Geen kassa's meer in de super? Een caissière is voorlopig nog goedkoper

In de Spar op de universiteitscampus in Utrecht hoeven studenten niet meer bij de kassa te betalen. Dat gaat per app. Als het werkt, tenminste.

Utrecht-Spar University- Roos Nagtegaal probeert via de app van spar university mobiel af te rekenen. foto raymond rutting / de volkskrant Beeld Raymond Rutting

Hatsekidee, een kopje koffie van het huis. Bied studenten iets gratis aan en ze doen wat je van hen vraagt. Dat is de redenering van Erwin Binneveld, eigenaar van de Spar-supermarkt in de Hogeschool van Utrecht. Sinds woensdag wil Binneveld dat zijn klanten zelf hun boodschappen scannen én zelf afrekenen op hun mobiele telefoon. De studenten krijgen een kopje koffie en zijn sneller klaar, Spar bespaart kosten en - als de kassa's ooit helemaal weg kunnen - vierkante meters.

Met vallen en opstaan experimenteert een hele trits detailhandelaren, techneuten en financiële dienstverleners met oplossingen voor vermeende ongemakken in het dagelijks betalingsverkeer. Het doel lijkt het overweldigende succes te evenaren van contactloos pinnen, dat sinds zijn introductie in 2013 gestaag contant geld verdringt als voornaamste betaalmiddel. Het laboratorium voor al die nieuwe betaalmethoden is de detailhandel en in het bijzonder de supermarkt. 

Mobiele telefoon 

Zo kunnen klanten van veel vestigingen van Albert Heijn To Go al langer zelf hun boodschappen met de mobiele telefoon scannen. Vooralsnog eindigt die exercitie  aan een (onbemande) kassa waar de klant de inhoud van zijn mandje met een pinpas moet afrekenen. 

Spar University, dat zeven vestigingen heeft op Nederlandse universiteiten en hogescholen, gaat nu een stapje verder door de kassa helemaal uit het proces te verwijderen. Klanten betalen via de bekende betaalapp Tikkie. Wel moeten klanten daarna langs een scanner om de code te laten zien die ze bij het afrekenen op hun mobiel hebben ontvangen. En als straks steeds meer klanten overgaan op kassaloos betalen, ontstaan bij die scanner ongetwijfeld opnieuw wachtrijen. 

Vanaf de zomer zet Albert Heijn To Go de volgende stap: winkelen zonder enig betaalmoment. Tijdens het winkelen tikt de klant met zijn mobiel of de op naam gestelde 'tap-to-go' pas tegen de prijskaartjes van de gekochte artikelen en loopt daarna doodleuk naar buiten. Tien minuten later schrijft Albert Heijn het geld van de betaalrekening. Een Amsterdamse vestiging wordt de eerste, de andere 75 AH To Go's moeten in de maanden daarna volgen.

Vertrouwen 

Spar University-eigenaar Binneveld zegt dat het kassaloos betalen nu nog vooral op basis van vertrouwen gebeurt. Kwaadwillenden kunnen stiekem een extra croissantje in hun mandje doen en ermee naar buiten wandelen. Ook bij Albert Heijns tap-to-go kan iemand zonder al te veel moeite vijf flesjes water scannen en er zes in zijn mandje stoppen.

Een woordvoerder van Albert Heijn redeneert andersom: 'Onze To Go-vestigingen zitten vaak op stations of drukke knooppunten en daar heeft de klant haast. Wij gaan er vanuit dat we meer spullen verkopen door klanten substantieel tijdwinst te bieden: binnen 20 seconden naar binnen en weer naar buiten. De winst in klandizie weegt volgens ons zwaarder dan de mogelijkheid dat er eens wat misgaat.'

De inmiddels bekende zelfscankassa's blijven voorlopig nog bestaan. Maar, zegt AH To Go-directeur Jan-Willem Dockheer: 'Als straks in een bepaald filiaal niemand meer bij de zelfscankassa's staat omdat tap-to-go zo ontzettend goed werkt, kan ik me voorstellen dat we die weghalen. Een servicebalie blijft er altijd.'

Aanvulling 

Betalen via een app is handig, maar een complete betaalrevolutie is het nog niet. De vraag is immers of het afrekenen de belangrijkste flessenhals is. Een krentenbol met je mobiel scannen en al lopend afrekenen is reuze makkelijk. Maar wie op zaterdag met een kind aan de hand zijn winkelwagentje vollaadt met gezinsboodschappen, te midden van driehonderd andere klanten, heeft wellicht geen zin om ieder pakje boter zelf te scannen. Dat kan een caissière veel sneller.

Op dit moment zijn de lonkende kassaloze betaalmethoden vooral een aanvulling op het pinnen, geen vervanging daarvan. De kassaloze toekomstdroom komt, zoals vaker, uit de Amerikaanse techindustrie. In Seattle opende in januari de eerste Amazon Go. Daar haalt de klant bij binnenkomst één keer zijn telefoon langs een paaltje, daarna is er geen enkel contact-, scan- of betaalmoment meer. De klant pakt wat hij nodig heeft en vertrekt. Even later stuurt Amazon een bon en incasseert het verschuldigde bedrag van de bij het bedrijf bekende betaalrekening of creditcard.

Prachtig, maar peperduur. Techgigant Amazon krijgt dit kunststukje voor elkaar doordat de winkel in Seattle tjokvol zit met camera’s, gewichtssensoren en andere observatietechnologie. Geavanceerde computers, die patronen en personen herkennen, verwerken al die informatie tot - in essentie - een factuur en een automatische incasso. Dat is een leuke stunt van Amazon, maar het kost een vermogen - knappe supermarktmanager die dat rendabel weet te maken.

Bovendien: eerst maar eens kijken hoe de Spar- en Albert Heijn-apps het doen. 

Op de Utrechtse Hogeschool pakt Roos Nagtegaal (22) woensdag  rond het middaguur haar mobiel, scant een flesje vitaminewater, en... helemaal niets. Fronsend buigt een drietal medewerkers van de Spar-supermarkt zich over Nagtegaal’s iPhone, die het flesje wel scant maar niet in rekening brengt. Dat is gek. 'Zojuist deed hij het nog', zegt een medewerker, terwijl een van de app-ontwikkelaars subiet verdwijnt om het systeem zo snel mogelijk te repareren.

In de lunchpauze, als de logopedie- en verpleegkundestudenten samendrommen voor pistoletjes en calorie-arme salades, is het nog wachten op een functionele update van de Spar University-app. Ondertussen klinkt weer het vertrouwde geluid van de zelfscankassa: biep, biep, biep en pinnen maar.

Elektronisch betalen

1988: eerste PIN-automaten verschijnen in Nederland.

2013: nieuwe pinpassen worden voorzien van een NFC-chip (Near Field Communication) die contactloos betalen mogelijk maakt.

Oktober 2015: Albert Heijn opent in Amsterdam de eerste supermarkt zonder kassamedewerkers; klanten kunnen daar uitsluitend nog betalen met pinpas via zelfscankassa’s.

Begin 2018: steeds meer horeca-gelegenheden, gemeenten en winkels stoppen met contant geld accepteren. ABN Amro experimenteert met de NFC-chip in sieraden, in plaats van in een pinpas: betalen met door een ring of sleutelhanger tegen de pinautomaat te drukken.

Medio 2018: Spar University experimenteert in april met betaling via mobiele telefoon, zonder gebruik van pinpas of kassa. Albert Heijn zegt in de zomer het eerste To Go-filiaal te voorzien van een eigen kassaloze betaaloplossing: tap to go. De klant tikt zelf producten aan met een pasje of Android-telefoon, en betaalt via automatische incasso.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.