Geen gevoel voor trends en modes

Zeg tegen James Gray dat Faye Dunaway in The Yards zo mooi haar pijn binnenhoudt, en de Amerikaanse regisseur loopt rood aan....

Ook met Ellen Burstyn had de 32-jarige regisseur veel te stellen. Burstyn wilde haar personage per se een New Yorks accent geven. 'Ik vroeg Ellen hoe lang ze al in New York woonde. Wat bleek? Bijna veertig jaar! Waarom wil iemand dan in godsnaam een New Yorks accent nadoen?'

Na The Yards ging Ellen Burstyn met Darren Aronofsky werken. 'In zijn film doet ze alles wat van mij niet mocht: ze heeft een accent, ze schreeuwt en gilt. Een soort anti-James Gray-speelstijl.'

The Yards is de opvolger van Grays stijlvolle debuut Little Odessa, waarvoor de New Yorkse regisseur in 1994 in Venetië de Zilveren Leeuw kreeg. Sindsdien werkte hij aan The Yards, een film 'die ik het systeem moest binnensmokkelen omdat hij te donker is om een kassucces te worden'.

Gray maakte een film met meerdere gezichten. Het drama, over een kansarme ex-gevangene (Mark Wahlberg) die een burgerlijk leven probeert op te bouwen, heeft de ruwe toon van On the Waterfront, neigt in sfeer naar The God

father en heeft de opbouw van een Griekse tragedie. Oedipus Rex als een joch uit Brooklyn.

'Het was een krachttoer de film onder te brengen. Ik moest mijn ware ambities verdoezelen. Maar dat doe ik liever dan films maken om het geld. Daarvoor ben ik ongeschikt. Ik heb geen gevoel voor trends en modes.'

Gray is het type regisseur dat constant refereert aan andere filmmakers. Een vraag naar zijn fascinatie voor het geluid van passerende vrachtwagens - iets dat in The Yards regelmatig terugkeert - is voor hem het startsein voor een verhandeling over geluidseffecten. 'Ik associeer regisseurs met geluid. Polanski is voor mij een tikkende klok. David Lynch is een soundscape, losgezongen van wat er te zien is.'

Zijn eigen handelsmerk - piepende motoren van vrachtwagens - hoorde Gray voor het eerst in Francis Ford Coppola's The Rain People (1969). 'Een zingende zaag. Dreigend. Ik gebruikte het als een bezetene in Little Odessa. Ook in The Yards zit het vaak. Het heeft een poëtische kracht. Althans - dat hoop ik.'

Het scenario van The Yards baseerde Gray op het gedachtengoed van de filosoof Jacques Lacan. Iedereen speelt de rol die de maatschappij hem opdringt, ex-gevangene Leo voorop; in zijn claustrofobische milieu durft hij letterlijk niet zijn stem te laten horen.

'Ik wilde een wereld scheppen waarin de personages door hun afkomst zijn gegijzeld. Mark Wahlberg speelt Leo als een passieve jongen, niet in staat zijn eigen gedrag te veranderen. Hij is slachtoffer van sociale krachten die veel sterker zijn dan hijzelf.'

Gray erkent dat zijn hoofdthema - sociale mobiliteit is een leugen - frontaal botst met de Amerikaanse droom. 'Het zit in de Amerikaanse genen om te denken dat iedereen met hard werken kan opklimmen. Soms gebeurt dat ook, maar dat zijn de uitzonderingen: vrijwel iedereen sterft in dezelfde sociale klasse als waarin hij werd geboren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden