nieuws Aanslag Utrecht

Geen gedwongen verdediging voor verdachte Gökmen T. van aanslag Utrecht

Gökmen T., die ervan wordt verdacht op 18 maart vier mensen te hebben doodgeschoten in een Utrechtse tram, krijgt voorlopig geen belangenbehartiger toegewezen in zijn proces. De rechter oordeelde maandag, dat er geen zogeheten ‘procesbewaker’ wordt aangesteld voor T. 

Rechtbanktekening van Gokmen T. tijdens de eerste inleidende zitting voor de rechtbank in Utrecht. Beeld ANP Graphics

Als de uitkomsten van het Pieter Baan Centrum uitwijzen dat hij volledig ontoerekeningsvatbaar is, krijgt hij alsnog een advocaat toegewezen. T. weigert een advocaat te nemen. ‘Nu een procesbewaker aanwijzen is prematuur’, zei de rechter maandagochtend. ‘Maar het is niet helemaal ondenkbaar dat we hier na de uitslag van het Pieter Baan Centrum weer naar gaan kijken.’

De tafel voor de rechter bleef leeg bij deze tweede pro-formazitting. T. wilde niet verschijnen en de rechter heeft hem daar dit keer niet toe gedwongen. Dat T. weigert zich te laten bijstaan door een advocaat, zeker in een proces dat zo veel emoties oproept, plaatst de rechter in een lastig parket.

T. verscheen wel op de eerste pro-formazitting in zijn zaak op 1 juli. Hij was daar toen wel toe gedwongen door de rechtbank, omdat de beschuldigingen tegen hem werden voorgelezen. T. zat daar toen met geboeide armen en toonde zich radicaal. Toen de rechter hem vroeg waarom hij geen raadsman heeft, antwoordde hij: ‘Ik ben geen democraat, ik ken jullie wetten niet. Ik ken uw rechtbank niet, en toch blijven jullie dat vragen.’ T. heeft eerder bekend dat hij de schutter is geweest in de Utrechtse tram.

Ontoerekeningsvatbaar

Een verdachte heeft het recht een advocaat te weigeren. Alleen als bij een verdachte een psychische stoornis is vastgesteld en hij ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard, kan de rechter hem gedwongen rechtsbijstand opleggen. Maar de rapportage over zijn geestestoestand is nog niet klaar. T. verblijft sinds 7 augustus in het Pieter Baan Centrum voor onderzoek. Dat is naar verwachting in november af, voor de volgende pro-forma op 16 december.

In een Nederlandse strafzaak is niet eerder een zogeheten procesbewaker aangesteld, die, zoals de rechter het omschrijft, ‘met een wijdere scoop volgt of het proces volgens de regels verloopt’. Dit kan bijvoorbeeld een hoogleraar strafrecht zijn. Bij het Joegoslavië-Tribunaal zijn eerder wel procesbewakers actief geweest.

Enkele advocaten die de slachtoffers bijstaan, drongen erop aan dat T. zich laat vertegenwoordigen door een dergelijke procesbewaker. Zij zijn bang dat het proces anders niet ordelijk verloopt en dat dat de belangen van hun cliënten zou schaden. ‘Als wij straks een vordering indienen, zou daar wel verweer op moeten worden gevoerd’, zegt Arlette Schijns, die een van de slachtoffers vertegenwoordigt. ‘Een procesbewaker is inderdaad niet gangbaar, maar dit is dan ook een heel delicate zaak.’

Advocaat Rutger Sturkenboom, die twee families van slachtoffers vertegenwoordigt, heeft niet voor de aanstelling van een dergelijke procesbewaker gepleit. ‘Het zou gek zijn voor de beeldvorming als een advocaat van de slachtoffers zou pleiten voor een advocaat van de verdachte. T. heeft wel degelijk de mogelijkheid gekregen zich te verdedigen, maar heeft geen gebruik gemaakt van zijn recht.’

Terroristisch oogmerk 

Ook de officier van justitie vindt een dergelijke procesbewaker niet nodig. Als de uitkomsten van het Pieter Baan Centrum uitwijzen dat hij volledig ontoerekeningsvatbaar is, krijgt hij alsnog een advocaat toegewezen, betoogt hij. En als blijkt dat T. niet volledig ontoerekeningsvatbaar is, kan de rechter hem telkens in het proces voorhouden wat het voor hem betekent dat hij geen rechtsbijstand heeft. Het Openbaar Ministerie zegt daarbij ‘precedentwerking’ te vrezen als in dit proces een procesbewaker wordt aangesteld. 

T. wordt verdacht van viervoudige moord of doodslag met terroristisch oogmerk. Het Openbaar Ministerie zei op de eerste zitting ‘sterke indicaties’ te hebben dat de tramschutter heeft gehandeld met een terroristisch oogmerk, dat zou blijken uit verklaringen van T. bij de rechter-commissaris, documenten die hij heeft overlegd en het briefje dat hij achterliet in de auto waarmee hij na de schietpartij vluchtte. Daarop stond onder meer: ‘Ik doe dit voor mijn geloof, jullie maken moslims dood en willen ons geloof van ons afpakken.’

Maandagochtend zei de officier van justitie dat het onderzoek grotendeels is afgerond. Alleen het onderzoek op dat punt van terroristisch oogmerk loopt nog en is naar verwachting in november klaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden