Geen 'longvakantie' voor maaltijdbezorgers in Peking

Code Rood in Peking betekent binnen blijven. En wie geld heeft, neemt een 'longvakantie' in betere oorden. Maar maaltijdbezorgers als Huang trotseren de smog om zoveel mogelijk te verdienen aan de thuisblijvers.

Maaltijdbezorgers in Peking. Op smogdagen neemt het aantal bestellingen met 20 procent toe. Beeld AFP

Als een maniak scheurt maaltijdbezorger Huang Xinyuan (22) over de vierde ringweg op zijn elektrische brommer. Achterop in een warmhoudbox een bakje noedels. Zijn mobieltje vibreert onophoudelijk met bestellingen. Bijna 500 miljoen Chinezen hebben wegens extreem zware luchtvervuiling het advies gekregen binnen te blijven, dus laten ze hun eten thuisbezorgen.

Al zes dagen zitten ruim zeventig steden onder een stolp in de kleur van een geitenwollensok. Huang maakt voor het eerst het zwaarste smogalarm Code Rood mee; drie maanden geleden verliet hij zijn boerendorp om in Peking carriere te maken als kuaidi, bezorger. Op smogdagen neemt het aantal bestellingen met 20 procent toe, zegt hij. 'Ik werk elke dag over. Van 10 uur 's ochtends tot middernacht.'

Ziek worden door de smog, vrij nemen om binnen te blijven: dat kost geld en Huang is naar Peking gekomen om geld te verdienen. Hij hoort nog lang niet bij de stedelijke middenklasse, de mensen met een leuk inkomen en flexibele banen, die zich de nieuwe hype van de 'longvakantie' kunnen veroorloven. Die 'smogvluchtelingen' hebben toeslagen van 50 procent over voor vliegtickets en hotels op bestemmingen waar het fijn ademhalen is. Het fenomeen is zo populair dat het 'vechten bij het ontbijtbuffet van het Shangri-la hotel' is, dramatiseren de vakantiegangers hun lijden in de populistische tabloid Global Times.

Excuses

In metrostation Shilupu galmt een bandopname: 'Smogalarm Code Rood. Neem voorzorgsmaatregelen, bescherm uw gezondheid.' In 2008 werden Amerikaanse atleten die maskers meenamen naar de Olympische Spelen door beledigde Chinese milieuambtenaren gedwongen hun excuses aan te bieden. Paniekzaaiers, die Amerikanen. Nu hangt op het metroperron reclame voor een nieuw smogproduct. Een opgewekt joggend meisje draagt een masker dat met een slang aan een draagbaar luchtfilter vastzit. Dit gadget heet MOPS en kost 30 euro.

Bezorger Huang heeft een goedkoop katoenen masker, dat zijn gezicht alleen warmhoudt. 'Ik adem elke dag een uur of vijftien de vervuiling in. Maar ik merk nog niet wat het met mijn gezondheid doet. Dat komt omdat de stress alle andere fysieke sensaties onderdrukt. Zelfs als ik slaap, zie ik bestellingen die ik moet pakken.' Zoveel mogelijk meepakken, is zijn devies. 'Dit is de gouden week.'

Koelies

Bezorgers zijn de koelies van de Chinese e-commerce. Iets laten bezorgen - voor een netje mandarijnen rukt Huang al uit - is spotgoedkoop. Hij is niet verzekerd, heeft geen arbeidscontract en van sociale premies afdragen wil zijn baas niets weten. Die regelt alleen een aansprakelijkheidsverzekering voor het geval Huang een dure auto beschadigt op zijn dollemansritten om zo snel mogelijk te bezorgen.

De werkdruk wordt beloond met een voor Chinese begrippen redelijk inkomen: deze maand verdient Huang 1.100 euro. 'Het is een kwestie van afzien en zorgen dat de batterij van mobiele telefoon nooit leeg is.' Hij heeft geen bescherming tegen de smog, maar hij is wel milieubewust, zegt hij. 'Ik rijd niet voor niets op een elektrische scooter! Alle beetjes helpen.'

Maar niet genoeg. De Jingjinji-regio - Peking en omstreken - had volgens de nationale milieudienst vorige maand een gemiddelde AQI (Air Quality Index) van 102. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is er bij waarden boven de 10 al gezondheidsrisico. De autoriteiten zijn op dit moment overgevoelig voor protesten over luchtvervuiling, want de deadline voor de milieudoelen nadert en maar weinig gebieden maken hun goede voornemens waar.

Bezorger Huang. Beeld Rechtenvrij

In de West-Chinese provinciehoofdstad Chengdu werden kunstenaars opgepakt die hadden opgeroepen tot een massaal anti-smogprotest. Winkeliers kregen de opdracht mensen bij de politie aan te geven die grote hoeveelheden maskers kopen. Het provinciaal censuurapparaat poetste zoveel mogelijk verwijzingen naar smog van de sociale media.

Peking wil smog classificeren als 'natuurramp'. Officieel omdat er dan een beroep kan worden gedaan op budgetten voor bijvoorbeeld gratis crèches. Daar kunnen voltijds werkende ouders hun kinderen laten opvangen als scholen sluiten wegens smogalarm.

Boetes

Natuurrampen hebben als bijkomend voordeel dat de informatievoorziening erover wettelijk aan banden is gelegd. Volgens partijkrant Het Volksdagblad riskeren individuen en organisaties boetes als ze erover publiceren.

Bij restaurant Klein Noedeltje rennen collega's van vier verschillende bezorgdiensten af en aan. Huang belt bezorgd de eigenaar: waar blijft die gebakken rijst? Op de bestel- en bezorgapp van Eleme kan een klant precies zien waar hij is. Als hij te langzaam bezorgt, krijgt hij een boete die hij van zijn eigen salaris moet betalen. 'Dan ren ik zes trappen op en nog is dat eten niet op tijd. Ik heb liever tien dagen smog dan een gebouw zonder lift.'


Schoneluchtplan

In 2013 lanceerde de Peking een ambitieus plan om de lucht schoon te krijgen. De hoofdstad beloofde dat in 2017 de hoeveelheid fijnstof per vierkante meter tot een gemiddelde van 60 microgram zou worden teruggebracht. 'De grote bazen willen mijn hoofd op een schotel als het niet lukt', zei de Pekingse burgemeester Wang Anshun in 2014 nog strijdlustig.

Met gemiddelde fijnstofwaarden rond de 90 microgram is elke vermindering een verbetering, maar Peking haalt die beloofde 60 microgram volgend jaar bij lange na niet. En dat hoeft ineens ook niet meer. Peking heeft een nieuwe burgemeester en die heeft een ander schoneluchtplan afgekondigd. Dat gaat uit van 'slechts' 56 microgram fijnstof in 2020. Volgens milieuorganisaties zijn de doelen naar beneden bijgesteld en op de lange baan geschoven, omdat de nationale overheid het stimuleren van de kwakkelende economie voor laat gaan. Sindsdien trekt de vraag naar staal en steenkool weer aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.