Geen simpele oplossing voor het lerarentekort

Op het oog leek het tekort aan leraren na 2002 onder controle. Maar aan het begin van het nieuwe schooljaar vraagt het ministerie van Onderwijs aan vutters of zij alsjeblieft terug naar school willen komen, al was het maar om een paar uurtjes les te geven....

Voor een deel is het lerarentekort een conjunctureel probleem. Hoe beter de economie draait, hoe meer werkgelegenheid er buiten het onderwijs is, hoe minder mensen voor de klas willen staan. Belangrijker is echter een complex van structurele oorzaken, die het beroep van leraar minder aantrekkelijk hebben gemaakt. Die oorzaken liggen zowel binnen als buiten het onderwijs. Voor academici zijn de mogelijkheden op de arbeidsmarkt veel groter en gevarieerder dan voorheen. De veelal gesloten leefwereld van de school sluit ook niet aan bij de idealen van een jonge generatie, van wie velen een perspectief van dynamiek en mobiliteit zoeken. Daarnaast is de status van de leraar gedaald, omdat onderwijs geen schaars goed meer is.

De oorzaken voor de malaise liggen echter ook in het onderwijs zelf. Veel scholen zijn gefuseerd tot grote ‘onderwijsfabrieken’, waar docenten zich gemangeld voelen tussen de diverse managementlagen. Onvrede met het management is een van de belangrijkste redenen om uit het onderwijs te stappen. Door allerlei onderwijsvernieuwingen, zoals het studiehuis, voelen sommige leraren zich gereduceerd tot ‘Google-assistent’. Ook de salarissen lopen achter bij het bedrijfsleven: volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau was de achterstand in 2001 13 procent. Ondanks al deze problemen is het voor beginnende leraren vaak moeilijk een volledige baan te vinden. Als onderwijsnomaden moeten zij op verschillende scholen hun uren bij elkaar sprokkelen.

Deze ontmoedigende opsomming geeft wel aan dat er geen panacee is voor het lerarentekort. De status van het mooie en belangrijke vak moet worden verhoogd, maar decennia van sociaal-culturele ontwikkelingen laten zich niet door overheidsdecreten ongedaan maken. Het drastisch verhogen van de opleidingseisen, zoals door sommigen bepleit, is in de huidige situatie een riskante weg. Waarschijnlijk zou het aantal leerkrachten alleen maar verder afnemen, terwijl het maar de vraag is of de status van het vak zo veel hoger zou worden.

Een uitweg kan alleen worden gevonden als het vak aantrekkelijker wordt, met maatregelen die al talloze malen zijn gesuggereerd: lagere werkdruk, meer carrièremogelijkheden voor docenten – ook buiten de managementfuncties, een hoger salaris, kleinere klassen en een ‘leeftijdsbewust’ personeelsbeleid, waardoor oudere docenten behouden blijven. Dan hoeven ze niet eerst met de vut, om ze vervolgens terug te vragen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden