Geen ‘rechts-plus’, maar wat dan wel?

Nu het mislukken van ‘rechts-plus’ van VVD en CDA met steun van PVV waarschijnlijk is geworden, en na het eerdere afzinken van Paars-plus (VVD, PvdA, D66, GroenLinks), neemt het aantal mogelijke coalities snel af.

Analyse en door Martin Sommer

Wordt het de zogeheten ‘Kok-variant’, waarin Mark Rutte (VVD) een regeerakkoord schrijft en anderen vervolgens kunnen tekenen? Of gaan we eerst weer eens kalmpjes inventariseren wie er nog zin heeft in wie? Veel blijft afhangen van de humeuren van de betrokkenen. Zo’n formatie is pure machtspolitiek en als één ding duidelijk is geworden, dan is het dat een politieke verrassing in een klein hoekje zit. Ook de tijd draagt bij aan de toenemende spanning: Nederland wil wel weer eens een kabinet.

Een mogelijkheid is ‘het brede midden’ van VVD, CDA en PvdA. Officieel was dit de voorkeursvariant van Verhagen van het CDA. Eerder was dit niet gelukt omdat Cohen (PvdA) dwarslag. Hierbij moet ingecalculeerd worden dat bij het CDA het ‘chagrijn’ (oud-minister Veerman) over de opstelling van de PvdA in het kabinet-Balkenende nog zeer vers is. Daar staat een nieuwe prangende vraag tegenover: hoe stabiel is het gespleten en aangeslagen CDA nog als regeringspartner?

Cohen (PvdA) zit nog steeds niet op dat brede midden te wachten, met het vooruitzicht van een bijtgrage linkse oppositie (GroenLinks en SP). Maar bij de PvdA zit de schrik inmiddels in de benen nadat het land langs een gedoogregering met Wilders lijkt te zijn gescheerd. Dus de neiging van blokkades zal afnemen.

Bescheiden enthousiasme

Voor Rutte van de VVD heeft zo’n middenregering ogenschijnlijk het minste bezwaar, maar hij krijgt in de Kamer te maken met Wilders aan zijn rechterkant die zijn tanden volgaarne zal zetten in zo’n kabinet van het oude establishment. Het enthousiasme is dus bescheiden.

Breed midden met aanhangwagens GroenLinks en/of D66 dan? Die hebben eerder nee gezegd. Ze willen geen van beide min of meer overbodige regeringspartners worden, aangezien er ook zonder hen een Kamermeerderheid voor zo’n kabinet is. Maar Halsema (GroenLinks) heeft intussen gezegd dat er veel mogelijk is om te voorkomen dat Wilders aan de macht komt. En ook Pechtold (D66) ziet verderop in zijn agenda mogelijkheden. De geesten zijn merkbaar rijper dan een paar weken geleden.

GroenLinks en D66 zouden liefst de wederopstanding van Paars-plus zien. Dat geldt ook voor de PvdA maar is niet waarschijnlijk – Rutte heeft die deur flink dichtgegooid. Hij lijkt nu het momentum van deze formatie kwijt, maar zal liever zijn hoed opeten dan opnieuw voor de camera’s verschijnen met de collega-fractieleiders die hij eerder de deur heeft gewezen omdat ze zijn ‘piketpalen’ (per se 18 miljard bezuinigen, niets doen aan de hypotheekrenteaftrek) niet wilden aanvaarden.

Verder zijn eerder allerlei creatieve coalities voorbijgekomen die gemeen hebben dat ze onwaarschijnlijk zijn. Zo suggereerde Lubbers in zijn brandbrief aan Verhagen en partijvoorzitter Bleker het alternatief VVD-CDA-D66-GroenLinks. Weliswaar slechts 72 zetels, ‘maar niet minder stabiel dan wat nu beoogd wordt’. Lubbers veronderstelde gedoogsteun van ChristenUnie, SGP en de Partij voor de Dieren. Wat vooral opviel, was de afwezigheid van de PvdA – de afkeer bij het CDA zit diep.

PVV?

In het eindverslag van zijn formatiebezigheden liep Lubbers de voorstellen van de fractieleiders langs. SP­leider Roemer wilde liefst een combinatie PvdA-CDA-SP-GroenLinks. Niet waarschijnlijk omdat het CDA er niets in ziet en de PvdA evenmin. De ChristenUnie van Rouvoet voelde het meest voor een vijfpartijenkabinet VVD-CDA-D66-GroenLinks-CU. Dat zijn wel erg veel partners en de combinatie D66-ChristenUnie is niet de meest voor de hand liggende. Ook hier blinkt de PvdA uit door afwezigheid. De PVV van Wilders komt in het hele verhaal nergens meer voor.

Een laatste mogelijkheid die verschillende keren werd geopperd, is een zakenkabinet van wijze mannen (en mevrouw Kroes). Dat idee had de voorkeur van de SGP-mannenbroeders en de Partij voor de Dieren. Oudminister Veerman noemde die variant zaterdag voor de radio. Oud-informateur Tjeenk Willink besprak hem eerder in het zijn eindverslag.

Voordeel van een zakenkabinet – waarbij de naam van SER-voorzitter Rinnooy Kan steeds valt – zou volgens Tjeenk Willink zijn dat het politieke debat in de Kamer aan openheid zou winnen. Dit omdat er met zo’n kabinet geen sprake is van een wurgend regeerakkoord. Het nadeel is dat het democratische gehalte niet overhoudt. Wie gaat die wijze mannen uitzoeken? Ook voor dit idee is het enthousiasme lauw.

[VIDEO]

CDA-voorzitter Henk Bleker maakt afwerende gebaren naar de pers als hij dinsdag de fractiekamer van het CDA verlaat voor een korte pauze (ANP) Beeld ANP
CDA-voorzitter Henk Bleker maakt afwerende gebaren naar de pers als hij dinsdag de fractiekamer van het CDA verlaat voor een korte pauze (ANP)Beeld ANP

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden