ACHTERGROND

Geen sjoemelaar is veilig in Shanxi

Iedereen betaalde iedereen in de Noord-Chinese steenkolenprovincie Shanxi. Maar nu de ene na de andere corrupte bestuurder wordt aangepakt, dreigt de provincie onbestuurbaar te worden.

null Beeld ap
Beeld ap

Het ene Chinese corruptieschandaal is nog niet afgewikkeld of het volgende begint al. Ditmaal gaat het niet om een politiek kopstuk en zijn entourage, maar worden alle bestuurslagen van een provincie uitgekamd. In tegenstelling tot zijn voorgangers laat president Xi Jinping het met zijn anti-corruptiecampagne niet bij het uitschakelen van een beperkt groepje politieke tegenstanders.

Geen nachten van 'rode lantaarns en groene wijn' meer in de Noord-Chinese steenkolenprovincie Shanxi. De gifgroene plaatselijke kruidenlikeur Zhuyeqing was jarenlang het smeermiddel bij uitstek tijdens onderhandelingen. Bijvoorbeeld tijdens de hervorming van de mijnbouw in 2009: duizenden privémijntjes werden samengevoegd tot staatsmijnen.

Dat betekende inkomensverlies, want in Shanxi groeien ambtenaren vanaf hun eerste baan op met het verstrekken van vergunningen aan privé-mijnbazen, die daar een royale hoeveelheid smeergeld voor neertellen.

null Beeld reuters
Beeld reuters

Shanxi is goed voor een vierde van de nationale productie van steenkool, de belangrijkste energiebron in China. Een gitzwarte praktijk was het afkopen van de mijnveiligheidsdienst met het doel onveilige mijnen open te houden. Dodelijke ongelukken werden verdoezeld door een heleboel ambtenaren, van veiligheidsinspecteurs tot rechters, bergen geld te geven.

Familieleden van de omgekomen kompels waren al blij als ze een wettelijk verplichte schadevergoeding kregen. Klagen over een in een mijn overleden echtgenoot tegen mijnbazen en hun politieke connecties was in die jaren levensgevaarlijk. Mijnbazen, ambtenaren, magistraten; iedereen dronk groene wijn en iedereen werd rijk. Ten tijde van de mijnhervorming waren kleine ambtenaren gepromoveerd. Onderweg hadden ze genoeg connecties opgedaan om zich te bemoeien met de nieuwe staatsmijnen.

Torenhoge prijzen

De vergunningenhandel was minder lucratief, maar dat verlies werd gecompenseerd door een levendige handel in steenkool, die voor lage staatstarieven werd opgekocht en opgepot. Die steenkool werd in tijden van kolenschaarste voor torenhoge prijzen buiten de provincie in de markt gezet.

Voor dit soort operaties zijn veel hulpjes en tussenpersonen met de juiste connecties nodig - denk aan opslag en transport van miljoenen tonnen steenkool en het witwassen van de winst. Dat is in Shanxi geen probleem, want de provincie drijft op gesjoemel.

Wijnflessen liggen opgeslagen in de Shanxi-provincie Beeld reuters
Wijnflessen liggen opgeslagen in de Shanxi-provincieBeeld reuters

Deze zogenoemde Shanxi-bende wordt nu in sneltreinvaart ontmanteld. Sinds februari zijn er achttien leidinggevende politici en bestuurders uit hun functie ontheven. Eerdere anti-corruptiecampagnes richtten zich op het neerhalen van een grote naam, een 'tijger' als oud-veiligheidschef Zhou Yongkang. Vorige maand werd bevestigd dat Zhou wordt onderzocht wegens corruptie. Volgens de Chinese media zijn de voorbereidingen voor rechtszaken tegen de kopstukken uit zijn netwerk in volle gang.

In Shanxi is meer aan de hand: ondanks het feit dat hooggeplaatste politici in de centrale partijtop iets te danken hebben aan politici uit Shanxi, wordt er nauwelijks gespeculeerd welke 'tijger' het uiteindelijke doelwit van de Shanxi-campagne is. Een van de kopstukken die voor ondervraging bij de anti-corruptiewaakhond Centrale Disciplinaire Inspectiedienst (CDIC) zit, is Ling Zhengce. Zijn broer is de vertrouweling van oud-partijleider Hu Jintao. Blijkbaar gaat het niet om de poppetjes alleen: in Shanxi gaat het hele systeem op de schop.

Daardoor raakt de provincie nagenoeg onbestuurbaar. Drie opeenvolgende politiechefs van de provinciehoofdstad Taiyuan eindigden hun carrière als 'onbereikbaar', lees: verdacht van corruptie . Het provinciaal permanent comité, de hoogste partij-autoriteit, heeft een quorum van dertien leden nodig om te vergaderen.

Er zitten nu al vijf leden bij de CDIC, nog twee man te gaan en vergaderen kan niet meer, zegt bestuurskundige Ren Jianming in de New York Times. 'Als alle corrupte ambtenaren de cel in gaan, houdt de regering op te regeren.'

Amnestie

Ren zegt dat dit in heel China een risico is. Om provincies als Shanxi bestuurbaar te houden, stelt hij een amnestieregeling voor. 'Ambtenaren die voor het aantreden van Xi tijdens het 18de partijcongres corrupt waren en zichzelf nu aangeven, kunnen daar gebruik van maken.'

Xi wordt met het afstraffen van 'tijgers en vliegen' zo populair bij de bevolking, dat hij met een algemeen pardon te veel het risico loopt als man van halve maatregelen over te komen. Shanxi toont corruptie in haar meest verloederde vorm. De CDIC heeft 'ernstige corruptie' aangetroffen in de mijnbouw, de transportsector, waterbeheer, onroerend goed, de magistratuur en de politie.

Zelfs de onderdirecteur van de provinciale anti-corruptiedienst wordt verdacht. Volgens het gezaghebbende tijdschrift Caixin zou hij zich tijdens zowel de mijnhervorming als een provinciale anti-corruptiecampagne in 2008 meester hebben gemaakt van immense bedragen zwart geld.

In samenwerking met de man die tot voor kort nog voorzitter van de wetgevende commissie van de provincie was, zou dat geld naar twee zusjes zijn geschoven. Zij fungeerden als 'witte handschoenen' en wasten het geld wit in zeven bedrijven. Zo was het kapitaal niet tot de politici te herleiden, en iedereen werd er beter van.

null Beeld reuters
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden