Geen straf voor hulp bij zelfdoding

Omdat hij handelde uit naastenliefde gaat Albert Heringa vrijuit nadat hij zijn schoonmoeder hielp met sterven. Zijn sympathisanten hopen op verdere liberalisering van de Euthanasiewet.

ZUTPHEN - De rechtbank in Zutphen heeft Albert Heringa (71) schuldig bevonden aan hulp bij zelfdoding. Toch krijgt hij geen straf omdat de rechters ervan overtuigd zijn dat hij handelde uit naastenliefde. Het Openbaar Ministerie (OM) had drie maanden voorwaardelijk geëist.


'Het is heerlijk dat ik geen straf krijg', aldus Heringa dinsdag. 'Maar in het vonnis heb ik vooral de aanzet gemist om nieuwe wegen in te slaan. De strafbaarheid van hulp bij zelfdoding blijft in stand. Daardoor kunnen mensen in eenzelfde situatie nog steeds niet transparant zijn. '


In juni 2008 maakte Heringa voor zijn stiefmoeder Moek - een broze dame van 99 die niet langer verder wilde - een dodelijke pillencocktail klaar. De huisarts van het verzorgingstehuis in Ermelo waar zij woonde, had geweigerd euthanasie toe te passen.


Daardoor moest Heringa een onmogelijke keus maken, meent zijn raadsman Wim Anker: en strafbaarheid aan de ene kant en de morele plicht Moek te helpen aan de andere kant. 'Een andere keuze zou hebben geleid tot levenslange schuldgevoelens', aldus Anker. Hij had vrijspraak voor zijn cliënt bepleit op grond van overmacht.


Volgens de rechtbank is daar geen sprake van. Omdat Moek niet alleen levensmoe was, maar ook kwakkelde met haar gezondheid, had Heringa meer moeite moeten doen, andere artsen te raadplegen over euthanasie. Door zelf te handelen, heeft hij een strafbaar feit gepleegd. Volgens de rechters staat wel buiten kijf dat dat was 'ingegeven door naastenliefde' en de wens 'zich over haar te ontfermen'. Omdat het OM bovendien lang heeft getreuzeld met vervolging, waardoor de verdachte lang in onzekerheid verkeerde, is geen straf opgelegd.


Volgens advocaat Anker is het uitzonderlijk dat er bij een kwestie van leven en dood straf achterwege blijft. Hij is minder te spreken over de onderbouwing van het vonnis. Het argument dat Heringa bij een andere huisarts te rade had moeten gaan, noemt hij 'theoretisch'. 'In 2008 was het nog praktisch onmogelijk zo'n arts te vinden.'


In het vonnis wordt op dit punt Henk Manschot geciteerd, emeritus hoogleraar ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht, die bij het proces als deskundige optrad. 'Mijn woorden zijn zeer selectief aangehaald om te verdedigen dat er een tweede arts geraadpleegd had kúnnen worden', meent Manschot. 'Uit een verhoor van anderhalf uur worden vijf zinnen gebruikt. Ik heb óók aangegeven dat dat toentertijd geen reële optie was.'


Manschot noemt het vonnis verder een salomonsoordeel: 'De rechter heeft twee onverzoenlijke elementen, 'strafbaarheid' en 'geen stafoplegging', weten te verbinden. Zorgvuldig, zou je kunnen zeggen, maar ik vind het teleurstellend dat er geen signaal is gekomen dat we met de huidige wetgeving moeilijk uit de voeten kunnen.'


Hulp bij zelfdoding is strafbaar. In het geval van uitzichtloos lijden, mogen alleen artsen hulp bieden. Levensmoeheid of, in modern jargon, een voltooid leven, zoals bij Moek, valt echter niet onder het medisch domein, heeft de Hoge Raad bepaald. Volgens Petra de Jong, directeur van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE), die de proceskosten van Heringa betaalt, staan daardoor veel mensen met een stervenswens in de kou. Die gaan stiekem, vaak zonder medeweten van familieleden - het overhandigen van de pillenpot is al strafbaar- zelf aan de slag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden