Geen tararaboemmuziek na rondspokende lamentaties

Een concert dat met zijn toegift begint: die zeldzaamheid deed zich voor in het Concertgebouw, waar het San Francisco Symphony Orchestra en zijn chef Michael Tilson Thomas zich dinsdag niet alleen van hun beste kant lieten horen, maar bovendien een paar conventies op hun kop zetten....

Onheilspellend was de aanblik van een orkest dat klaarzat rond een vleugel waarvan de klep aanvankelijk potdicht bleef. Tilson Thomas daalde zonder Schumann-soliste de trap af. De verdenking rees dat Martha Argerich, plots afgemeld, ergens in een kleedkamer zat te mokken.

De aap die uit de mouw kwam heette Doebinoesjka - het was een feestmuziekje van Rimski Korsakov. Vreemd om hier een tourneeprogramma mee te openen, maar het mopje bleek in zinnig verband te staan met het laatste programma-onderdeel, de Elfde Symfonie van Sjostakovitsj. Even zinnig was de beslissing om aan deze Elfde, waarvan de lamentaties en slagwerkmitraillades nog lang kunnen rondspoken, juist niet de anticlimax te koppelen van een tararaboemmuziekje.

De weinig gespeelde Elfde, bijgenaamd 'Het jaar 1905', is door sommigen beschouwd als een sociaal-realistisch Sovjetgewrocht (Sjostakovitsj kreeg er in 1958 een Leninprijs voor), en is door anderen juist weggezet als een toonbeeld van mistroostigheid. Er bestaat ook een verlichter opvatting, namelijk dat zowel het een als het ander waar is, en dan in de meest indrukwekkende betekenis van het woord.

De woelingen van 1905, het jaar waarin troepen in St. Petersburg op een zondag hun wapens leegschoten op een weerloze menigte, zijn de geschiedenis ingegaan als een proloog tot de Oktoberrevolutie. Sjostakovitsj' hommage valt te beluisteren als een document van apocalyptische treurnis. Dirigenten als Gergjev en Jansons hebben getoond nogal kijk te hebben op de meerduidigheid van deze Elfde, met zijn triomftochten van de grommende terts en de kale kwint. Tegenover hun ruige panorama's plaatsten MTT en zijn Californiërs een gepolijster lezing. Maar niet minder dwingend en intens. Grote prestatie, van een orkest dat op de sleutelposten geen fabelachtige uitblinkers heeft, maar wel een eenheid vormt.

MTT's 'voorgift' met Rimski sloeg onder meer hierop, dat deze Petersburger anno 1905 sympathiseerde met revolterende studenten, waarna hij als conservatoriumdocent werd geschorst. Toegift nummer twee viel óók voor de pauze: na Schumanns pianoconcert - met Argerich in blakende conditie - nam Tilson Thomas naast de pianiste plaats, om een quatre-mains te spelen die een beetje op Mozart leek, maar ook heel biedermeier naar Diabelli klonk. Zo werd het ook nog gezellig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden