Geen kafkaëske naambordjes meer voor Duitse spion

BERLIJN - 'Fernmeldeweitverkehrsstelle'. Welke ambtenaar het begrip ooit heeft bedacht is onduidelijk, maar sinds eind vorige week weten we dat er achter dit soort malle adresbordjes gewoon spionnen van de Duitse inlichtingendienst, de Bundesnachrichtendienst (BND), werkzaam zijn. De 'onthulling' is niet het gevolg van de loslippigheid van een of andere klokkenluider; nee, de geheime dienst bracht het nieuws zelf naar buiten, in een vlaag van transparantie.


In heel Duitsland zijn ambtenaren van de BND werkzaam in kantoorgebouwen en voormalige kazernes, waarvan niet meteen duidelijk is dat er geheime activiteiten plaatsvinden. Naast de deur hangen vaak bordjes met cryptische namen. Want wat moet je denken van namen als 'Ionosphäreninstitut', en 'Amt für Schadensabwicklung'? En het curieuze 'Bundesstelle für Fernmeldestatistik'?


Dat er achter het hek van de 'Fernmeldeweitverkehrsstelle der Bundeswehr' in het Beierse Bad Aibling wellicht spionnen actief waren, was al langer duidelijk. De grote witte radarkoepels, radome in het jargon, stonden daar immers open en bloot in het veld. Ze konden maar één doel hebben: de boze wereld afluisteren.


Officieel was het echter nog nooit bekendgemaakt. Tot vorige week, toen de baas van de BND, Gerhard Schindler, persoonlijk een nieuw bord aan het hek schroefde. Met de juiste naam van de gebruiker van het terrein: Bundesnachrichtendienst. Journalisten mochten zelfs even binnenkijken.


Schindler onthulde dat in koepels als die in Bad Aibling telefoongesprekken in crisisgebieden worden afgeluisterd. We moeten daarbij denken aan Afghanistan, vertelde hij, daar waar de Duitse Bundeswehr nog actief is.


Tot 2004 zaten hier, in Beieren, overigens de medewerkers van de Amerikaanse geheime dienst NSA nog aan de knoppen. De Amerikanen ruimden in dat jaar hun bureaus leeg. Bijna vijftig jaar hadden ze de scepter gezwaaid op de voormalige kazerne, waar vlak na de Tweede Wereldoorlog ¿ fijn detail ¿ de latere paus Benedictus XVI, Joseph Ratzinger, en schrijver Günter Grass nog even als krijgsgevangene vastzaten.


Op meerdere plekken in Duitsland zijn nu nieuwe naambordjes aan gevels en hekken geschroefd. Voorbij zijn de tijden van kafkaeske namen als het 'Ionosphäreninstitut', 'Bundesstelle für Fernmeldestatistik', en het 'Amt für Schadensabwicklung'. Van oorden als Gablingen, Stockdorf, Söcking, Rheinhausen en Schöningen weten we dus nu dat daar Duitse spionnen werkzaam zijn. Al moeten we dat ook weer niet spannender maken dan het is: het zijn voor het merendeel ambtenaren die de hele werkdag achter schermen zitten.


BND-baas Schindler vertelde vorige week dat zijn dienst in de nabije toekomst nog meer transparantie aan de dag zal leggen. In het nieuwe, nog niet geheel afgebouwde ¿ en vooral gigantische ¿ hoofdkantoor in Berlijn komt zelfs een bezoekerscentrum. Oude dossiers zijn eenvoudiger in te zien. Nog meer nieuwigheid: er komt ook een vrouw in de leiding van de BND.


Dat de BND zich nu niet langer geheel verstopt, heeft natuurlijk alles te maken met de slechte naam waarmee de dienst kampt sinds de NSA-onthullingen van de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden. De Duitse geheime dienst zou in de afgelopen jaren veel gegevens ¿ ook van Duitse burgers ¿ hebben afgegeven aan de Amerikaanse 'neefjes'. Vooral de oppositie in Duitsland eist sindsdien meer transparantie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden