Geen klik

Wie leest de algemene voorwaarden van zijn webbrowser, e-maildienst of muziekspeler? Geen hond. Dat is niet zonder risico. 'Wij halen je billen weg en verkopen die aan de Chinezen.'

Halt. Ho. Stop. We begrijpen dat u staat te trappelen om wéér een verhaal te lezen over hoe het boze bedrijfsleven de consument een oor aannaait, maar we zouden u graag willen vragen om eerst even in te stemmen met de eindgebruikersvoorwaarden:


1. Lezer (u daar) belooft dit artikel niet in zijn geheel of in delen op welke wijze dan ook te vermenigvuldigen, hetzij digitaal, in druk of door voorlezing in een rokerig zaal met publiek. Niets uit de tekst, het ontwerp of grafische voorstellingen op deze pagina mag zonder schriftelijke toestemming van de Volkskrant B.V. worden hergebruikt, tenzij u het originele artikel tegen de koelkast wil plakken.


2. De uitgever is niet verantwoordelijk voor materieel of geestelijk leed dat dit artikel, de strekking ervan of het papier waarop het gedrukt staat u of uw naasten berokkent. Door akkoord te gaan met de eindgebruikersvoorwaarden vrijwaart u de auteur en de Volkskrant B.V. van gedoe bij een rechter, inclusief mr. Frank Visser, de Rijdende Rechter.


3. Als dit artikel u niet bevalt, heeft u geen recht op teruggave van het volledige of gedeeltelijke bedrag aan abonnementskosten of losse verkoopprijs, behalve in gevallen van misdruk, dit ter beoordeling van de uitgever.


4. U garandeert dat dit artikel niet zal worden aangewend voor de ontwikkeling, vervaardiging of productie van nucleaire, chemische of biologische wapens en raketten.


Akkoord? Klik dan [hier].


Krankzinnig? Lees dan de volgende keer als Apple u weer een nieuwe versie van iTunes aanbiedt het scherm met de 'algemene voorwaarden voor de eindgebruiker'. Dat zijn die kleine lettertjes die u al die andere keren ongeduldig wegdrukte. Waarin écht staat dat u de software niet mag aanwenden om massavernietigingswapens te fabriceren.


Niet alleen Apple bestookt de consument steeds weer opnieuw met ellenlange documenten vol juridisch bargoens die de rechten (of eerder het gebrek daaraan) van de eindgebruiker uit de doeken doen. Installeer een nieuwe versie van Windows en Microsoft waarschuwt in de kleine lettertjes dat u geen poot heeft om op te staan als de pc daarna dienst weigert. Maak een Gmail-account aan en Google schotelt u een verklaring voor waarin het internetbedrijf bij voorbaat de handen in onschuld wast voor als uw mails op Pluto belanden.


'Niemand in het hele universum leest ooit de algemene voorwaarden', oppert de Britse komiek Eddie Izzard in zijn standup-show Stripped. 'Zelfs God niet. Of misschien wel. Vandaar dat er zo'n tijd zat tussen het ontstaan van het leven op aarde en de komst van de mens. God had die tijd nodig om de gebruiksvoorwaarden te begrijpen van wat hij zelf had gecreeërd.'


Waarom blijft Apple maar zeuren of ik het met ze eens ben, zegt Izzard. 'Ik heb al 43 keer tegen iTunes gezegd dat ik met alles instem. Ze lijken wel paranoïde, alsof ze het niet geloven. Kom, laten we nog een keer vragen of hij het allemaal goed vindt. Nog één keer. Om er zeker van te zijn.'


Het beangstigende is dat Apple wel van alles kan eisen in de algemene voorwaarden, vindt Izzard. 'We halen je billen weg en verkopen die aan de Chinezen. We steken je heg in de hens.'


Bijna iedereen zal 'ja' klikken zonder verder te lezen, leerde een stunt van Gamestation, een Britse webwinkel, vier jaar geleden. De onlineshop voegde een bepaling aan zijn algemene voorwaarden toe waarin een koper afstand deed van zijn onsterfelijke ziel, als hij 'op de eerste dag van de vierde maand van het jaar des Heeren 2010' een bestelling plaatste.


Zelfs de mededeling dat Gamestation zich het recht voorbehield om de ziel op te eisen in een tijding geschreven in brandende letters van anderhalve meter hoog ontging 7.500 klanten die bewuste 1 april. De enkeling die onraad rook en een kruis zette in een vakje dat hij de zielbepaling weigerde, werd beloond met een kortingsbon.


Er is in ieder geval niemand die de voorwaarden helemaal uit leest. Toen softwaremaker Pc Pitstop in 2005 helemaal aan het einde van zijn 'End User License Agreement' (EULA) een beloning uitloofde voor de eerste koper die zich bij het Amerikaanse bedrijf meldde, gingen er vier maanden en drieduizend downloads voorbij voor de prijs werd vergeven.


Wie de eerste algemene voorwaarden bedacht hebben historici niet kunnen achterhalen. Hoewel: we zouden met de Bijbel in de hand Adam en Eva als de allereerste schenders van een EULA kunnen aanwijzen. Ze werden immers uit het paradijs verdreven omdat ze de eerste en enige bepaling van hun overeenkomst met God aan hun laars lapten. Die luidde: 'Van alle bomen in de hof mag u vrij eten,maar van de boom der kennis van goed en kwaad, daarvan zult u niet eten, want op de dag, dat u daarvan eet, zult u zeker sterven.' (Genesis 2:8-9b;16-17).


Wijs geworden door die ervaring breidde de Heer zijn algemene voorwaarden later met meer bepalingen - beter bekend geworden als de Tien Geboden. Zo lezen de meeste kleine lettertjes van computerprogramma's, webdiensten en mobiele apps overigens ook: als het eisenpakket van een toornig Opperwezen. Zo onzinnig zijn de voorwaarden aan het begin van het artikel niet, zoals uit onderstaande opsomming blijkt.


1. Gij zult dit product niet bekritiseren.


Verscholen in veel algemene voorwaarden zit de bepaling dat de koper het product niet publiekelijk met concurrerende producten mag vergelijken, laat staan de kwaliteit ervan publiekelijk in twijfel trekken.


2. Gij zult toestaan dat wij u in de smiezen houden.


Softwaremakers gebruiken deze voorwaarde niet alleen om het gebruik te monitoren, maar ook om extra toepassingen op een pc te installeren. Het is ook een middel om te verhinderen dat je iets doet of downloadt waar andere rechthebbenden (platenbaas, filmbons, softwarechef) moeite mee hebben.


3. Gij zult dit product niet nabootsen, wijzigen of hacken.


Programmeurs kunnen software uit elkaar pulken om te zien hoe het werkt en eventueel een alternatief product te maken. Sommige EULA's verbieden deze 're-engineering'. Varianten - mods in technospeak - zijn ook taboe.


4. Gij gaat akkoord met elke toekomstige wijziging van deze bepalingen.


Dit is een van de meest omstreden regels. Ongezien stem je in met voorwaarden die een bedrijf over drie, vier jaar bedenkt en die van kracht worden zonder dat je die te lezen krijgt.


5. Gij zult ons niet verantwoordelijk houden voor panne aan uw pc.


Installeer en benut onze krakkemikkige software geheel op eigen risico.


6. Gij ziet af van de rechten op uw eigen maaksels.


De fabrikant van het papier waarop u een foto afdrukt zal niet de rechten op dat werk claimen. Veel blogdiensten, sociale netwerken, maar ook softwareleveranciers voeren deze clausule op om het materiaal van klanten aan te wenden voor advertenties of andere marketingdoeleinden.


7. Gij zult geen slaatje slaan uit ons product.


Software en webdiensten zijn vaak gratis te gebruiken, zolang de content die ermee wordt gecreëerd niet voor commerciële doeleinden wordt ingezet.


8. Gij staat toe dat we uw gegevens aan dienaren van de wet overdragen.


Het gros van de internetaanbieders en webdiensten zet de deur open voor politie of andere autoriteiten, ook als er een gerechtelijk bevel ontbreekt. Volgens de voorwaarden hoeven ze de gebruiker niet eens in te seinen dat Big Brother meeleest.


9. Gij zult niet zeuren als er gegevens verloren gaan.


Zorg zelf maar voor een goede backup van al je data.


10. Gij zult u niet wenden tot de Rijdende of andere rechters. Door akkoord te gaan vervalt uw recht om ons juridisch door de mangel te halen.


Akkoord? Klik hier voor [accepteren].


WAT KUNT U DOEN?

Kan bedrijf X zomaar je linkernier eisen in de kleine lettertjes? Nee, zegt Babs van der Staak van de Consumentenbond, 'leveranciers kunnen niet van alles eisen of afdekken in de gebruiksvoorwaarden. De wet biedt consumenten bescherming tegen onredelijke bepalingen.'


Wat onredelijk is, verschilt van geval tot geval. Een bepaling is in elk geval onredelijk als hij tegen de wet in gaat, maar vaak ook als hij een oneerlijke verhouding veroorzaakt tussen consument en verkoper. Voorbeelden daarvan staan op de 'zwarte' en 'grijze' lijst in het Burgerlijk Wetboek.


Een onredelijke bepaling mag je vernietigen. Het volstaat om een brief te sturen naar de verkopen, waarin je uitlegt waarom je je niet meer gebonden acht. Die verklaring maakt vanzelfsprekend niet de verkoop (of andere overeenkomst) ongeldig.


In de DigitaalGids zei Wouter Dammers, adviseur bij het advocatenkantoor ICTRecht, vorig jaar dat de algemene voorwaarden 'helder moeten zijn en niet onredelijk bezwarend'. Een bedrijf mag bijvoorbeeld zijn aansprakelijkheid niet volledig uitsluiten. Ook de bepaling dat de klager het bedrijf alleen in zijn thuisland mag aanklagen is in strijd met de wet. 'Om je recht te halen kun je gewoon naar de Nederlandse rechter stappen', aldus Dammers.


RARE AFSPRAKEN

Om te kijken hoe goed gebruiksvoorwaarden gelezen worden, hebben we enkele dagen de cookievoorwaarden van Volkskrant.nl aangepast. Daaraan was de volgende bepaling toegevoegd: 'Als u akkoord gaat met de voorwaarden zoals hierboven omgeschreven, behoudt de Volkskrantredactie zich het recht voor uw konijn in jarretelles te hijsen en roze te verven.'


In een gemiddeld weekend worden 2,5 miljoen webpagina's opgevraagd. Een kleine zeshonderd keer is de voorwaardenpagina bezocht. Aantal reacties op het zinnetje over het konijn: nul. Conclusie: u vindt alles best.


Een greep uit andere eigenaardige bepalingen in End User Licence Agreement (EULA's) en 'Terms of Service' (TOS):


Microchip behield zich in 2012 het recht voor om 'aangekondigd of onaangekondigd de panden of terreinen van de licentiehouder te betreden om na te gaan of de klant zich wel aan de bepalingen in de licentie houdt.'


In 2011 wisten hackers de gegevens van 77 miljoen klanten van het PlayStation Network te stelen. Het jaar erop paste Sony de gebruiksvoorwaarden aan, en ontzegde consumenten het recht om het bedrijf aan te klagen voor deze en volgende inbraken.


Een gratis versie van het programma WordWeb mocht in 2009 niet worden gebruikt door mensen die meer dan vier vliegreizen in twaalf maanden maakten of in een SUV reden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden