REPORTAGE

'Geen Rambo's met wapen, maar Moeder Teresa met uitgestoken hand'

Voor Oudjaarsdag staan in New York en andere steden in de VS betogingen tegen politiegeweld gepland. De kwestie is uitgegroeid tot een van de belangijkste van 2014. In Camden zoekt de politie contact met de burgers.

Politieman Jim Lopez maakt een geintje met Omar Headen tijdens een park-opruimdag in Camden.Beeld getty

De armoede is hier niet stil, en ook niet verborgen. Ze slaat je tegemoet en doet je terugdeinzen. Onwaarschijnlijk veel huizen staan er verlaten en vervallen bij, ramen en deuren dichtgespijkerd met bekladde triplexplaten. Vuilnis dwarrelt in het rond. Stoepen en straten zitten vol scheuren, stroomkabels hangen er lusteloos bij in de lucht.

Op sommige veranda's staan kinderfietsjes, in sommige raamkozijnen branden kerstlichtjes. Een onverwacht teken van leven, gezinsleven. Af en toe zijn er bewoners te zien, maar ze zijn schuw als zwerfkatten. Hun kleding is afgedragen, hun huid grauw. Ze zijn Spaanstalig of zwart. In tweederde van de huishoudens is geen vader. De mensen hier moeten het doen zonder banen, zonder geld, zonder toekomst. Wel lopen ze meer dan wie ook het gevaar om te worden beroofd, beschoten, verkracht of vermoord. Want waar armoede heerst, tiert de misdaad.

Daarom zijn politieagent Jay Rivers samen met zijn maat Michael Calzonetti de hele dag op straat aan de noordkant van Camden, een stad in het zuiden van de Amerikaanse staat New Jersey. Rivers is 29 en zit al een paar jaar bij de politie, Calzonetti is 25 en komt net van de politieacademie. Als twee jonge agenten doen zij dienst in een van Amerika's armste en gevaarlijkste steden.

Zij zijn goedgeluimd, maar hun taak is weinig benijdenswaardig. De maatschappij vraagt hun de orde te bewaren, het liefst zonder geweld, en als het niet anders kan met zo min mogelijk geweld. Dit als bewijs van beschaving. Maar het probleem is dat de agenten opereren in wijken waar gebrek het bestaan rauw maakt, waar de grens tussen leven en dood dun is. In dreigende en onoverzichtelijke situaties moeten zij in een split second beslissen wat te doen. Van het ene op het andere moment kunnen zij slachtoffer worden maar ook dader.

Protestbeweging

Het afgelopen half jaar heeft Amerika voorbeelden gezien van beide. Politiemannen in Ferguson en New York doodden ongewapende zwarte mannen. Het leidde tot de opkomst van een landelijke protestbeweging, die meent dat de politie discrimineert en te weinig ontzag heeft voor de levens van zwarten. Anderhalve week geleden was het andersom: in New York werden twee politieagenten vermoord in hun patrouilleauto. Ze hebben de dood, in de persoon van een ontspoorde zwarte man, amper zien aankomen. Amerika is nu gespleten in twee blokken: pro en contra de politie.

Agent Rivers raapt tijdens de patrouille in Camden North een buisje op dat in het gras ligt. Hier heeft 'wet' ingezeten, zegt hij, een drug waarbij marihuana wordt vermengd met een chemische vloeistof die wordt gebruikt om lijken te balsemen. 'Wet' kan gebruikers psychotisch maken. En zeer gevaarlijk. 'Ze worden extreem gewelddadig. Ze voelen geen pijn meer.'

'Cultuur van geweld'

Een paar jaar geleden onthoofdde in Camden een 33-jarige moeder haar dochtertje van twee voordat ze zich zelf doodde. Ze zou kort daarvoor 'wet' hebben gebruikt. Het maakt de agenten voorzichtig bij elke stap die ze zetten. Achter elke deur kan het gevaar zich schuilhouden, al voegt Rivers er relativerend aan toe dat 'wet' niet veel voorkomt. Heroïne is het probleem. En dat is al erg genoeg.

In Camden, dat een kleine tachtigduizend inwoners heeft, heerst al jaren een 'cultuur van geweld', zegt politiechef Scott Thomson. In 2004, 2005 en 2009 kreeg zij de titel van 'Amerika's gevaarlijkste stad'. In 2012 werd er om de twee uur op iemand schoten en dat is volgens de chef veel voor een kleine plaats. Er moest iets gebeuren, er vielen zoveel slachtoffers. Hij besloot tot een grote schoonmaak. Er werd een nieuw politiedepartement opgezet, alle agenten moesten opnieuw solliciteren. Rotte appels werden ontslagen. 'Een bloedbad', aldus Thomson.

Agent Tom Rambone maakt een rondje door een buurt van Camden.Beeld AFP

Community policing

Er kwam ook een nieuwe politieaanpak, community policing. Voorheen zagen de bewoners de politie alleen nadat er iets was gebeurd. Dan rukte ze tot de tanden bewapend uit en zette ze iedereen onder druk om informatie te geven. 'Dat werkt niet', zegt Thomson. Niemand wil een verklikker zijn. Politieagenten moeten hun auto uit en de hele dag lopend of fietsend in de wijk doorbrengen, terwijl ze aankloppen bij huizen, zodat zij de mensen leren kennen en de mensen hen.

'Pas dan haal je de bewoners uit de schaduw, doorbreek je het wantrouwen en raken ze hun vrees kwijt om te praten. Je kunt dan heel gericht te werk gaan. 5 procent van de bevolking is verantwoordelijk voor 80 procent van de misdaad hier. 5 procent daar weer van is super-crimineel. Die moet je hebben. Wij vissen met een speer, niet met een net.' Volgens Thomson is het essentieel dat je die kleine groep eruit kunt pikken met hulp van de buurt. Want 'als er bad guys zijn bij je in de straat, neem je een wapen om jezelf te beschermen. Hoe meer wapens in omloop, hoe groter de kans op schietpartijen.'

De politiechef wil een omgekeerde dynamiek bewerkstelligen: door de politie minder de nadruk te laten leggen op bewapening en meer op menselijk contact, hoopt hij de geweldscyclus te doorbreken. 'We willen geen Rambo's zijn met een vuurwapen, maar Moeder Teresa met een uitgestoken hand.'

Beeld AFP

Vooruitgang

Het is om die reden dat Rivers en Calzonetti hun hele dienst van acht uur op straat zijn. Daar lopen ze Jonathan Walker, een gehandicapte veteraan van 38 tegen het lijf. Een paar avonden terug verzeilde hij per ongeluk in een schietpartij, vertelt hij. 'De duivel huist hier in de helft van de mensen.' Hij kent Rivers, 'een goeie vent'.

Het vertrouwen in de politie is gestegen. Het aantal moorden, roofovervallen en verkrachtingen daalt. Thomson: 'Maar belangrijker is hoeveel kinderen er op straat spelen en hoeveel mensen er op de trap voor hun huis zitten.'

De technologie heeft hij niet helemaal uitgebannen: er hangen 120 camera's in de stad. Ondanks de vooruitgang is Thomson realist. 'Wij bestrijden symptomen. Het is de armoede.' Camden was ooit een welvarende stad, met scheepswerven, Campbell Soup en de platenmaatschappij RCA. Al die banen zijn weg, net als de blanken. Thomson hoopt dat er met meer veiligheid ook weer meer werk komt. 'Niets stopt een kogel zo goed als een baan.'

Er is hoop: de wijk Centerville was ooit net als Camden North. Maar de hele wijk is tegen de grond gegaan en nu is alles nieuwbouw. Blanke politieagenten vieren er kerstfeest met zwarte kinderen en hun moeders. Het lijkt alsof we in een andere film gestapt zijn, maar het is geen droom, dit is ook Camden en het is echt. De agenten zijn allemaal buddy van een zwart kind. 'Vroeger staken ze de straat over als ze ons zagen, nu komen ze naar ons toe', zegt een politieman. Trots stapt een jochie na afloop in de politieauto van zijn buddy.

Een dag na het bezoek aan Camden maakt het Witte Huis bekend dat er een projectgroep komt voor community policing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden