'Geen last van Amerikaanse dadendrang'

De sociale markteconomie heeft de toekomst, vindt Norbert Röttgen, secretaris van de CDU/CSU in de Duitse Bondsdag. ‘De VS moeten zich op Europa oriënteren.’..

‘De Duitsers zijn tegenwoordig in staat economische en politieke ontwikkelingen van elkaar te scheiden. Hun stemgedrag wordt niet in de eerste plaats door de economische malaise bepaald. Zoals Lord Dahrendorff onlangs in een interview heeft gezegd, is dat het grote verschil tussen 1929 en 2009: toen was er een directe relatie tussen de economische noodsituatie en de twijfel van de Duitsers aan democratische instellingen. Nu laten de Duitsers zich niet meer zo snel misleiden. Dat blijkt ook uit het feit dat ze in de kersttijd onverstoorbaar inkopen hebben gedaan. Ze zijn niet verlamd door de spreekwoordelijke German Angst.’

Norbert Röttgen (43), secretaris van de fractie van de christen-democratische CDU/CSU in de Duitse Bondsdag en intimus van bondskanselier Angela Merkel, is tevreden over zijn landgenoten, zoveel is duidelijk. Hij vertrouwt erop dat ze tijdens de Bondsdagverkiezingen in september rationeel en gematigd zullen handelen, en dat ze zijn partij voor het getoonde verantwoordelijkheidsbesef zullen belonen.

In november hield Röttgen in de Bondsdag een bejubelde rede waarin hij de ondernemers – de bankiers in het bijzonder – aan hun maatschappelijke plichten herinnerde. ‘De economie is geen moraalvrije zone’, zei hij bij deze gelegenheid. Sindsdien geldt Röttgen als het sociaal-economisch geweten van de christen-democraten, als potentieel minister in een tweede regering-Merkel, en als toekomstige kandidaat voor het bondskanselierschap.

In de pers kreeg uw moreel appel veel aandacht, maar op de ondernemers lijkt het geen verpletterende indruk te hebben gemaakt.

‘Ik moet dat tot mijn spijt vaststellen. De ondernemers zijn zich er naar mijn mening onvoldoende van bewust dat de mens niet de markt dient, maar dat de markt de mens moet dienen. Het bedrijfsleven heeft er zelf alle belang bij de morele grondslag van de sociale markteconomie te herstellen.’

Wat hadden de ondernemers moeten doen wat ze nu hebben nagelaten?

‘Vooral van de banksector had je mogen verwachten dat die zich ernstig op zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid had bezonnen. Men had op z’n minst een onafhankelijke commissie in het leven kunnen roepen ter beantwoording van de fundamentele vragen van dit moment: wat zijn de verkeerde marktprikkels geweest, wat is ons aandeel in de ontstane situatie, en hoe kunnen we ter voorkoming van een volgende crisis een deugdelijk waarschuwingssysteem in het leven roepen? Er moet open over risico en verantwoordelijkheid worden gesproken.’

Maar de Duitse politiek heeft adequaat op de problemen gereageerd?

‘Per saldo wel. In sommige landen klonk het verwijt dat we te aarzelend zijn opgetreden. Inderdaad hebben we ons niet laten infecteren door de Amerikaanse dadendrang, die weliswaar uitdrukking gaf aan een gevoel van urgentie, maar niet altijd doordachte concepten opleverde. Wij hebben gereageerd met de strategie van het flexibele antwoord: eerst de problemen analyseren, dan pas handelen. We hebben niet alles op één kaart gezet, en hebben onze slagvaardigheid behouden.’

In vergelijking met de meeste andere landen huivert Duitsland voor het aangaan van nieuwe schulden. In de grondwet wordt mogelijk zelfs een verbod op nieuwe schulden opgenomen.

‘Duitsers sparen veel. De stabiliteitscultuur, die nauw met onze historische ervaringen samenhangt, is hier diep geworteld en onderscheidt zich wezenlijk van de Amerikaanse kredietcultuur: nu kopen, straks betalen. Als je weet dat hierdoor de crisis mede is veroorzaakt, weet je ook dat dit niet het juiste instrument voor crisisbestrijding is.’

Wat zal de invloed van de crisis zijn op de machtsverhoudingen in de wereld?

‘Ik verwacht dat de hegemoniale positie van de Verenigde Staten definitief is verzwakt. De crisis treft de VS in zoverre harder dan Europa, dat ze wezenlijke tekortkomingen van de Amerikaanse economie aan het licht brengt, en meer invloed heeft op het leven en de waarden van de burgers. Sneller dan te verwachten was, voltrekt zich de wording van een multipolaire wereld. Het Amerikaanse model zal steeds meer concurrentie ondervinden van de staatsautoritaire systemen in Rusland en China, en van de sociale markteconomie in continentaal Europa. Voor het Westen zal het een grote opgave zijn zich in dit krachtenspel te handhaven. De VS hebben belang bij een sterkere oriëntering op Europa, omdat de sociale markteconomie naar mijn mening het model van de toekomst zal zijn.’

Vooralsnog lijkt de crisis de Grote Coalitie van CDU/CSU en SPD eerder te hebben versterkt dan verzwakt.

‘De meningsverschillen zijn tot dusverre overbrugbaar gebleken.’

Dat klinkt niet erg hartelijk.

‘De centrifugale krachten binnen de coalitie worden sterker. De naderende verkiezingen zullen steeds meer een wissel trekken op de coalitie. De besluitvaardigheid van elke regering neemt in de laatste maanden voor de verkiezingen af. Deze coalitie vormt geen uitzondering op die regel. Toch kan de CDU zich beter binnen de grote coalitie profileren dan de SPD. Vanuit het perspectief van de kiezer zijn we sterker met de successen van deze regering verbonden dan de SPD.’

Voortzetting van de huidige constellatie zou uw partij dus niet schaden.

‘Deze optie heeft vrijwel niemands voorkeur. Een kleine coalitie met de liberale FDP, die volgens peilingen ook door de meeste Duitsers wordt gewenst, kan consistenter regeren dan een grote coalitie die is aangewezen op de bereidheid van de partners om op wezenlijke punten concessies aan elkaar te doen.’

Vooralsnog kan de CDU echter niet profiteren van het aanzien dat bondskanselier Merkel onverkort bij de Duitsers geniet. Zou de partij niet nadrukkelijker moeten lonken naar de conservatieve kiezers, die in het Duitse partijenlandschap eigenlijk ontheemd zijn?

‘De nationaal-conservatieve partijen hebben zichzelf in de nadagen van de Weimarrepubliek ernstig in diskrediet gebracht. Toen stond conservatisme in Duitsland echter voor iets anders dan nu. Indien je een conservatief definieert als iemand die datgene wil behouden dat zijn waarde heeft bewezen, is deze stroming al in de CDU vertegenwoordigd. In haar eigen waarneming is de CDU een partij die verschillende geloofsrichtingen samenbrengt, en die liberale, sociale en conservatieve stromingen in zich verenigt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden