Geen onderwerp

Om niet in tijdnood te komen schrijf ik wat u hier elke zaterdag leest op woensdag. Echt actueel kan ik daarom nooit zijn. Dat was anders in de tijd van CaMu. Zoals sommige lezers zich misschien nog herinneren was dat de column die Jan Mulder en ik ruim tien jaar zes keer per week schreven. De actualiteit was ons dagelijks brood. Het gaf ook houvast. Ik hoefde nooit lang naar een onderwerp te zoeken, zoals me nu weleens over-komt. Een nadeel was de voortdurende dreiging die van de valbijl van de deadline uitging. Ik was (en ben, vrees ik) geneigd om werkjes tot het laatste ogenblik uit te stellen, een kwaal die me al mijn hele leven begeleidt. Vraag me om een boodschap te doen. Het personeel is al bezig de winkel te sluiten, als ik me nog net langs de dichtgaande deur naar binnen weet te wringen.


Het is duidelijk, ik zit om een onderwerp verlegen. Ook deze woensdag barsten de wereld en het leven van onderwerpen, maar zodra ik er een aanraak lost het op in gebakken lucht. In de krant lees ik een kop die luidt: 'Is het de woensdag van de waarheid, of van de waanzin?' Uit het artikel eronder blijkt dat het niet over mijn situatie gaat, maar over voetbal. Voor voetbal is het vandaag Super Woensdag. Hoe die dag afliep weet de lezer inmiddels, maar ik verkeer op dit moment nog in onzekerheid. Het kan geen onderwerp zijn, maar wat dan wel? Is geen onderwerp ook een onderwerp?


Op dezelfde pagina lees ik het bericht dat Johan Cruijff 'binnenkort' aftreedt als commissaris van Ajax. Hij heeft zich bereid verklaard in 'een andere rol' betrokken te blijven bij de club. In welke rol staat er niet bij. We wachten angstig af. Zou angst een onderwerp zijn? Maar ik voel me niet angstig. Ik voel me niets.


Ik dwaal door het huis met een leeg hoofd. Waarschijnlijk ben ik onbewust op zoek naar een onderwerp. In de gang stuit ik op de stofzuiger, een merkwaardig dood voorwerp, als het niet in actieve dienst is. Ik doe mezelf denken aan die stofzuiger. Ook ik heb geen stof. Verder zie ik stoelen, tafels, kasten, levenloze jassen aan de kapstok en een gestorven vliegje op een vensterbank. Alleen de schilderijen aan de wand vertonen tekenen van leven, maar zij zijn hun eigen onderwerp.


De boeken in de boekenkast keren mij hun ruggen toe. Blindelings gris ik er een uit. Het blijkt Verleden jaar in Mariënbad te zijn, een filmscenario van de nouveau-romanschrijver Alain Robbe-Grillet, dat vijftig jaar geleden in de vertaling van Jan Blokker verscheen. Alles komt me vandaag voor als vijftig jaar geleden. Is dat een onderwerp? Maar daar zou ik mezelf maar mee vervelen. Het scenario vertelt het verhaal van een man die in een hotel een vrouw ontmoet met wie hij gelooft misschien een verhouding te hebben gehad het voorafgaande jaar in Mariënbad. Of was het ergens anders? Verleden, heden en toekomst worden betekenisloos in dit verhaal. Elk houvast voor een onderwerp ontbreekt.


'Hier en daar staan mensen', haal ik uit Robbe-Grillets draaiboek aan. 'Bijna zonder uitzondering stil: het zij bedienden op wacht, het zij kleine groepjes converserende hotelgasten (waar-schijnlijk omdat men hun woorden niet verstaat, staan de mensen er wat vreemd bij, argeloos en bizar tegelijk). Vaak komt de camera bij dezelfde plek terug - ook ontmoet men soms dezelfde mensen op verschillende plekken, en er worden verscheidene wegen geprobeerd om een uitgang te vinden, enzovoorts. STEM VAN X: ...en ook de stilte. Ik heb nog nooit iemand zijn stem horen verheffen... De gesprekken ontwikkelen zich in de leegte, de zinnen hadden geen betekenis, mochten op geen enkele manier betekenis hebben. En een zin die begonnen was bleef plotseling hangen, als bevroren...'.


Hier bevind ik me in de hogere luchtlagen van de Franse kunst. Het onderwerp wordt vermoed, maar voor het tastbaar wordt raakt het verloren in eindeloos gezever. Naar adem snakkend loop ik de tuin in. De bloemen van de magnoliaboom vallen af. Dit zou een onderwerp kunnen zijn, maar het komt te laat.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden