Update

Geen meerderheid voor kabinet, steun SGP nodig

De coalitiepartijen VVD, CDA en PVV zijn er vandaag bij de Eerste Kamerverkiezingen niet in geslaagd een meerderheid te behalen. De VVD kwam op 16 zetels, het CDA op 11, en de PVV op 10, samen 37 zetels. Voor het uitvoeren van de kabinetsplannen zal de gedoogcoalitie dus op zoek naar steun. Meest waarschijnlijke kandidaat: de SGP, die één zetel overhield van de twee die de partij bezat.

SGP-voorzitter Marten van Leeuwen, Peter van Schalk, kandidaat nr.2 voor de SGP bij de Eerste Kamerverkiezingen, SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf en SGP-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Gerrit Holdijk volgen de uitslagen van de Eerste Kamerverkiezingen op televisie in de Eerste Kamer in Den Haag.Beeld anp

Dat maakt van SGP-senator Gerrit Holdijk plots een machtig man, maar van de suggestie de machtigste man van Nederland te zijn, wilde hij vooralsnog niets weten. 'Dat heb ik nog niet ervaren.'

PVV-leider Geert Wilders was tevreden met de uitslag en zag mogelijkheden tot samenwerking met de SGP. 'Uitslag positief, geen meerderheid maar met SGP voldoende basis voor meerderheden. Lakmoesproef blijft realisatie punten uit gedoogaccoord!!'

Ook de VVD, bij monde van fractievoorzitter in de Eerste Kamer Loek Hermans, denkt dat de samenwerking met de SGP zal intensiveren. 'Dit betekent dat er geen directe meerderheid is voor het kabinet, dus moet het spreken met anderen, zoals de SGP, om te kijken hoe voorstellen toch tot een meerderheid kunnen komen.'

Premier Mark Rutte zei dat het kabinet 'verder kan met deze uitslag. 'We waren en we blijven een minderheidskabinet, dus dat zal hard werken blijven.'

Opluchting
Toch betekent deze krapst mogelijke meerderheid een opluchting voor de ploeg van Rutte. Met deze samenstelling kan het kabinet namelijk veel plannen uit het kabinets- en gedoogakkoord daadwerkelijk uitvoeren. Zonder dit zou de oppositie alle wetgeving kunnen blokkeren in de Eerste Kamer. Dat zou regeren nog lastiger maken en de verhoudingen met gedoogpartner PVV op scherp zetten.

De oppositiepartijen waren beduidend minder enthousiast over de uitslag. Volgens PvdA-voorman Job Cohen wordt het kabinet nu 'gegijzeld' door de PVV en SGP. Fractievoorzitster in de Eerste Kamer van de PvdA Marleen Barth noemde het zelfs 'heel kwalijk' wanneer de VVD zulke innige banden met de SGP aangaat. 'Als het aan de SGP lag, had ik hier niet gestaan', zei ze, doelend op het vrouwenstandpunt van de partij.

Alexander Pechtold had weinig hoop dat de uitslag van vandaag zal betekenen dat er meer samenwerking wordt gezocht met de andere oppositiepartijen. 'Het hachelijke avontuur waaraan Mark Rutte met zijn minderheidskabinet is begonnen vertaalt zich verder. Het is beter als het kabinet meer onderhandelt over alternatieven en zo een breder draagvlak creëert. Maar vooralsnog heb ik nog weinig gemerkt van de uitgestoken hand van de premier', aldus de D66-voorman.

Emile Roemer wil de uitslag vooral aangrijpen om intensiever te gaan samenwerken met de andere leden van de oppositie: 'We zullen in de oppositie samenwerken op terreinen zoals onderwijs en sociale zekerheid. Wij moeten de scherpe randen van dit kabinetsbeleid eraf halen waar dat nodig is.'

Rood potlood
Verreweg de meeste Statenleden stemden vandaag zoals verwacht op de eigen partij. Hier en daar werd van de partijlijn afgeweken, om andere partijen aan restzetels te helpen. Zo stemden bijvoorbeeld twee leden van de PvdA in Flevoland op de SP en op GroenLinks om deze partijen aan een restzetel te helpen. In Limburg stemde een CDA'er waarschijnlijk op een VVD'er, in Utrecht gebeurde precies het tegenovergestelde.

Bij Statenlid Wim Cool van de D66-fractie in Noord-Holland ging het stemmen helemaal mis. Hij kon het rode potlood niet vinden - dat lag achter een richeltje - en stemde daarom met de balpen die hij bij zich had. Dat mag niet volgens de reglementen, zijn stem werd daarom ongeldig verklaard. De vergissing kostte D66 een zetel in de Senaat, die nu naar de SP ging. Fractievoorzitter in de Eerste Kamer Roger van Boxtel (D66) was woedend om de gang van zaken. Hij wil protest aantekenen bij de Kiesraad.

Breuk CU en SGP
Een andere opvallende ontwikkeling is de breuk tussen ChristenUnie en SGP. De twee christelijke partijen hadden samen een extra zetel kunnen krijgen, mits de partijen hadden samengewerkt. Dat gebeurde - voor het eerst in het bestaan van de partijen - niet. Arie Slob, fractievoorzitter van de ChristenUnie - reageerde teleurgesteld en verbitterd: 'We hadden door samenwerking met de SGP gehoopt een derde zetel te zullen krijgen in de Eerste Kamer. Wij hebben de SGP destijds aan een tweede zetel in de Eerste Kamer geholpen en ook aan een zetel in het Europees Parlement.

'Omdat we de meeste reststemmen hadden, hadden we ook recht op die zetel, dat was altijd het gebruik. Maar helaas heeft de SGP een andere keuze gemaakt. Dat is een breuk met het verleden en dat betreur ik.'

De SGP op zijn beurt vond dat de ChristenUnie de gereformeerden aan een extra zetel had moeten helpen.

De volledige uitslag:

VVD: 16
PvdA: 14
CDA: 11
PVV: 10
SP: 8
D66: 5
GroenLinks: 5
ChristenUnie: 2
SGP: 1
PvdD: 1
OSF: 1
50PLUS: 1


Lees hier wat er vandaag van minuut tot minuut gebeurde.

Maxime Verhagen, Mark Rutte en Geert WildersBeeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden