Geen leerplicht, maar speelrecht voor peuters

Rat race

Stuur kinderen al met 3 jaar naar school! vlamde Diederik Samsom op deze opiniepagina's. Een betoog doorspekt met sociaaldemocratische romantiek. Onderwijs is een verheffingsmachine, het enige tegengif tegen de tweedeling die onze samenleving steeds verder verscheurt. Een scheuring tussen kansrijk en kansarm, dus rijk en arm; tussen hoog- en laagopgeleid, tussen verhevenen en verschoppelingen, gelukkigen en losers.

Natuurlijk, die voortschrijdende tweedeling is zorgelijk. Maar ik ben alleen zo beducht dat we peutertjes veel te vroeg in de startblokken van een nietsontziende rat race willen hebben. Al in de peuterspeelzalen zijn toetsjes en testjes voorhanden. Wee je gebeente als je een blauw autootje tussen de rode neerzet. Dan gaan de wetten van de verzamellogica nog langs je heen, kindje. Je raakt achterop.

Ik denk dat onderwijs pas een echte 'verheffingsmachine' is als kinderen zich speels mogen ontwikkelen. En als ze groter zijn, als ze een gezond zelfbeeld ontwikkelen en zo kritisch naar zichzelf en de wereld om zich heen kunnen kijken. Dat ze zich tot geduldige, tolerante, liefde- en compassievolle burgers ontwikkelen. Die beseffen dat iedereen bijzonder en waardevol is, of hij of zij nu veel kan of niet zoveel. Maar het lijkt dat vooral excellentie en ambitie de kernwaarden van onderwijs en samenleving zijn.

Maar ook hoogopgeleiden maken tot hun ontsteltenis mee dat ze met hun prachtige cv, hun barstende ambitie en daarbij soms fikse studieschuld niet altijd aan de bak komen. Academisch uitblinken moet zorgen dat ons land competitief blijft. Intussen echter vormen de miljoenen academici die China jaarlijks aflevert inmiddels de vierde zwakste sociale groep in China. Er is te weinig werk voor hen, excellent of niet.

Kinderen van veeleisende ouders ontwikkelen een laag zelfbeeld. Ze moeten uiteraard het beste uit zichzelf halen, maar lukt dat door ze al zo jong onder druk te zetten? Ik pleit voor een speelrecht in plaats van een leerplicht voor de kleinsten. Van die aangeboren speelsheid en nieuwsgierigheid leer je op jonge leeftijd het meest.

Hoogleraar Spraak- en Taalstoornissen bij kinderen, Sieneke Goorhuis Brouwer, betoogt al jaren dat kinderen te snel worden klaargestoomd voor de kenniseconomie. Ze illustreert dat met vermakelijke metaforen. 'Een tuinman weet, dat bloemen niet uitbundiger gaan groeien door ze steeds meer water te geven.' Ze stelt dat de kennis over het jonge kind sinds de afschaffing van de kleuterschool 25 jaar geleden is weggeëbd.

Peuters en kleuters moeten vooral spelen. Pak je jonge kinderen net zo aan als een kind van 6 jaar of ouder, dan is dat volgens Goorhuis letterlijk ziekmakend. Een kind dat te vroeg informatie aangeboden krijgt die hij of zij nog niet kan verwerken, loopt een groot risico op allerhande (gedrags)problemen. Het leidt in het gunstigste geval tot een volstrekt gebrek aan plezier in school en leren, maar kan ook tot faalangst of ernstige sociaal-emotionele problemen leiden.

De VS lijken het voorland voor nog meer kleuteracademisch fanatisme. Veel kindergartens hebben het buitenspelen afgeschaft om meer tijd te hebben voor training van academische vaardigheden.

En het kind in onszelf koesteren is een sleutel tot alledaags geluk. De wetenschap heeft bespiegelingen over en onderzoek naar het belang van speelsheid lang terzijde geschoven, maar ooit reflecteerden grote geesten als Francis Bacon en Charles Darwin op het fascinerende fenomeen van de kietellach: 'When tickled', constateerde Bacon tevreden, 'men even in a grieved state of mind, cannot sometimes forbear laughing.' Recenter concludeerde de Universiteit van Cambridge dat speelsheid bij volwassenen direct gelinkt is aan innovatie en creativiteit. Een zekere dosis dagelijkse speelse mafheid reduceert stress, maakt ons gezelliger partners en warmere collega's.

Juist omdat Samsom zo'n prachtige dochter heeft, eentje die anders is, zou ik denken dat hij dit wel zou begrijpen. Zelf heb ik als moeder van een kind met een beperking mijn toekomstdromen ook moeten bijstellen. En ik hoop dat mijn oogappeltje ooit dierenverzorger kan worden. Of schoonmaker. Talenten die hij in ons kleine huishouden nu al tentoonspreidt.

De rat race heb ik al opgegeven en dat is eigenlijk best bevrijdend. Ik verzoen mij steeds meer met het idee dat deze kinderlijke speelsheid in ons geval misschien wel nooit meer over gaat. En ik heb mijn eigen speelsheid herontdekt. Verstoppertje, dansen, springen, zingen, heerlijk. Tegen het einde van je rouwproces zie je in dat er misschien wel een verborgen zegening steekt in juist dat zogenaamd onvolmaakte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.