Analyse Handelsoorlogen

Geen intellectueel, geen patriciër, geen beroepspoliticus: Amerika's president blijft een vastgoedbaron

Donald Trump dreigt en blaft. Diplomatieke finesses zijn niet aan hem besteed. Toch is een handelsoorlog met de EU nu afgewend. Is de Amerikaanse president niet vooral een onderhandelaar die een spel speelt?

Bij dit beeld schrijft president Trump op zijn Twitteraccount: 'Duidelijk dat de EU (in de persoon van Juncker) en de VS (vertegenwoordigd door uw dienaar) dol op elkaar zijn!' Beeld Twitter

De wereld hapt naar adem na achttien maanden Trump. Zijn stijl is onbehouwen, zijn taalgebruik confronterend, zijn politiek agressief. De Amerikaanse president zet alles op zijn kop: vrienden worden vijanden, vijanden worden vrienden. Niets is meer vanzelfsprekend of heilig in zijn stormloop op de gevestigde orde. Toch valt er te midden van alle kruitdampen en stofwolken voorzichtig een begin van een patroon te ontwaren. Dat biedt geen garantie voor de toekomst, maar geeft misschien wel enig houvast.

Velen zien Trump als een narcist, die geen geduld heeft voor dossiers, handelt op intuïtie en wrokkig reageert op iedereen die zijn prestaties in twijfel trekt. Daar zit allemaal wat in, zoals hij dagelijks laat zien. Maar het is niet het hele verhaal.

Steeds duidelijker wordt ook dat Trump enorm zijn best doet dicht bij zichzelf te blijven. Hij is geen intellectueel, geen patriciër, geen beroepspoliticus zoals menig voorganger. Hij is een bouwer van wolkenkrabbers. In januari vorig jaar mag hij dan president zijn geworden, maar hij blijft de vastgoedman. In de rauwe wereld van de projectontwikkelaars leerde hij hard onderhandelen. En datzelfde doet hij nu vanuit het Witte Huis. De Europese Unie, de Navo, China, Noord-Korea en Iran merken dat.

Onderhandeld is er altijd tussen landen, maar het verschil met nu is dat men te maken heeft met iemand aan wie de traditionele diplomatieke finesses niet zijn besteed. Trump is de New Yorker met de grote bek die vindt dat je pas de beste deal krijgt als je genoeg leverage (drukmiddelen) hebt om de ander onder water te houden. Als president beschikt hij nu over de grootste economie en de grootste strijdkrachten in de geschiedenis. Meer leverage is niet mogelijk. Hij zet dat maximaal in, met dreigementen die zo expliciet zijn dat ze iedereen doen huiveren.

Spanningen

Hij waarschuwde Kim Jong-un met de ‘totale vernietiging’ van Noord-Korea als deze het zou wagen Amerika aan te vallen. Mijn kernwapenknop is groter dan de jouwe, zei Trump. De EU noemde hij een ‘vijand’ als het om handel gaat en hij voerde staal- en aluminiumheffingen in. De Navo-landen dreigde hij met een terugtrekking van Amerikaanse troepen als zij niet stoppen met teren op Amerikaans geld voor hun defensie. Kanselier Merkel zette hij onder druk door te schermen met een hoge importheffing op Duitse auto’s. Hij zegde het nucleaire akkoord met Iran op en wil met sancties het land economisch zoveel pijn doen dat het straks komt smeken om een akkoord. Tegen China treft hij steeds meer handelsmaatregelen.

Spanningen alom. Maar voor Trump, schrijver van het boek The Art of the Deal, is het gewoon een tactiek, het creëren van de beste onderhandelingssituatie. Deze week bij het bezoek van Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, liet hij dat even merken in een tweet waarin hij klaagde over Republikeinse partijgenoten die vrezen dat de handelstarieven Amerikaanse boeren schaden. ‘Wanneer je mensen op je nek hebt zitten in een onderhandeling, duurt het alleen maar langer om tot een akkoord te komen.’ Hier sprak de vastgoedman die een lid van zijn onderhandelingsteam toeblaft niks te zeggen dat de tegenpartij in de kaart kan spelen.

De EU-delegatie deed ten slotte genoeg concessies voor Trump om de overwinning uit te roepen. Zij zegde toe sojabonen en vloeibaar gas te gaan importeren uit Amerika. Het enige wat Trump hiervoor hoefde te doen, was voorlopig geen gevolg geven aan het dreigement de import van Europese auto’s extra te belasten. In zoverre heeft het dreigement, oftewel zijn onderhandelingstactiek, gewerkt. De invoertarieven op Europees staal en aluminium blijven vooralsnog bestaan.

Zelfspot

Ook inzake Noord-Korea boekt hij enig succes. Deze week bleek dat Kim is begonnen met het ontmantelen van een belangrijk test- en lanceercentrum voor raketten. En in de Navo trekken de lidstaten tientallen miljarden meer uit voor defensie.

Daar staat tegenover dat er in het handelsconflict met China sprake is van een patstelling en dat Iran ook nog niet veel beweegt. De staat van dienst van Trump als presidentieel onderhandelaar is dus wisselend. Maar hij boekt wel wat resultaat, al is het de vraag of de wapenstilstand met de EU zal beklijven.

Trump blijft moeilijk te lezen. Op de Navo-top noemde hij zichzelf pas ‘een stabiel genie’, maar het was met een lichte, amper waarneembare zelfspot. Kort daarvoor had hij Merkel zwaar onder vuur genomen. Bij het verlaten van de zaal tikte hij haar op de schouders en grapte hij volgens Der Spiegel tegenover de andere Navo-leiders: ‘I love  her’. Misschien wordt de kans onderschat dat hij een spel speelt. 

Anderzijds kan het ook zo zijn dat Trumps manier van onderhandelen uiteindelijk zal blijken veel weg te hebben van de vroegere bombardementen in Vietnam. Om het dorp te redden moeten we het vernietigen, zei een Amerikaanse officier toen.

Eindhovense chipfabrikant NXP lijkt slachtoffer handelsoorlog China-VS: miljardenovername gaat niet door

Kort nadat Trump en Juncker hun handelswapens woensdag hadden neergelegd, leek die andere handelsoorlog waar de VS in zijn verwikkeld een slachtoffer van formaat te eisen. De Chinese toezichthouder gaf kort voor de deadline geen goedkeuring voor de miljardenovername van het Nederlandse NXP Semiconductors door het Amerikaanse Qualcomm. Reden voor de techreus om het aanbod donderdag in te trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.