Geen geklungel meer in Indonesië

Behoedzaamheid is troef bij het bezoek van premier Rutte aan Indonesië. Hij wil de verstoorde relatie herstellen, want als er zaken kunnen worden gedaan moet Nederland vooraan staan.

JAKARTA - Vlaggetjes proberen de HAM 310 een feestelijk karakter te geven, maar de HAM 310 is een modderschuit, dus dat helpt niet veel. Aan boord is wel gepoetst, zodat premier Rutte met schone handen en voeten de trappen naar de brug kan beklimmen.


HAM 310 is niet zomaar een modderschuit, het is een trailing suction hopper dredger, een sleephopperzuiger. Dat weet Rutte niet, maar Pieter van Oord, CEO van het gelijknamige baggerbedrijf, natuurlijk wel. Van Oord zit bij het selecte groepje Nederlandse topmannen dat in het kielzog van de minister-president naar Jakarta is gereisd. Daarnaast zijn vertegenwoordigers van ruim 110 Nederlandse bedrijven met Rutte meegekomen. Het Nederlandse bezoek is daarmee tegelijk de grootste handelsmissie die Nederland ooit naar Jakarta heeft gestuurd.


Het bezoek moet een einde maken aan een periode van geklungel in de verhoudingen tussen Nederland en Indonesië. Een paar dieptepunten hebben die verhoudingen verziekt (al geeft niemand dat openlijk toe). Eerst was er het staatsbezoek van president Susilo Bambang Yudhoyono in 2010, dat op het laatste moment niet doorging. Een groepje Molukkers had in Den Haag een kort geding aangespannen waarin zij zijn arrestatie eisten. Yudhoyono was nerveus, beledigd en geïrriteerd. Zo ontvang je geen staatshoofd, vond hij, en besloot thuis te blijven.


Twee jaar later verhinderde de Tweede Kamer de al beklonken verkoop van Leopard-tanks aan Indonesië, omdat er zorgen waren over mensenrechten. De beledigde Indonesiërs kochten uiteindelijk in Duitsland tanks, die niet alleen nieuwer, maar ook nog eens goedkoper waren. Ten slotte waren er die onhandige excuses aan de weduwen van slachtoffers van Nederlandse militairen. Daar wil Indonesië liever niets mee te maken hebben, omdat dat misschien de aandacht op Indonesische wandaden zou vestigen.


Het kabinet-Rutte heeft nu een offensief ingezet om de schade te herstellen. Niet om emotionele redenen, eerder omdat er wat te halen valt. Indonesië is met 240 miljoen inwoners een groeiende economie en een veelbelovende markt, ondanks de corruptie, juridische onzekerheid en militante vakbonden. Nederland wil vooraan staan als er zaken kunnen worden gedaan.


De premier stuurde begin dit jaar minister Timmermans van Buitenlandse Zaken vooruit om de eerste plooien glad te strijken. Minister Hennis-Plasschaert van Defensie volgde om het Leoparddebacle weg te werken en ambassadeur De Zwaan maakte het excusesverhaal af. Rutte kreeg daardoor de handen vrij om zich te concentreren op de economische kant, maar de angst om weer op de gevoelige lange tenen van de president te trappen zat diep. Zo diep dat Rutte er zelfs een omweg van twee dagen voor over had: voor hij Jakarta bezocht deed hij Peking aan. In plaats van door te vliegen van Peking naar Jakarta vloog hij terug naar Amsterdam, om van daaruit weer naar Jakarta te vliegen. Indonesië mocht eens beledigd zijn om als nummer twee op een reis geboekt te zijn.


'Die conclusie laat ik aan u', zegt de premier, maar hij voegt daar 'in algemene zin' aan toe dat 'het altijd op prijs wordt gesteld als het een uniek werkbezoek is.' Behoedzaamheid is troef. Rutte zegt plichtmatig dat hij 'natuurlijk' de mensenrechten met president Yudhoyono heeft besproken, maar hij heeft dat gedaan 'op een coöperatieve wijze', wat zoveel betekent als dat hij er geen breekpunt van heeft gemaakt. De excuses voor de Nederlandse wandaden tijdens de politionele acties heeft hij helemaal niet ter sprake gebracht bij de president. Indonesië vindt dat een zaak tussen Nederland en de slachtoffers en ook voor Rutte is dat verleden met de excuses van 2011 en 2013 'afgesloten', zegt hij. Hij wil er liefst geen woord meer aan vuil maken.


De premier beklimt de trappen van de HAM 310 om een mooi moment bij te wonen: Van Oord ondertekent een contract voor baggerwerk in de haven van Soerabaja met een waarde van 20 miljoen euro. Een betrekkelijk klein bedrag voor het baggerbedrijf, dat in Indonesië al voor zo'n 250 miljoen aan opdrachten heeft binnengesleept. Met de reis van Rutte heeft het contract weinig te maken; Van Oord had het al langer op zak. Maar het doet het goed in een pr-offensief, waarin ook een groot (ook al bestaand) 'deltaplan' voor de zinkende stad Jakarta naar voren wordt geschoven. Dat prestigieuze miljardenplan is gemaakt in samenwerking met Nederlandse bedrijven en deskundigen. Het is Hollands glorie in de tropen waarmee Rutte probeert Nederlands imago wat op te vijzelen.


Of het bezoek meer van dat soort projecten zal genereren, valt te bezien, erkent Rutte: 'Het effect van dergelijke zakenmissies zie je altijd pas op langere termijn, maar ik zie nu al heel mooie dingen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden