Column

Geen partij die zo slecht is in het verteren van nederlagen als een linkse partij

Het staat in de kleine lettertjes van het contract van elke PvdA-leider: als je gaat regeren krijg je het moeilijk en wordt er binnen de kortste keren geroepen om een krachtiger 'eigen geluid'. Zo ook afgelopen zaterdag weer op de PvdA-ledenraad. Het zijn reflexen die kennelijk bij de PvdA horen en waar Martin Sommer op 13 september al een prachtige column aan wijdde.

Dat het ook Samsom gebeurt, is bijzonder. Hij ging namelijk bewust de Kamer in, en niet het kabinet, om zo beter in staat te zijn het 'eigen geluid' te verwoorden. Ik maakte in mijn tijd als politiek leider precies de tegenovergestelde keuze en ging het kabinet in. Om vervolgens zo gauw het minder ging met de partij het verwijt te krijgen dat ik als minister en vicepremier maar beperkt in staat was het 'eigen geluid' te laten horen. Toch gebeurt het Samsom nu ook. Hoe zit dat?

Wat in ieder geval niet onderschat mag worden is dat een politiek leider die verantwoordelijk is voor het ondertekenen van een coalitieakkoord gebonden is aan dat akkoord; of hij nou lid is van het kabinet of van de Tweede Kamer, dat maakt niets uit. In die zin heb ik me altijd wat ongemakkelijk gevoeld bij argumenten dat het 'eigen geluid' makkelijker vanuit de Kamer kan worden vertolkt dan vanuit het kabinet. Als het gaat over zaken die hun oorsprong vinden in het coalitieakkoord zijn de marges, in welke positie je ook zit, heel smal.


Standaard wordt vervolgens Frits Bolkestein er met de haren bijgesleept. Gaf hij niet het voorbeeld tijdens het eerste kabinet-Kok hoe je als politiek leider vanuit de Kamer profiel kunt maken door gedoseerd op ideologisch geladen onderwerpen afstand te nemen van het kabinet? En zo het VVD-profiel scherp te houden ondanks de compromissen in het kabinet?


Voorop staat dat Frits Bolkestein knappe politiek bedreef. Het is niet 1-2-3 te kopiëren. En het luistert ook heel nauw. Toen 'ons' CDA-PvdA-CU-kabinet in 2007 begon, was het eerste wat toenmalig PvdA-fractievoorzitter Jacques Tichelaar zei: 'We gaan de randen van het regeerakkoord opzoeken.' Waarmee de PvdA zich vanaf het begin neerzette als een partij die maar matig tevreden was met het bereikte onderhandelingsresultaat. Ontevredenen in de eigen achterban hebben niet veel meer nodig.

Iets vergelijkbaars vond plaats in de laatste maanden van het tweede kabinet-Kok, tijdens de opkomst van Pim Fortuyn. Toen namen VVD en PvdA allebei zoveel afstand van het kabinet dat er niemand meer van dat kabinet hield en PvdA en VVD daarmee eigenlijk hun eigen beleid diskwalificeerden; dan moet je niet raar opkijken dat de kiezer zich ook niet geïnspireerd voelt.


Er zijn nog ten minste twee andere redenen om niet te hoge verwachtingen te koesteren van Samsom in een Bolkestein-rol. Eén daarvan is gelegen in het feit dat dit kabinet zo'n omvangrijk en ingrijpend bezuinigings- en hervormingsbeleid ten uitvoer brengt, dat elke partijpolitieke profilering die dat beleid evenwel niet in gevaar mag brengen bijna per definitie marginaal zal zijn. Electoraal zou ik daar in ieder geval geen hoge verwachtingen van hebben.


Rest nog één argument, dat de achterban van Samsom helemaal niet leuk zal vinden: ik denk dat Samsom het wel kan maar dat zij het niet kunnen. Ik bedoel daar dit mee. De kern van Bolkesteins strategie is dat hij bereid was een nederlagenstrategie uit te voeren: veel blaffen maar uiteindelijk niet bijten. Ik denk dat rechtse achterbannen dat veel makkelijker pruimen dan linkse achterbannen. Een rechtse politicus die tegen linkse politici blaft is al snel een held. Rechtse politiek is ook zoveel ontspannener dan linkse politiek dat het geluid, de inspanning, al gewaardeerd wordt; ook als er geen resultaat is. Maar een linkse politicus die wel blaft maar niet bijt, is bij de eigen achterban al snel gezien. Het uitblijven van resultaat wordt, zeker als het zich herhaalt, ervaren als een steeds grotere nederlaag. En geen partij die zo slecht is in het verteren van nederlagen als een linkse partij. Een compromis wordt al nauwelijks geslikt, laat staan een zoveelste nederlaag.


Samsom zal de komende tijd vast af en toe een Bolkesteintje doen. Maar ontevreden PvdA'ers kunnen beter een succes maken van het kabinetsbeleid dan met eindeloos krabben en knagen hun eigen ontevredenheid voeden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden