoe ging het er bij de andere partijen aan toe?

VVD
Een partij die optimisme tot motto heeft verheven, hoort een verlies met gejuich te begroeten. Dus wordt er gejoeld in het WTC, als voor de VVD een verlies van tien zetels wordt voorspeld. 'Fantastisch resultaat'.

PVV
De afwezigheidscampagne van Geert Wilders heeft zijn PVV in de prognose van de einduitslag 20 zetels opgeleverd. De voorspelde tweestrijd met de VVD is in een nederlaag geëindigd.

CDA
Een sterke eindsprint brengt CDA naar 19 zetels. 'We hebben de weg omhoog gevonden.'

PvdA
De totale shock overheerste. 'Het voelt onrechtvaardig', zei Dijsselbloem. Dat er gepraat gaat worden, staat wel vast. Over lijsttrekker Lodewijk Asscher, die zelf sprak over 'een bittere, traumatische avond'.

GroenLinks
'Dit', zegt Jesse Klaver, lijsttrekker van GroenLinks, 'is een overwinning om trots op te zijn. We hebben meer zetels gewonnen dan we ooit in de Kamer hadden. Maar we zijn pas net begonnen. You ain't seen nothing yet.'

SP
Emile Roemer oogt nog net zo veerkrachtig als aan het begin van een uitputtende verkiezingscampagne, hoewel de SP en winnen op landelijk niveau zich kennelijk slecht met elkaar laten verenigen.

50Plus
Henk Krol betreedt dansend de zaal waar 50Plus de verkiezingsavond doorbrengt. 'Lieve mensen, we zijn verdubbeld!'

Denk
De compromisloze houding is beloond.

Forum voor Democratie
Baudet snoerde zijn tegenstanders in zijn overwinningsspeech met zichtbaar genoegen de mond.

Partij voor de Dieren
'Groene politiek heeft gewonnen'.

Artikel 1
'Ook nul zetels is winst'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden