Geen spektakel, alleen paniek

De schietpartij op een Amerikaanse school houdt Amerikaanse filmers bezig. Na Michael Moores documentaire 'Bowling for Columbine', nu de adembenemende verfilming 'Elephant' van Gus van Sant....

Op 20 april 1999, de verjaardag van Hitler, richtten twee jongens een bloedbad aan op Columbine Highschool in een blanke, dure buurt in Littleton, Colorado. Met automatische wapens die ze op internet hadden besteld, vermoordden de 18-jarige Eric Harris en de 17-jarige Dylan Klebold twaalf medeleerlingen en een leraar en verwondden er 23, van wie negen ernstig. Daarna pleegden ze zelfmoord. Ze zouden waarschijnlijk nog veel meer slachtoffers hebben gemaakt als ook de zelfgemaakte bommen die ze in de kantine hadden geplaatst, waren afgegaan.

Uit video-opnamen die Eric en Dylan in de weken voor de slachtpartij van zichzelf maakten, wordt duidelijk dat de twee uit waren op eeuwige roem. 'Filmregisseurs zullen om ons verhaal vechten', zegt Dylan zelfbewust tegen de camera. Om zich vervolgens af te vragen wie het meest geschikt zou zijn: Steven Spielberg of toch Quentin Tarantino?

Het werd Gus van Sant, regisseur van films als My Own Private Idaho (1991), Good Will Hunting (1997) en Psycho (1998). Maar Van Sant heeft niet het spektakelstuk gemaakt dat Eric en Dylan waarschijnlijk voor ogen hebben gehad.

Elephant heet de film, naar een boeddhistischeparabel over blinde mannen, die allemaal tot verschillende conclusies komen als ze een olifant proberen te beschrijven. De blinde die aan de slurf heeft gevoeld, omschrijft de olifant als een slang. Degene die aan een poot voelt, denkt dat het een boom is. Een derde die aan zijn staart trekt, zegt dat het een touw is. Geen van allen is in staat het geheel te overzien.

Ook het adembenemende Elephant, vorig jaar in Cannes bekroond met de Gouden Palm voor beste film en de regieprijs, biedt geen totaalbeeld van de tragische gebeurtenissen. Van Sant geeft wel hints en aanwijzingen, maar die zijn op verschillende manieren te interpreteren.

In Elephant heten de schutters Alex en Eric. Ze worden gespeeld door Alex Frost en Eric Deulen, net als het overgrote deel van de cast geen professionele acteurs, maar gewone highschool-leerlingen. De een is een introverte nerd, die op school wordt gepest, maar mooi Fise op de piano kan spelen. De ander doet graag schietspelletjes op de computer.

De dag dat het op internet bestelde wapentuig aan de deur wordt afgeleverd, kijken de pubers naar een tv-documentaire over het Derde Rijk. Op de fatale ochtend omhelzen ze elkaar onhandig onder de douche. 'Most importantly: have fun!', zegt leider Alex tegen meeloper Eric, nadat ze boven een plattegrond van de school hun plan van aanpak nog eens ijselijk kalm hebben doorgenomen.

Voordat de twee een bloedbad aanrichten, laat Van Sant een aantal leerlingen (van wie de namen op zwarte titelbladen verschijnen) in lange sequenties eindeloos door de verlaten gangen van de school dolen. Op de geluidsband wisselen Beethoven, een kakafonie van schoolgeluiden en een onheilspellende stilte elkaar af.

Minutenlang blijft de camera bij een student. Soms wordt ingezoomd op een ogenschijnlijk futiel detail, of breekt de camera even in in een gesprek. Om na verloop van tijd weer op dezelfde plaats en tijd uit te komen, als in een onmogelijke tekening van Escher, maar dan vanuit het perspectief van een andere leerling.

Bij iedere verschuiving van het perspectief krijgt de sc een andere betekenis. Een zorgzame jongen met geblondeerd haar is blij dat hij een vriend tegenkomt; een lelijk meisje probeert zichzelf op hetzelfde moment onzichtbaar te maken. Drie fashion-victims roddelen over de football-bink. Na hun light-lunch snellen ze naar het toilet om over te geven. Het zijn gewone pubers, met gewone puberproblemen, puberangsten en puberdromen. Dromen, die van het ene op het andere moment worden geknakt, zonder eenduidige reden.

Van Sant wiegt de kijker eerst langzaam in slaap, waardoor het onvermijdelijke geweld des te harder aankomt. De schietpartij - een sc die rijmt op een eerdere, waarin Eric een schietspelletje speelt - is climax en anticlimax tegelijk. Geen spektakel, geen bloedfonteinen. Van Sant laat de paniek zien, het ongeloof en de ontreddering.

In zijn schreeuwerige pamflet Bowling for Columbine - een jaar vElephant in Cannes bekroond met de speciaal in het leven geroepen 'prix spal du 55 anniversaire' - verklaart Michael Moore het geweld uit de spiraal van angst, bewapening. Het hypnotiserende, beklemmende Elephant fluistert dat niet voor alles een remedie voor handen is, dat niet op alles een concreet antwoord mogelijk is.

Dat is niet het geruststellende, comfortabele antwoord dat mensen graag horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden