Geen hek of rivier houdt de hoop tegen Obama vraagt 2 mld tegen toestroom van kinderen

Reportage Illegale immigratie in VS

Een natuurlijke grens is het, de Rio Grande, tussen de landen Mexico en de VS. Voor veel Midden-Amerikanen is het ook de grens tussen een kansloos en een gehoopt beter leven. De laatste tijd wagen steeds meer jonge kinderen de oversteek.

MCALLEN, TEXAS - Het is heet aan de oevers van de Rio Grande, die zich met de majesteit van een grote, mythische rivier traag door het weelderige landschap slingert. Er wordt gevist en gezwommen, maar alles is er minder onschuldig dan het lijkt. Want de grijsgroene rivier is ook een grens. Tussen Mexico en de Verenigde Staten, tussen arm en rijk, geweld en veiligheid, nachtmerrie en droom. Ana Ruth Valles Mendizabal is deze grens illegaal overgestoken met in haar buik haar ongeboren kind van zeven maanden.


Zij is 37 en komt uit Guatemala. Mensensmokkelaars hebben haar samen met haar man German in een rubberboot naar de overkant gevaren. In Amerika lonkt een nieuw en beter leven, maar vooralsnog heeft ze heel veel opgegeven en er nog niks voor teruggekregen. German wordt vastgehouden in een detentiecentrum van de Amerikaanse grenspolitie. Haar twee dochters van 22 en 17 en zoon van 15 zijn achtergebleven bij haar moeder. Om de smokkelaars te betalen - 4.500 dollar per persoon - hebben zij en haar echtgenoot alles moeten verkopen wat ze hadden.


Nu zit de kleine, frêle vrouw moederziel alleen in een vreemde stad. Ze heeft een asielaanvraag ingediend, maar kan zo weer worden uitgezet. Dat weet ze. En wat dan? Weer weg uit het beloofde land? Terug de rivier over? Terug naar het land van angst en uitzichtloosheid?


Ana Ruth is opgevangen in de katholieke Heilig-Hartkerk in McAllen. Deze stad in het zuidelijkste puntje van de Amerikaanse staat Texas wordt overspoeld met migranten uit de Midden-Amerikaanse landen Honduras, Guatemala en El Salvador. Het is niet de eerste immigratiegolf in dit gebied, maar wel de eerste met zoveel kinderen. Vooral de massale komst van minderjarigen zonder ouders heeft tot een crisisstemming geleid in Washington DC. Ook het aantal kinderen dat samen met een ouder komt, slaat alle records.


In de kerk worden vrouwen met kinderen opgevangen. Na de illegale oversteek en de arrestatie door de grenspolitie worden zij meestal betrekkelijk snel vrijgelaten omdat er ter plekke niet genoeg detentiecentra zijn waar vrouwen met jonge kinderen of zwangere vrouwen kunnen worden ondergebracht. Bij de vrijlating krijgen zij een dagvaarding om binnen een maand te verschijnen voor een immigratierechtbank. In de tussentijd mogen zij naar familie of bekenden elders in de VS. Het kaartje voor de bus wordt betaald. Voordat ze doorreizen krijgen ze in de kerk een douche, eten, kleren, slaapplaats en zo nodig medische hulp.

Protectiegeld

Ana Ruth is hondsmoe. Ze zat zes dagen vast in het detentiecentrum. De tocht duurde 23 lange en loodzware dagen. Deels ging dat per bus. In de bergen moesten zij en haar man lopen. Slapen deden ze in oude verlaten huizen. Elke dag en op elke plek reisde de angst met hen mee, als een kwelgeest die zich niet laat afschudden. Er was angst voor dieven, er was angst voor het verlies van het enige kind dat ze bij zich had, de baby in haar buik. Een paar keer werd ze ziek en daalde haar bloeddruk. Maar zij hield vol omdat de angst voor een terugkeer naar Guatemala nog veel groter is, vertelt ze.


German had een handel in tweedehands auto's. Bendes eisten protectiegeld. 'Iedereen wordt afgeperst.' Hij wilde niet langer betalen en werd bedreigd. Daarom waagden ze de reis naar Amerika. 'Dat is een veiliger plaats.' Ze vertrekt straks naar een zus in Pennsylvania. Op 28 juli moet ze voor het eerst voor de immigratierechtbank verschijnen. Ze hoopt dat zij en haar man asiel krijgen en dat ze ooit hun achtergebleven kinderen kunnen laten overkomen. De hoop is de kracht die Ana Ruth drijft en op de been houdt, al weet ze niet wanneer ze German en de kinderen weer zal zien. Esperanza, zegt ze. Voor het eerst lacht ze. Aarzelend. Ze durft bijna niet, maar het gaat vanzelf als ze het woord uitspreekt.


De Amerikaanse grenspolitie in de Rio Grande Valley doet haar best alle hoop te onderdrukken. Langs de rivier wemelt het van de witgroene auto's van de Border Patrol. Bij veelgebruikte oversteekplaatsen staan mobiele wachttorens en masten met camera's. De grenspost bij Hidalgo is omgeven met hekken. Op de rivier patrouilleren snelboten van de Texas Highway Patrol. Zij zijn uitgerust met drie machtige buitenboordmotoren van elk 300 pk. Ze beschikken over drie zware mitrailleurs, twee op de voorplecht en een op het achterdek. De boten zijn er om de grens te beveiligen tegen Mexicaanse drugskartels en terroristen. Maar elke verdachte beweging wordt in de gaten gehouden, ook van migranten, zegt een van de statetroopers nadat twee patrouilleboten hebben aangemeerd in het recreatiepark bij de Anzalduas-dam. Pal aan de overkant, in Mexico, ligt een soortgelijk park.


De rivier is hier niet zo breed en daarom is deze plek populair bij migranten, zegt Victor Castillo, een 41-jarige freelancejournalist uit de buurt. De illegalen zwemmen over of komen in een rubberboot. Zijn filmcamera staat in de aanslag, maar hij heeft pech. Er gebeurt niks.


Een dag eerder staken vijftig mensen over, zegt José Flores, een 56-jarige papierprikker. Door de week doen ze dat bij de dam, maar als het in het weekend druk is op het water met plezierboten, worden ze overgezet met jetski's, zegt hij. Niemand heeft dan meer in de gaten wie migrant is en wie niet. Aangekomen aan de Amerikaanse kant, melden zij zich bij Flores en collega's met de vraag waar de grenspolitie is. Ze willen gearresteerd worden, want dan hopen ze na een korte detentie weer op vrije voeten te komen met de dagvaarding voor de rechter. De immigratieprocedure kan soms jaren duren, waardoor de dagvaarding een 'permiso' wordt, een tijdelijke verblijfsvergunning.

Vleespotten

Het maakt de grens aan de Rio Grande tot een paradox. In naam een muur, in de praktijk een open grens. De Border Patrol probeert migranten op zijn Amerikaans - met veel mankracht en technologie - af te schrikken. Maar afgezien van de plekken waar echt hekken staan, en dat is alleen rond de grensposten, is de grens vrij gemakkelijk over te steken, zegt Castillo. De grenspolitie kan proberen migranten tegen te houden, maar zetten zij voet op Amerikaanse grond, dan is arresteren het enige wat de politie mag doen. Dus blijven de vleespotten trekken.


De golf aan kindmigranten volgt op door mensensmokkelaars aangewakkerde geruchten dat als minderjarigen en moeders met kinderen eenmaal 'binnen' zijn, ze niet zomaar weer 'buiten' kunnen worden gezet. President Obama heeft de situatie officieel tot humanitaire crisis uitgeroepen.


Zij wekt veel emoties en verdeeldheid. Tegenstanders van immigratie klagen dat het oude Amerika aan het verdwijnen is. Het nieuwe Amerika is vreemd voor ons en zelfs aanstootgevend, zei onlangs een rechtse Tea-Partykandidaat in Mississippi. Daartegenover staat Jeb Bush, broer van de vorige president en mogelijke Republikeinse presidentskandidaat. Ja, zei hij in februari, illegale immigranten breken de wet. 'Maar het is niet een misdaad. Het is een daad van liefde (...) Mensen komen om te zorgen voor hun families.'


In de Heilig-Hartkerk regeert de liefde. Monica Valadez-Freeman, de 37-jarige vrouw die de leiding heeft over de vrijwilligers, vertelt hoeveel offers migrantenmoeders willen brengen voor hun kinderen als ze naar de VS komen, in de bus, de trein of te voet. 'Ongelooflijk hoe jong de kinderen zijn die ze met zich meedragen. De jongsten waren twee baby's van drie maanden oud.' En, voegt woordvoerster Brenda Nettles Riojas (38) eraan toe: 'Ze hebben die baby's tijdens de tocht zo stijf tegen zich aangehouden dat ze pas hier weer ontspannen en de kinderen aan anderen durven over te laten. Voor het eerst in drie, vijf weken.' We zien het gebeuren bij de douchecabines buiten: de moeder gaat douchen terwijl een piepkleine baby wordt vertroeteld door een vrijwilligster.

Kledingdonaties

'De moeders en kinderen worden hier weer mens. We laten zien dat niet iedereen zo slecht is als de coyotes (de mensensmokkelaars) en dat God hen niet is vergeten', zegt Monica Valadez met op de achtergrond portretten van Maria en Jezus.


Overal op tafels in de kerk ligt eten en vooral kleding, in hoge stapels. Hoe omstreden illegale immigratie ook mag zijn in de VS, de inwoners van McAllen doneren massaal. Het is indrukwekkend, maar ook ontluisterend als je tot je laat doordringen wat op de bordjes bij de kleding staat en beseft hoe jong de kinderen zijn voor wie de kleding bestemd is: meisjes van 1, 2, 3 jaar, jongens van 4, 5. Kinderen zonder ouders zijn hier niet. Die verblijven in voor de pers verboden detentiecentra.


Over de politiek laten ze zich in de kerk niet uit, maar Valadez meent dat het niet eerlijk is als de migranten na zo'n zware reis weer worden gedeporteerd. 'Ze hebben alles verkocht, hun huis zijn ze kwijt en hun geld. Ze hebben niks meer om naar terug te gaan.'


In het Anzalduas-park zit een zestiger uit de staat Washington te vissen. Hij wil niet weten van een crisis. 'Ze proberen de hele tijd om Amerika binnen te komen. Ze willen een beter leven. Daarom hebben we hier zoveel verschillende mensen.'


De Rio Grande blijft er onverschillig onder. Zij is al zo lang een twistappel tussen Amerikanen en Spaanstaligen. Alles stroomt, alles is strijd. De visser is hier voor het eerst en voor het laatst. 'Er zit geen vis hier.'


Van onze correspondent


Arie Elshout


new york


De Amerikaanse president Obama vraagt het Congres vandaag 2 miljard dollar beschikbaar te stellen om de stroom kindmigranten uit Midden-Amerika in te dammen. Ook wil hij toestemming kinderen die zonder ouders het land binnenkomen, versneld uit te zetten als ze geen recht hebben op een verblijfsstatus.


Sinds oktober vorig jaar zijn 52 duizend minderjarigen zonder ouders in het zuiden van Texas illegaal de grens overgestoken. De regering verwacht dat dit aantal nog voor oktober oploopt tot 90 duizend, als er niets gebeurt. Ook verschijnen er veel kinderen met ouders aan de grens.


De Republikeinen verwijten Obama dat hij de humanitaire crisis zelf heeft veroorzaakt door de te lakse grenscontroles en door stopzetting van het uitwijzen van een bepaalde categorie jongeren. Dat zou een aanzuigende werking hebben op minderjarigen en hun ouders die in Midden-Amerika gebukt gaan onder armoede en bendegeweld. Sommige Republikeinen noemen de kinderen 'wetsovertreders' die meteen op de bus terug naar huis moeten.


Clara Long van Human Rights Watch zegt dat de jonge migranten niet behandeld moeten worden als te bestraffen illegalen, maar als kinderen. Die mogen niet lang worden opgesloten.


Obama waarschuwt ouders in Midden-Amerika hun kinderen niet naar de grens te sturen. 'Als ze het halen, worden ze teruggestuurd. Maar belangrijker is dat ze het niet halen.' Hij wil deportaties opvoeren, ondanks druk van pro-immigratiegroepen daarmee te stoppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.