Geen praatjesmaker en (bijna) altijd beheerst

Bij de ANWB was Guido van Woerkom een meester in het middelen tussen uiteenlopende opvattingen. Is hij daarmee de gedroomde Ombudsman?

Vijftien jaar was Guido van Woerkom hoofddirecteur van de ANWB, vandaag beslist de Tweede Kamer over zijn kandidatuur als nieuwe nationale Ombudsman.

Wat het meest van hem gezegd wordt is: Guido is altijd in control. Geen praatjesmaker, maar gewoon een aardige vent met een drukke baan die vindt dat zijn gezin meer aandacht verdient, die graag naar Het Elfde Uur van de EO kijkt en die zegt emotioneel te worden bij begrafenissen. 'Met Kerst realiseer ik me: waar gaat het nu ook alweer over?'

Dat is Guido van Woerkom (59), een fatsoenlijke man, zich goed bewust van zijn positie en daarom altijd beheerst.

Behalve dan die ene keer in augustus 2010, toen hij uit de bocht vloog op een managementcongres over mobiliteit. Van Woerkom betrok de stelling dat wie minder rijdt, minder zou moeten betalen voor het autogebruik. Hij noemde als voorbeeld zijn echtgenote, die maar vierduizend kilometer per jaar rijdt. Of zijn vrouw dan niet beter de taxi kon nemen, was de vraag uit de zaal. Nee, zei Van Woerkom; 'Er zou weleens een Marokkaan achter het stuur kunnen zitten.'

Hij heeft zijn excuses aangeboden voor de faux pas, maar het wordt hem opnieuw nagedragen nu hij Ombudsman moet worden - de onafhankelijke en onpartijdige vraagbaak voor burgers die zich slecht behandeld voelen door de overheid.

Van Woerkom zei de afgelopen dagen dat het hem dwars zit dat het incident van toen nu opnieuw oplaait. 'Het helpt niet om tegenstellingen op te lossen', zei hij. 'En juist een ombudsman is er voor om dat te doen.'

Die taakopvatting als middelaar tussen tegengestelde belangen en opvattingen heeft hem tot een succesvolle aanvoerder gemaakt van de bijna vier miljoen leden tellende ANWB. Hij is goed in voorop lopen, maar nooit zover dat zijn leden hem kwijtraken. Hij sprak zich uit voor de kilometerheffing, maar vond ook dat er veel meer asfalt moest komen in Nederland. Hij pleitte voor een 'spitsalarm', maar probeerde de ANWB ook een groen gezicht te geven. Er zijn foto's van Van Woerkom op de fiets, op een door de ANWB uitgezette route langs bioboeren. In een interview vertelde hij dat thuis de kraan uitgaat tijdens het tandenpoetsen.

Het voorkwam niet dat hij vorig jaar bij de verkiezing van de zogeheten Vieze Vijftig hoog eindigde. Het is een ranglijst, opgesteld door onder andere Vroege Vogels en Greenpeace, van beslissers die in Nederland vervuiling en uitstoot veroorzaken.

Toch is Guido van Woerkom een meester in het laveren. Het is een eigenschap die zijn voorganger, Alex Brenninkmeijer nu juist geheel ontbeerde. Brenninkmeijer is tien jaar Ombudsman geweest. Hij werd in die periode steeds activistischer, tot ongenoegen van de politiek, vooral aan de rechterzijde. In de VVD werden zijn scherpe keuzen voor de belangen van de burger wel tendentieus genoemd. 'Als de heer Brenninkmeijer de Kamer op de schop wil nemen, moet hij zelf de politiek in gaan', zei het liberale kamerlid Litjens.

Brenninkmeijer trok zich er niets van aan. Een voorbeeld: het kabinet maakte plannen bekend om de toegang tot de rechtspraak te beperken. Brenninkmeijer zei 'ernstige teleurgesteld te zijn in de democratie'. Zijn conclusie: 'De bureaucratie kijkt naar binnen en ziet de gewone mensen niet meer, over wie het gaat.'

Brenninkmeijer was voor verontwaardiging als er iets misgaat. 'De ombudsman moet echt de werkelijkheid veranderen. Met kracht ertegen ingaan.'

De vraag kan luiden of Den Haag na de onstuimige Brenninkmeijer verlangt naar rust aan het front en om die reden Van Woerkom verwelkomt. Maar de vraag kan ook zijn of de eigenschappen die Van Woerkom overwegend zo geschikt maakten voor de ANWB niet precies de kwalificaties zijn die hem minder geschikt maken als Ombudsman. Is Van Woerkom uitsluitend van het laveren of kan hij ook poneren, is hij stil of stellig, lam of leeuw?

In zijn omgeving heerst de opvatting dat hij de aangewezen man is voor de positie van Nationale Ombudsman. Guido van Woerkom is voorzitter geweest van de afdeling Oegstgeest van de VVD. Medebestuurslid was beleggingsadviseur Arjen Pels Rijcken. 'By far een leeuw', zegt hij over de kandidaat-ombudsman. 'Guido is doortastend en daadkrachtig, hij draait er niet omheen.' Concrete situatieschetsen heeft Pels Rijcken niet bij de hand, maar: 'Als hij moet beslissen en zijn oordeel is x, anderen zeggen: het is y, dan zal Guido toch voor x kiezen. Hij zal zich niet lenen voor een andere uitspraak omdat die misschien beter valt.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden