'Geen garantie dat JSF niet toch duurder wordt'

Het kabinet is te positief over de betaalbaarheid en de capaciteiten van de 37 JSF-straaljagers die het wil kopen. Er is geen garantie dat de toestellen niet alsnog duurder worden dan begroot. Ook is onzeker of de straaljagers altijd inzetbaar zijn voor internationale missies.

VAN ONZE VERSLAGGEVERS JAN HOEDEMAN en NATALIE RIGHTON

DEN HAAG - Dat stelt de Algemene Rekenkamer in een donderdag verschenen evaluatie van het plan tot aankoop. Het rapport speelt een belangrijke rol bij de besluitvorming in de Tweede Kamerfractie van de PvdA. Die staat onder druk van enkele lokale afdelingen om het besluit te herzien of uit te stellen.

De Rekenkamer blijft uiterst terughoudend. 'De stelligheid waarmee Defensie beweert dat er voldoende toestellen zijn om het Nederlandse luchtruim te beschermen én trainingen uit te voeren én internationale missies te steunen, onderschrijven wij niet', zegt Rekenkamerpresident Saskia Stuiveling.

Defensie heeft volgens haar 'slecht gecommuniceerd' dat straks maximaal drie of vier van de 37 toestellen inzetbaar zijn voor internationale missies. In de dinsdag gepresenteerde Defensienota heeft minister Hennis (VVD) niet alle trainingsuren van straaljagerpiloten meegerekend. Door de trainingen zijn de toekomstige JSF-toestellen lang niet altijd beschikbaar voor deelname aan internationale missies.

Over de kosten van de JSF zegt Stuiveling: 'Of de uitgaven voor jachtvliegtuigen van jaar tot jaar binnen het budget blijven, is niet zeker.' Ook houdt Defensie volgens haar onvoldoende rekening met een bedrijfsongeval met een JSF.

Dinsdag maakte het kabinet het voornemen bekend om de komende decennia 4,5 miljard euro uit te geven aan de JSF-straaljagers, ter vervanging van de huidige 68 verouderde F-16's. De aankoop is onderdeel van een nieuwe visie op de krijgsmacht van minister Hennis. Zij wil een kleinere, maar nog altijd breed inzetbare krijgsmacht.

De ambities van Defensie passen al jaren niet meer bij de begroting, oordeelt de Rekenkamer nu. 'De financiële onderbouwing (...) is niet geheel sluitend en beperkt houdbaar.'

De Rekenkamer ziet ook lichtpunten en erkent dat Defensie met haar nota de 'best mogelijke' financiële benadering heeft gekozen. Stuiveling vindt het 'zeer toe te juichen' dat het boekhoudkundig systeem op het departement op de schop is genomen. Ook is de aankoop van de JSF volgens haar 'geen bodemloze put'.

Defensie laat in een reactie weten dat het rapport de toekomstvisie 'onderschrijft'. Een woordvoerder van Hennis stelt dat de beschikbaarheid van drie à vier JSF-toestellen voldoende is om aan internationale missies deel te nemen; met hetzelfde aantal neemt Nederland nu deel in Afghanistan.

Vandaag komt de PvdA-fractie bijeen om over de JSF te praten. Zaterdag staat partijleider Samsom voor de ledenraad in Zwolle. Hoewel de PvdA-top voor aankoop is, heeft de fractie nog geen officieel standpunt. PvdA-Kamerlid Kamerlid en Defensiewoordvoerder Angelien Eijsink wil eerst het rapport lezen voor zij een reactie geeft.

Tegenstanders van de JSF en oppositiepartijen in de Kamer vinden in het rapport munitie om het kabinetsbesluit tot aanschaf van de JSF te bekritiseren. SP-woordvoerder Jasper van Dijk wijst op het 'levensgrote risico' dat de JSF zal parasiteren op de rest van de krijgsmacht. Voor Bram van Ojik van GroenLinks staat de toekomst van Defensie op het spel als de JSF wordt aangeschaft. 'Het is een aanslag op de portemonnee.'

'Het rekenwerk van Defensie klopt niet', meent CDA-Kamerlid Raymond Knops, maar hij blijft wel achter de aanschaf van de JSF staan: 'We kunnen niet meer terug.'

De ChristenUnie steunt de JSF. 'Nu uitstappen is geld over de balk smijten en betekent het verlies van banen.'

'Will it fly?' vragen Amerikaanse media zich af

Nadat het Amerikaanse weekblad Time de JSF in februari al kritisch onder de loep had genomen, is het deze week de beurt aan maandblad Vanity Fair. Noemde Time de JSF 'het oorlogsvliegtuig dat door de begroting knalt', Vanity Fair is venijniger. 'Zal het vliegen?', vraagt het blad zich af over het project dat begroot was op 240 miljard dollar, maar 395 miljard dollar (295 miljard euro) gaat kosten.

Vanity Fair bezocht de piloten die op de luchtmachtbasis Eglin (Florida) de JSF testen. Vanwege de vele technische problemen en het gebrek aan software mogen ze veel niet. Vliegen in de nacht, met supersonische snelheid of in slecht weer is voorlopig uit den boze, net als de bewapening gebruiken.

'Ik heb een lijst met vijftig onderdelen die eerder kapot gaan dan was verwacht', zegt luitenant-generaal Cristopher Bogdan, de baas in het Pentagon van het JSF-programma.

Vicepresident Steve O'Bryan van bouwer Lockheed Martin gelooft in een goede afloop, maar is ronduit eerlijk. 'Dit programma was veel te optimistisch als het ging om de complexiteit van het ontwerp en de software. Dit had tot gevolg dat er te veel werd beloofd en te weinig werd geleverd.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden