AchtergrondMarokkanen zitten vast

Geen Marokkaan komt eigen land nog binnen: wereldwijd 27.850 Marokkanen gestrand

Een groepje Marokkanen demonstreert op 11 mei voor het Marokkaanse consulaat in Algeciras (Spanje).

Marokko is waarschijnlijk het enige land in de wereld dat na de corona-uitbraak ook zijn grenzen heeft gesloten voor eigen onderdanen. En dus zitten er wereldwijd 27.850 Marokkanen vast op luchthavens, in hotels en haastig gehuurde appartementen. ‘Ons dochtertje van 1,5 zit nog in Marokko.’

Het was bedoeld als een korte vakantie. Soufiane (34) en zijn vrouw Lilia (34) staken de Straat van Gibraltar over, van Marokko naar Spanje, met het idee dat ze een paar dagen van huis zouden blijven. Maar toen ze op 13 maart de ferry terug wilden pakken, bleek de grens plotseling gesloten. En dat bleef zo, tot op de dag van vandaag.

‘Ineens konden we niet meer terug’, vertelt Soufiane aan de telefoon. ‘We werden er totaal door overvallen. Het ergst is: ons dochtertje van 1,5 is in Marokko. We zijn nu al ruim twee maanden van elkaar gescheiden.’

Volgens officiële schattingen zitten wereldwijd 27.850 Marokkanen vast. Ze werden geconfronteerd met een onaangekondigde sluiting van de grenzen, en kunnen sindsdien hun eigen land niet meer in. Andere landen doen hun best om repatriëringsvluchten te organiseren. Dat geldt niet voor Marokko.

Op straat

Een deel van de gestrande reizigers krijgt hulp van de ambassade of het consulaat ter plaatse. Soufiane en zijn vrouw verblijven samen met honderd landgenoten in een hotel in Algeciras, op kosten van de Marokkaanse staat. Tijdens de ramadan vinden ze iedere avond, een half uur voor het breken van de vasten, een typisch Marokkaanse vastenontbijt voor hun deur, met harira en al.

‘We hebben het getroffen in vergelijking met mensen elders op de wereld’, erkent Soufiane. In Ceuta en Melilla, de twee Spaanse enclaves in Marokko, sliepen tientallen Marokkanen gedwongen op straat  totdat ze werden opgevangen in de stierenarena (Melilla) of in sportcentra (Ceuta).

Sinds Marokko op 20 maart de noodtoestand afkondigde, bleven andere landen zich inspannen om hun burgers vanuit Marokko naar huis te halen. Ook Nederland slaagde daar uiteindelijk in, na een hoop diplomatiek geduw en getrek. Maar waarom doet Marokko dat niet? Vanwege de angst voor een grote corona-uitbraak, en de crisis in de gezondheidszorg en sociale onrust die daar het gevolg van kunnen zijn?

Een groepje Marokkanen demonstreert op 11 mei voor het Marokkaanse consulaat in Algeciras (Spanje).

Profeet Mohammed

Of heeft het te maken met een uitspraak van de profeet Mohammed? ‘Als u een bericht bereikt over een epidemie in een bepaald gebied, ga er dan niet heen, en als ze zich voordoet waar u bent, blijf dan in het getroffen gebied en ga niet weg’, zei de profeet volgens een hadith (overlevering). Toch is Marokko voor zover bekend het enige land ter wereld dat zijn grenzen zo hermetisch sloot voor zijn eigen ingezetenen. Algerijnen, Egyptenaren en Saoediërs zijn wel opgehaald uit het buitenland.

Het leidt tot surrealistische taferelen. Een Marokkaanse ingenieur zit al twee maanden vast op het vliegveld van Doha, Qatar. Hij probeerde vanuit Kenia, waar hij voor zijn werk was, terug te reizen naar Marokko. Toen hij moest overstappen, bleek dat hij niet meer voor- of achteruit kon: voor Qatar had hij geen visum, naar Marokko gingen geen vluchten. Zijn werkgever regelde een hotel, maar geen warme maaltijd – waarop de man in een video op sociale media klaagde dat hij al twee maanden leefde op koud voedsel. Inmiddels staat de Marokkaanse ambassade ook hem bij.

Snel naar Frankrijk

Ook Zaineb (32) en haar gezin waren bijna veroordeeld tot een langdurig verblijf op het vliegveld. Ze waren op vakantie geweest op Mauritius en zouden op 16 maart teruggaan naar huis, met een overstap in Istanbul. Eenmaal op de Turkse luchthaven bleek hun vlucht naar Marokko geschrapt.

‘We wisten niet wat we moesten doen’, vertelt Zaineb via de telefoon. ‘Daar stonden we, met een kind van 18 maanden oud, en ik 5 maanden zwanger. Turkije konden we niet in. Na twee dagen op het vliegveld zagen we dat er een vlucht werd aangekondigd naar Frankrijk. Mijn man is van oorsprong Frans, dus die hebben we genomen. Dat kostte ons... nee, dat ga ik niet zeggen. Het was heel duur’

Nadat ze in Frankrijk waren geland, begonnen ze wanhopig vrienden en kennissen te bellen: waar konden ze verblijven? ‘Er waren mensen die ons ronduit weigerden’, zegt Zaineb. ‘Maar uiteindelijk vonden we een appartement in Clermont. Onze koffers kwamen niet aan. Dus we hadden niets om aan te trekken, geen speelgoed voor mijn zoontje. In Marokko hebben we het goed, maar dit is de misère.’

Het ergst is, zegt Zaineb, dat de autoriteiten hen geen enkele informatie verschaffen. ‘Het is verschrikkelijk. We slapen nauwelijks. Ze zeggen van alles, maar er gebeurt niets. Alles blijft vaag.’

In Sale, Marokko, loopt een vrouw langs een muurschildering waarop wordt gewaarschuwd voor het covid-19-virus.Beeld Jalal morchidi / EPA

Tot 10 juni

De Marokkaanse regering riep de geblokkeerde Marokkanen eerst op geduld te hebben. Daarna kondigde een hoge ambtenaar van het Marokkaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aan dat er vanaf 20 mei, de datum die was geprikt voor het einde van de lockdown, ‘belangrijke besluiten bekend worden gemaakt’. Die datum is achterhaald, nu de sluiting tot minstens 10 juni van kracht blijft. Volgens premier Saadeddine El Otmani gaat de repatriëring pas beginnen als de grenzen weer opengaan – onbekend wanneer.

Het drijft de Marokkanen zozeer tot wanhoop dat ze protestacties organiseerden, zowel op sociale media als bij ambassades en consulaten overal ter wereld. Het haalde tot nu toe weinig uit. Pas toen er vorige week in de Spaanse enclave Melilla een Marokkaanse vrouw overleed, kwam er enige beweging in de zaak: de grensovergang met Marokko ging open, enkele honderden Marokkanen werden met bussen opgehaald en naar een badplaats gebracht, om daar in quarantaine te gaan.

De rest van de Marokkanen verkeert nog steeds in onzekerheid. ‘Wat we nodig hebben, is een datum voor onze repatriëring’, zegt Soufiane. Voor Zaineb komt daar een extra angst bij. ‘Hier in Frankrijk moet ik alle zorg zelf betalen. Wat als zich complicaties voordoen tijdens de zwangerschap? ’

Terughalen van Nederlanders uit Marokko maakt vorderingen: maandag opnieuw een vlucht

Maandagnacht zal er opnieuw een repatriëringsvlucht uit Casablanca, Marokko landen op Schiphol. Vrijdag kwamen al meer dan driehonderd Nederlanders weer thuis. Er lijkt enig schot in de zaak te zitten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden