Geen stok achter de deur, maar een kernraket

'Er moet vanuit Europa een stem klinken die roept: wij geloven niet in een preventieve oorlog.' Deze woorden sprak Karel van Wolferen, hoogleraar in Amsterdam, vorig jaar oktober tijdens een optreden in Middelburg, waarin hij stelling nam tegen de Amerikaanse president Bush en diens optreden in Irak....

Afgelopen week besteeg de Franse president Chirac het spreekgestoelteop een Bretonse marinebasis. Hij dreigde staten die terroristischeaanslagen tegen Franse doelen steunen of die 'overwegen'massavernietigingswapens in te zetten, te zullen aanvallen met kernwapens.Ter verdediging van het Franse belang en 'het Europese continent'.

We wilden een stem vanuit Europa. Bij deze.

De roep weerklonk, de wereld luisterde, maar gevreesd moet worden datdit niet was wat Van Wolferen wilde horen. Het klonk niet als een 'Europeesnee' tegen Bush, het was eerder Bush in de overtreffende nucleaire trap.In niet mis te verstane bewoordingen sprak Chirac over de mogelijkheid vaneen preventieve aanval, en dan ook nog met kernwapens als het moet. Datwas Bush voorbij. Niet dat deze het gebruik van nucleaire wapens uitsluit(de optie staat in de nationale veiligheidsstrategie van 2002), maar zoexpliciet als Chirac heeft hij er nooit over gesproken.

Het Franse staatshoofd maakte er een mediaspektakel van, inclusief eenbezoek aan een kernonderzeeër om zijn woorden kracht bij te zetten. Hetging Chirac dan ook om veel meer dan de dreiging van terreurstaten alleen:het ging hem om de relevantie van zijn presidentschap, het Fransekernarsenaal en Frankrijk zelf, als speler op het wereldtoneel.

Het land heeft altijd moeite gehad zijn rol te bepalen in de wereld vanna de Koude Oorlog. In de periode van confrontatie tussen Oost en Westpretendeerde het een zelfstandige positie in te nemen tussen de tweeblokken met de nucleaire force de frappe als trots symbool van diegaullistische politiek van onafhankelijkheid. Maar met het verdwijnen vande twee vijandige kampen begin jaren negentig raakte Parijs de mogelijkheidkwijt om zich als schijnbaar onafhankelijke derde partij daartussen tebewegen. Het Franse kernarsenaal verschrompelde tot een troostelozeherinnering aan betere tijden.

Chirac begreep dat er hoognodig een nieuwe raison d'être moest wordengevonden voor de Franse kernwapens. En het is niet zo verwonderlijk dat hijdaarbij vervolgens uitkwam op de terroristische dreiging. Hij weet datterroristen zich niet laten afschrikken - die willen sterven voor hun zaak- maar staten die hen steunen mogelijk wel. Vandaar de door hemafgekondigde aanpassing van de Franse nucleaire doctrine.

Op het eerste gezicht maakte het aplomb waarmee hij dat deed, eenpotsierlijke, pathetische indruk. Het terroristisch gevaar als een soortviagra-pil die de force de frappe in vroegere glorie moet doen herrijzen.Komen de Fransen dan nooit af van hun obsessie met de Franse grandeur,vraag je je op zo'n moment af.

Maar het is een serieuze zaak. Kennelijk voelt Chirac zich ongemakkelijker in de mantel van vredesapostel, die hij zichzelf aanmat inde aanloop naar de Irak-oorlog. Weliswaar leverde die rol hem de eeuwigeroem van de Bush-critici op, maar daar kan een leider van een pretentieuzemogendheid als Frankrijk niet van eten. Met lede ogen ziet hij hoe deagenda in het Midden-Oosten, een gebied met veel koloniaal Frans verleden,wordt bepaald door de Amerikanen.

Niet dat die het gemakkelijk hebben daar, integendeel, de dreiging vaneen fiasco blijft boven hun Iraakse avontuur hangen. Maar de landen eninstanties die zich in 2003 distantieerden van de oorlog, hebben het op eenandere manier ook moeilijk. Allemaal worstelen ze, zoals toen al was tevoorzien, met hun relevantie, en dat geldt niet alleen voor de Fransen,maar ook voor de Verenigde Naties en de NAVO.

De functie van moreel geweten is een mooie, maar niet als die leidt toteen langdurig verblijf aan de zijlijn, zonder macht of invloed. Daarom bijtde NAVO zich vast in Afghanistan en komt Chirac met een geharnastewaarschuwing aan het adres van 'schurkenstaten', nadat hij vorig jaar alhad besloten zich met de Amerikanen pal achter Libanon op te stellen in hetconflict met Syrië. Hier lijkt zich een bijstelling van de Fransebuitenlandpolitiek te voltrekken, al weet je dat bij een wispelturig manals Chirac nooit helemaal.

Het is bij hem al gauw hollen of stilstaan. Lang gokten de Europeanenerop dat ze met onderhandelingen konden voorkomen dat Iran eenkernwapenstaat wordt. De Amerikaanse suggestie dat het kan helpen als jepraat met een stok achter de deur, wezen ze af. Nu verrast Chirac vrienden vijand met een toespraak waarin hij het stadium van de stok overslaaten meteen maar een kernraket achter de deur zet.

Straks maken we nog mee dat vanuit Amerika de stem van Bush weerklinkt,die tegen zijn Franse collega roept dat het dreigen met kernwapens niet debeste manier is om een land te overtuigen dat het voor zijn veiligheid geenkernwapens nodig heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden