Geen hulp geven is nog riskanter

Soms is het verdedigbaar dat de ontwikkelingshulp voorafgaat aan het naleven van de mensenrechten, betoogt Jan Pronk. Dat geldt ook voor Rwanda....

RIK DELHAAS legde in 'Evaluatie Nederlandse hulp aan Rwanda zal negatief uitvallen' (Forum, 11 juni) de vinger op de zere plek. Hoe ga je om met regimes die de mensenrechten schenden? Hoe benader je de Kagame's, Kabila's en de Talibans van deze wereld?

Mijn stelling is dat mensenrechten nooit mogen worden geschonden, en dat het daarom des te belangrijker is democratisering te bevorderen. En dat doe je niet pas al alles al pais en vree is.

Na een conflict proberen landen als Rwanda zich te hervinden. In dit proces van staatshervorming na terreur, burgeroorlog of genocide gaat veel mis, ook op het terrein van de mensenrechten. Rik Delhaas haalt de aanvallen en tegenaanvallen aan van milities en Rwandese regeringstroepen waarvan de bevolking de dupe is.

Er zijn nog meer voorbeelden: Moordaanslagen op politieke tegenstanders in Cambodja, politieke gevangenen zonder proces in Ethiopië, journalisten die worden opgepakt in de Democratische Republiek Congo. De nieuwe regimes staan wereldwijd onder kritiek. Zij hebben zich gemanifesteerd als de tegenhangers van dictaturen, en worden als zodanig beoordeeld door internationale waarnemers en de media.

Democratie is niet absoluut. Belangrijker dan democratie is daarom democratisering: vooruitgang op weg naar een ordening van de staat, waarbinnen mensenrechtenschendingen niet meer ongestraft kunnen plaatsvinden.

De maatstaf hierbij is niet of de democratie meer of minder lijkt op die in het Westen. De maatstaf voor vooruitgang bij democratisering is of de mensenrechtenschendingen afnemen en ook worden bestreden vanuit de instellingen van de staat. De maatstaf voor democratisering is of het leven van ieder individu binnen de natie van hogere waarde wordt geacht dan de macht van de staat.

Het is onze plicht om heersende regimes op mensenrechtenschendingen aan te spreken. Maar wat doe je als een samenleving zodanig uiteen is gevallen dat er niemand is om mee te praten? Gefragmenteerde samenlevingen zoals in Somalië, Zuid-Sudan, Afghanistan en hun 'would-be' regeringen erkennen geen Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Dit vraagt om een andere benadering. In het geval van Afghanistan willen de Taliban graag internationale erkenning. De internationale gemeenschap kan van de Taliban verlangen dat zij in ruil voor erkenning de mensenrechten respecteren.

In landen waar wel een internationaal erkende regering aan de macht is, voldoet het niet je te beperken tot het aan de kaak stellen van de mensenrechtenschendingen. Het meest effectief zijn de ontwikkelingen die vanuit de maatschappij zelf komen. De internationale gemeenschap kan die ondersteunen door het geven van een stem aan die groeperingen binnen de maatschappij die de schendingen aan de kaak stellen, maar te weinig worden gehoord.

Gerichte en selectieve internationale druk, gecombineerd met een stem van binnenuit is effectiever dan alleen de confrontatie van buitenaf. In Rwanda onderhouden we de politieke dialoog in nauwe coördinatie met de andere donoren via de hulprelatie die we met het land hebben. Ontwikkelingssamenwerking met Rwanda geeft ons een stem aan tafel met de Rwandese autoriteiten.

Het ondersteunen van positieve krachten betekent ook het bevorderen van een overheidssysteem dat de problemen van het land effectief te lijf kan gaan. Juist de staatsinstellingen moeten de schendingen van de mensenrechten aanpakken. Daar heeft Rwanda internationale steun bij nodig.

Delhaas beoordeelt deze steun aan de Rwandese overheid als negatief vanwege een falend beleid in Rwanda. Naar mijn mening is dit falen een reden om des te meer en des te gerichter steun te geven. Wie het riskant vindt om te helpen, moet zich realiseren dat het nog riskanter is de situatie op haar beloop te laten.

Jan Pronk is minister voor Ontwikkelingssamenwerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden