Geen Nobelprijs voor Literatuur door crisis Zweedse Academie

De literaire wereld moet het dit jaar doen zonder winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur. De Zweedse Academie, de organisatie achter de literatuurprijs, verkeert in een existentiële crisis en vindt zichzelf op dit moment niet waardig genoeg om ’s werelds meest prestigieuze prijs uit te reiken.

De Zweedse Academie in Stockholm. Foto AFP

Die radicale beslissing is genomen ‘uit respect voor de winnaars tot nu toe en uit respect voor de winnaars in de toekomst’, zegt de tijdelijke voorzitter Anders Olsson in een persmededeling. De Zweedse Academie wil dit jaar werken aan het terugwinnen van het vertrouwen bij het publiek, legt hij uit. Als goedmaker worden volgend jaar twee Nobelprijzen voor Literatuur uitgereikt.

De leden van de Zweedse Academie gaan ruziënd met elkaar over straat nadat eind vorig jaar aan het licht was gekomen dat Jean-Claude Arnault jarenlang vrouwen had lastiggevallen, tot aan de Zweedse kroonprinses toe. Arnault was de spil in het culturele leven in Stockholm en had nauwe banden met de Zweedse Academie via zijn vrouw Katarina Frostenson, een Zweedse poëet die daar al sinds de jaren negentig lid van was.

Belangenverstrengeling

Uit intern onderzoek bleek dat de meeste leden van de Zweedse Academie wel iets wisten van het ongepaste gedrag van Arnault, maar daar niks over zeiden. Ook bleek dat hij en zijn vrouw geld ontvingen van de academie voor hun culturele instelling Forum, zonder dat de anderen daar iets van wisten. Dat is een vorm van belangenverstrengeling.

Er volgde een stemming over de vraag of het interne onderzoek aanhangig gemaakt zou moeten worden bij justitie. Aanvankelijk stemde een nipte meerderheid ervoor om de zaak verder onder de pet te houden en Katarina Frostenson aan boord te houden. Dit leidde tot het opstappen van drie leden die het daar niet mee eens waren, waarna meer media-aandacht volgde en vervolgens nog meer leden – gedwongen – het veld ruimden, onder wie Frostenson.

Gekozen voor het leven

Op dit moment bestaat de gehavende Zweedse Academie zodoende nog maar uit tien actieve leden. Omdat de leden voor het leven zijn gekozen, kunnen de lege stoelen niet worden opgevuld. De Zweedse koning heeft daarom donderdag de statuten van het in 1786 door zijn voorganger opgerichte instituut zodanig aangepast dat dit in de toekomst wel kan. Toch duurt het nog wel even voordat er weer nieuwe leden zijn.

De Zweedse Academie kan in haar gereduceerde vorm wel een winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur kiezen, maar wil wachten tot de mediastorm is overgewaaid. Er ligt al een shortlist van vijf kandidaten, maar het is niet fijn inlezen in het werk van de auteurs als de Zweedse media het ene na het andere verhaal brengen over ‘de zwijgcultuur’ en ‘het elitaire gehalte’ van de academie. De affaire is dus uitgegroeid tot iets dat groter is dan alleen de losse handen van Arnault. Het gaat nu veel meer over hoe de Zweedse Academie rekenschap moet afleggen aan de samenleving.

Economische misdrijven

Bovendien loopt er sinds vorige week een formeel vooronderzoek van de Zweedse FIOD naar aanleiding van de hele affaire. Dat kan nog voor het mogelijke publicitaire vuurwerk gaan zorgen: mogelijk zijn er economische misdrijven begaan in en rond de Zweedse Academie. Dankzij alle schenkingen, aandelen en vastgoed wordt het vermogen van de organisatie geschat op ongeveer 2 miljard kronen (rond de 200 miljoen euro).
 

Een van de vragen is of er misbruik is gemaakt van die rijkdommen. Wie eenmaal lid is, mag zich bijvoorbeeld laten rondrijden in limousines, gratis gebruik maken van de luxe appartementen in Stockholm en Parijs en genieten van allerlei andere privileges. Bovendien hoeft de Zweedse Academie geen belasting te betalen, wat op kritiek stuit.

De Zweedse Academie reikt sinds 1901 de Nobelprijs voor Literatuur uit. Het is sindsdien zeven keer voorgekomen dat de prijsuitreiking is doorgeschoven naar het volgende jaar, maar al die andere keren had dat te maken met oorlog of het feit dat ze geen goede winnaar konden kiezen. Het is nog nooit voorgekomen dat de instelling die ’s werelds meest prestigieuze literaire prijs uitreikt haar werk moest opschorten omdat ze zelf in ongenade is geraakt.

 Crisis in de Zweedse Academie

Is de Zweedse Academie, die de Nobelprijs voor Literatuur uitreikt, nog wel geloofwaardig?

Hoe een seksschandaal tot een ordinaire machtsstrijd heeft geleid in het voor Zweden zo belangrijke prestigieuze instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.