Geen risico

De afgelopen maanden werd er veel bericht over een nieuw medicament tegen kanker. Een nieuwe stof, combretastatin, zou de bloedtoevoer naar tumoren lamleggen bij muizen....

De tijd tussen de ontdekking van een medicijn en het moment dat dokters het daadwerkelijk mogen toepassen is nog nooit zo lang geweest als tegenwoordig. Dat heeft te maken met het streven naar 100 procent zekerheid. Vooral in de Verenigde Staten zijn farmaceutische industrieën als de dood voor aansprakelijkheidsprocessen. Een enkele onvermelde bijwerking kan ze miljoenen kosten. Daarnaast is er de Food and Drug Administration, die sinds het softenondrama wil dat elk nieuw medicijn uitgebreid wordt getest.

Vroeger was dat anders. Penicilline werd op mensen toegepast onmiddellijk nadat het bij dieren werkzaam bleek. Edward Jenner werd de vader van de vaccinatie omdat hij zonder eerdere proefnemingen levende koepokvirussen injecteerde bij een achtjarige jongen. Zo is het niet meer. Elk nieuw medicijn moet steeds opnieuw worden getest op veiligheid. Afgezien van de hoge kosten brengt dat steeds meer uitstel met zich mee. Volgens veel deskundigen is dit beleid te ver doorgeschoten. Er worden wellicht enkele levens gered door al deze proefnemingen, de kosten daarvan zijn extreem hoog en de mensen die van het medicament zouden kunnen profiteren, zijn de dupe.

Momenteel is het zo dat na de vondst van een stof met een genezende werking eerst uitgebreide dierproeven met allerlei doses nodig zijn. Wanneer een veilige dosis bekend is, volgen experimenten met groepen patiënten waarbij de helft een onwerkzame stof krijgt. Omdat noch patiënten noch onderzoekers weten wie het medicijn en wie de neppil krijgt, spreekt men van dubbelblind onderzoek.

Wanneer de werkzaamheid aangetoond is, kan een verzoek voor een licentie worden ingediend. Ook daarna moet de groep die de pillen slikt in de gaten worden gehouden met zeer kostbare surveillance-technieken om te zien of er ook onverwachte bijwerkingen zijn. Op deze manier verstrijken twaalf jaar tussen ontdekking en toepassing van een medicijn. De kosten bedragen tientallen miljoenen guldens.

Wanneer bij enkele patiënten ernstige bijverschijnselen worden ontdekt, kan het medicament nog steeds verboden worden. In de zeventiger jaren werd het middel Opren verboden. Dat was heel jammer voor alle patiënten met reumatoïde artritis. Het was veruit het beste middel tegen pijn dat er was. Helaas stierven enkele ouderen na slikken van de pijnstiller en werd de pil uit de handel genomen.

De angst voor juridische claims speelt bij deze voorzichtigheid een grote rol. Aidspatiënten in Amerika kregen tien jaar geleden voor elkaar dat zij ook minder geteste nieuwe medicamenten mochten gebruiken. Ze dienden daarvoor een formulier te ondertekenen waarin ze beloofden geen juridische claim in te dienen wanneer ze slecht op de middelen zouden reageren.

Desondanks heeft een aantal patiënten zaken gewonnen wegens het optreden van bijverschijnselen van de middelen. Het medisch handelen in de VS wordt momenteel vooral gestuurd door juridische motieven. Zo erg is het hier nog niet. Wel lijkt het zo te zijn dat de obsessie met veiligheid grote groepen patiënten kan schaden en geen stimulans is voor farmaceutische bedrijven om geheel nieuwe geneesmiddelen te ontwikkelen.

Het is veelzeggend dat de ontwikkeling van nieuwe vaccins voor de dodelijke ziekten van deze tijd stil ligt. Varianten op bestaande medicamenten zijn veiliger. Voor de industrie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden