Geen reden om erbovenop te zitten

job cohen..

amsterdam Burgemeester en wethouders hadden het besluit tot aanleg van de Noord-Zuidlijn in 2002 niet aan de gemeenteraad mogen voorleggen en de raad had het besluit niet mogen nemen. Dat is de conclusie van de enquêtecommissie die heeft onderzocht hoe de bouw van de nieuwe metro in Amsterdam zo uit de hand heeft kunnen lopen. De kosten (nu geschat op 3,1 miljard euro) zijn meer dan verdubbeld. De bouw is acht jaar vertraagd, de metro gaat in 2017 rijden, is de verwachting.

Burgemeester Job Cohen (62) is de enige bestuurder die de martelgang van de nieuwe metro van begin af aan heeft meegemaakt. De commissie kon niet vaststellen of hij zijn plicht heeft verzaakt om toe te zien op een goede besluitvorming.

De gemeenteraad velt deze week een oordeel over de conclusies van de enquêtecommissie. Cohen: ‘We zouden het besluit niet meer op een dergelijke manier nemen. Dat zeg ik omdat ik nu weet wat er allemaal is gebeurd. Dat is een pijnlijke constatering.’

De burger verwacht dat de burgemeester ingrijpt als het misloopt.

‘Het is niet voor niks dat ik voor een gekozen burgemeester ben. Het is niet uit te leggen dat je als burgemeester op veel terreinen geen politieke verantwoordelijkheid draagt. Iedereen denkt: de burgemeester is de baas. Dat is-ie niet. De wethouders zijn de baas, die zijn gekozen. Dat geldt zeker voor de Noord-Zuidlijn, waarvoor speciaal een wethouder is.

‘Ik krijg dagelijks brieven van mensen: burgemeester, regelt u dat nou eens. Moet ik weleens het onbevredigende antwoord geven: daar ga ik niet over. Dat is ongelooflijk lastig uit te leggen.’

Hoe kan iemand die zo weinig heeft te vertellen zo populair zijn?

‘Ik heb het nodige te vertellen, al helemaal over mijn eigen portefeuilles. Ik ga over openbare orde en veiligheid. En ik ben ook burgervader. Ik kom net terug van de Arena, waar de Haïtiaanse gemeenschap in Nederland troost zocht bij elkaar.

‘Als burgemeester ben je de bekendste en meest zichtbare politicus. Eens in de twee weken vertel ik bij de Amsterdamse tv-zender AT5 wat er allemaal gebeurt in de stad en leg ik uit hoe dingen in elkaar zitten. Mensen hebben daar niet of wel een zeker vertrouwen in.’

Voelt u zich vaak met de handen op de rug gebonden?

‘Het komt voor dat er een voorstel in het college wordt behandeld waar ik het niet mee eens ben. Uitgangspunt is dat ik meestem met de portefeuillehouder die het voorstel inbrengt. Soms roep ik dan: ik ben het er niet mee eens, maar ik steun je wel.’

Was het beter gelopen als u er als gekozen burgemeester had gezeten?

‘Dat kan ik niet zeggen. Om eens iets te noemen: een benoemde burgemeester kan niet tegen een wethouder zeggen: doe dit of doe dat. Een rechtstreeks gekozen burgemeester stelt zijn eigen club samen. Dan ben je primus inter pares. Ik weet niet of het dan beter was gegaan, maar zo’n burgemeester had er meer, en zeker meer inhoudelijke, verantwoordelijkheid voor gehad dan een benoemde burgemeester. Nu geldt: geen verantwoordelijkheid zonder bevoegdheden.’

Zou een gekozen burgemeester zijn afgetreden?

‘Dat zijn allemaal stel-nou-eens-dat-vragen. Ook nog zo iets: als je je er veel intensiever mee bemoeit, zou je deskundigheid om je heen moeten hebben waardoor je veel beter dan nu kunt bepalen: wat gebeurt daar allemaal precies? Het is nu voor een burgemeester verdomd ingewikkeld om te kijken hoe het in elkaar zit.’

Een gekozen burgemeester zou ook een amateur zijn geweest. Zo noemde u zich tijdens het verhoor door de enquêtecommissie om te benadrukken dat bestuurders op cruciale momenten moeten afgaan op deskundigen. Zeker als het gaat om de geavanceerde techniek van een ingewikkelde metrobouw.

‘Dat was een ongelukkige formulering, omdat het zo gemakkelijk verkeerd verstaan kan worden. Tegenstanders van de Noord-Zuidlijn kunnen ermee aan de haal gaan. Aan de andere kant: ik merk dat mensen die de formulering op de juiste manier uitleggen, het heel goed begrijpen. Maar ook een gekozen burgemeester is op dit terrein een amateur, dat klopt.’

Wat voegt die dan toe?

‘Ik haal de gekozen burgemeester aan om mijn huidige positie als benoemde burgemeester duidelijk te maken. In een ander stelsel is het anders georganiseerd. Als ik er dieper op inga, wordt het allemaal speculatie.’

De commissie heeft het over de zorgplicht van de burgemeester.

‘Die duikt nu ineens op. Sinds die term in 2002 is ingevoerd, ben ik hem niet eerder tegengekomen. De zorgplicht heeft een beperkte betekenis. De burgemeester moet zorgen voor tijdige voorbereiding, besluitvorming en uitvoering – zorgen dat het proces loopt. Intern is hij er om in het college tegenstellingen te overbruggen.

‘Als je meer onder de zorgplicht laat vallen, kom je onmiddellijk bij de inhoud terecht. Daar gaat de burgemeester nou juist amper over. De burgemeester kan voorzitter zijn van een college waar hij het politiek totaal mee oneens is. Dan kan een inhoudelijke verantwoordelijkheid meteen tot spanningen leiden. Dat betekent dat de zorgplicht alleen op het proces kan slaan.

‘Dat geldt ook voor de informatieplicht. Het college moet de raad actief en volledig informeren over wat er aan de hand is. Dat is een verantwoordelijkheid van het hele college. Om de raad te kunnen informeren moet je weten hoe de inhoud in elkaar steekt.’

Maar de zorgplicht strekt zich wel uit tot de gemeenteraad.

‘Omdat de burgemeester ook voorzitter is van de gemeenteraad. Dat is in het duale stelsel een rare positie: voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter van het college. Waarom is dat? Omdat de grondwet bij de invoering van dat stelsel nog steeds zei dat de burgemeester voorzitter is van de raad. Dat moet nog uit de wet. De raad moet zijn eigen voorzitter kiezen. Dat doet de Tweede Kamer ook.’

De burgemeester moet toezien op een zorgvuldige besluitvorming. Daar ontbrak het aan, vindt de commissie, omdat de duiding ontbrak van alle stukken die over de raad werden uitgestort.

‘Dat vindt de commissie. En dan is vervolgens de vraag: hangt die duiding samen met de zorgplicht? Dan zeg ik: nee. Die duiding hangt samen met de inhoud van de stukken. En het college constateert dat die duiding echt beter had gemoeten.’

De voorzitter van de enquêtecommissie zei: wij weten niet hoe scherp de burgemeester is geweest. Het speelt zich af in de beslotenheid van het college.

‘Daar heeft hij gelijk in. Dat weet hij niet.’

U weet het wel.

‘De bouw van de metrolijn gaat van start. Iedereen heeft er vertrouwen in. Er komen overschrijdingen. De raad stelt onmiddellijk een onafhankelijke commissie in. Die zei: er moet het een en ander gebeuren, maar op zichzelf zijn het goede mensen die eraan werken, het gaat redelijk. Geen reden om je als burgemeester verschrikkelijk veel zorgen te maken. De verantwoordelijke wethouder is er voortvarend mee aan de slag gegaan. Allemaal redenen om te zeggen: dat is in goede handen, geen bijzondere reden om erbovenop te zitten.’

En dan verzakken woningen op de Vijzelgracht.

‘Verschrikkelijk, de lekkende diepwanden. Dat is ook het beroerde: tot twee keer toe op die plek. Dat heeft enorme impact gehad, op de stad maar ook op het bestuur. En dan te bedenken dat we over de diepwanden niet de grootste zorgen hadden. Die hebben we over de werkzaamheden onder het Centraal Station en over het boren onder de binnenstad. Niet over de diepwanden. Dat is staande techniek, heb ik me laten vertellen.’

Kun je nagaan.

‘Het is nog niet klaar, er zitten nog risico’s aan, maar onder het Centraal Station is het tot nu toe prima gegaan. Kun je nagaan.’

De gemeenteraad houdt zich opmerkelijk koest.

‘Er is veel misgegaan. Het rapport is buitengewoon stevig en brengt dat allemaal bij elkaar. Veel partijen hebben een zekere verantwoordelijkheid voor de Noord-Zuidlijn. Het gaat erom hoe we hier met elkaar lessen uit trekken voor grote projecten in de toekomst.’

Is het een voordeel dat wethouders van vier partijen verantwoordelijk zijn geweest voor de Noord-Zuidlijn? De pijn is verdeeld.

‘Daar wordt de pijn niet minder om. Je kunt er nu wel heel politiek over gaan doen, maar ik wilde nou maar gewoon constateren dat die pijn er is. Ook het college worstelt daarmee. We vinden het allemaal echt verschrikkelijk hoe het is gelopen. Tegelijkertijd is onze conclusie: we moeten er wel mee doorgaan.’

Hebt u wel eens gedacht: waren we er maar nooit aan begonnen?

‘Ik denk wel: waren we er maar anders aan begonnen. Maar ik weet ook dat we er heel veel plezier van zullen hebben als de lijn eenmaal klaar is. Niet alleen Amsterdam, ook de regio en ik denk het hele land.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden