Geen gaskousgedonder meer

Het alledaagse wordt weinig beschreven in de geschiedenisboeken, maar iedereen herinnert zich dat alledaagse. Historicus Pieter Stokvis probeert in Huishouden, huwelijk, gezin het huiselijk leven in de twintigste eeuw vast te leggen....

Aan een aantal mensen legde hij vragenlijsten voor over de veranderingen in de persoonlijke en huiselijke sfeer. De mensen die hij ondervroeg vormen zeker geen doorsnee van de bevolking. Toch is de inkijk in hun leven als het bladeren in een fotoalbum. Weliswaar van iemand anders, maar toch.

Standsverschil was in de jaren 1920-'45 een gegeven. Zo was de maatschappelijke driedeling hoorbaar in Lisse: 'Wij (bollenkwekers) behoorden tot de zelfstandige burgers. Mijn moeder werd met ''juffrouw'' aangesproken. Boven haar stond de vrouw van de burgemeester, de notaris, de dokter en de predikant die met ''mevrouw'' werd aangesproken. Een arbeidersvrouw werd met ''vrouw'' aangesproken, maar dat alles is in Lisse na 1960 verdwenen.'

Stokvis heeft de verhalen gesplitst in thema's als sociale en godsdienstige scheidslijnen, reizen (fietstochtjes en logeren bij familie), vrijetijdsbesteding (luisteren naar de radio en wandelen op zondag), het huishouden, eetgewoonten, lichaamshygiëne (zaterdag in de tobbe) en seksualiteit (de pil vanaf '63).

De modernisering van de woning ging bij de verschillende klassen niet gelijk op. De radio daarentegen, constateert Stokvis, was al snel in alle lagen van de bevolking gemeengoed. In veel woningen werd alleen de woonkamer verwarmd met een kolenkachel, je wassen deed je bij de kraan in de keuken. Een van ondervraagden herinnert zich: 'Aanvankelijk was er gasverlichting, maar in 1924 kwam er elektriciteit, geen gedonder meer met gaskousjes.'

Het huishouden was hard werken voor de komst van elektrische apparaten. De was alleen al: opkoken, wassen, spoelen, drogen, strijken, verstellen. De koelkast joeg de groenteman, melkboer en bakker van de deur.

Uit de verhalen blijkt dat wat er op tafel kwam en wat in kookboeken werd beschreven niet altijd overeenkwamen. Zo noemt iemand 'nieuwe' producten omstreeks 1932: pindakaas, marmelade en tomaten. Een ander vertelt: 'Mijn moeder wilde nog wel eens wat nieuws proberen. Zo herinner ik me de introductie van witlof.' Marmelade, tomaten en witlof komen ver voor 1930 in kookboeken wel degelijk aan de orde.

Stokvis voegt in een laatste hoofdstuk nog wat feiten aan de verhalen toe. Hoe de positie van de werkende vrouw veranderde (pas in 1976 werd ontslag bij zwangerschap verboden). En natuurlijk hoe de verzuiling het leven bepaalde. In de toen nog katholieke Volkskrant werden tot 1965 alleen contactadvertenties opgenomen van ongebonden (niet-gescheiden) katholieken die een 'pastoorsbriefje' konden overleggen.

Dat is geschiedenis geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.