Geen sport laat zich zo mooi opschrijven als wielrennen

Wielrennen is de sport die het dichtst bij de literatuur staat. Schoonheid zit verborgen in eenvoud. Het is de simpele heroïek van een man, zijn fiets en een berg.

Hier schreef Dino Buzatti, de Italiaanse vader van de wielerliteratuur. Beeld Daniël Cohen

'Op dit trapje zat hij vaak. Met zijn typemachine op schoot en zijn gezicht die kant op, richting de Dolomieten.' Valentina Morassutti, de achternicht van Dino Buzzati (1906-1972) laat zien waar een van de grootste Italiaanse schrijvers van de 20ste eeuw zijn boeken schreef, waaronder de moeder aller wielerboeken: Ronde van Italië.

'De weg heet vermoeienis, maar ook ons dagelijks brood', leest Morassutti voor. 'En 's nachts, wanneer hij verlaten is en de maan het asfalt doet schitteren, dan is hij het decor van onze belachelijke rennersdromen.'

Dinsdag 23 mei, etappe 16:
Tovetta - Bormia (227 km)

Giro d'Italia - honderd jaar

Italië-correspondent Jarl van der Ploeg en wielerverslaggever Just Fontein reizen langs het parcours van de honderdste Giro d'Italia op zoek naar de mooiste verhalen.

Toen Buzzati in 1946 aan zijn drieweekse reis met het Giro-peloton begon, was hij naar eigen zeggen 'een man die inzake wielrennen een complete onbenul is; hij weet niets van derailleurs en verzetten, hij heeft geen duidelijk besef van de koerstactiek en de afgelopen dagen is het wel gebeurd dat hij, te midden van al die experts, zulke onnozele vragen stelde dat het bijna aanstootgevend was.'

Maar dat maakte de hoofdredacteur van zijn krant Corriere della Sera niets uit, want Buzzati kon wel schrijven. En laat wielrennen nu net de sport zijn die het dichtst bij de literatuur staat. Een sport gestript van opsmuk, waar, net als in de beste boeken, schoonheid verborgen zit in eenvoud. Het is de simpele heroïek van een man, zijn fiets en een berg.

'Vooral die bergen waren belangrijk voor Dino', zegt Morassutti, want net als in de koers was het hooggebergte nooit ver weg bij haar oudoom. Zijn meesterwerk, De woestijn van de Tartaren, gaat over een garnizoen soldaten gestationeerd in dezelfde Dolomieten waar het peloton vandaag doorheen rijdt en zijn beroemde 'Ronde van Italië' is niet alleen een kroniek van een wielerwedstrijd, het is vooral een ode aan de bergen. Of specifieker: een ode aan de Italiaanse bergen.

Verplichte literatuur voor iedere wielerfanaat. Beeld Daniël Cohen

Bergen, aardbevingen en vulkanen

Want Italianen en bergen horen bij elkaar, vond Buzzati, net zoals bergen bij het wielrennen horen. In het noorden van het land staan de massieve bergketens met hun eeuwige sneeuw symbool voor de onveranderlijkheid in dit deel van het land. De normaal zo heethoofdige Italianen dragen hier mutsen tegen de kou en gedragen zich zoals het hoort.

In het midden van het land zijn de bergen lager, dunner en minder stabiel. Dat is het gebied van de aardbevingen; alsof de ijdele grond eens in de zoveel tijd zijn keel schraapt en laat zien dat ook haar bloed snel stroomt. Nog verder naar beneden kom je in het zuiden; de bakermat van het wantrouwen, de vendetta en de maffia. In het zuiden zijn geen bergen. Daar bepalen vulkanen het landschap.

Dino's plekje met uitzicht op de Dolomieten. Beeld Daniël Cohen

Op het trapje van haar oudoom, in de tuinen van Villa Buzzati, leest Morassutti voor uit het etappeverslag van 26 mei, de dag dat de grote Gino Bartali definitief werd verslagen door de nieuwe kampioen, Fausto Coppi.

'Bartali, oude leeuw. Is dit de dag die vroeg of laat moet komen, is dit je laatste uur waarna de definitieve aftakeling van de jeugd begint? Is de betovering juist hier verbroken, op een onaanzienlijk colletje dat nauwelijks 585 meter hoog is? Geeft je trouwe genius, die je tot nu toe begeleidde en je meesleepte naar de roem, geen antwoord meer op jouw hulpgeroep? Ben je net als de anderen geworden?'

Het antwoord op die vraag is nee, nooit. En wel dankzij Buzzati. Dankzij de wielerschrijver.

Fausto Coppi (l) en Gino Bartali na afloop van de 2e etappe van de Ronde van Italië van 1951. Beeld anp

Nog niet uitgelezen? Lees hier de mooiste verhalen van 100 jaar Giro

Op de slotklim van vandaag was in 1999 voor het laatst de echte Marco Pantani in actie te zien. Als wielrenner werd de publiekslieveling vermoord op een andere berg, de Madonna di Campiglio.

De wegen rondom Montefalco, die als bladnerven door de middeleeuwse heuvelsteden kronkelen, zijn het decor van de tijdrit van dinsdag.

De zesde etappe voerde de renners over een berucht stukje asfalt in Calabrië, een snelweg in de greep van de plaatstelijke maffia: de 'Ndrangheta.

De moeder van 'Enzo' Nibali heeft een winkeltje nabij de etappefinish in Messina. Thuis is hij zelden. 'Het doet pijn, maar anders was hij nooit gekomen waar hij nu is.'

De Etna, de rokende vulkaan op Sicilië, is voor de vierde keer opgenomen in de ronde. 'Pas als de Etna zwijgt, moet je je zorgen maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden