ReportageKerstmarkt

Geen fondueset, geen droge stol. Het moderne kerstpakket is... een beleving

Een kartonnen doos met een stuk kaas en wat borrelnootjes is niet meer van deze tijd. De manier waarop personeel in de watten gelegd wordt in de kerstperiode is flink aan het veranderen. Is het gedaan met het traditionele kerstpakket?

Medewerkers van HTM in Den Haag zoeken op een kerstmarkt in het Openbaar Vervoer Museum hun eigen kerstpakket bij elkaar. Beeld Freek van den Bergh

‘Doe mij maar een aspergepan, kaaskoekjes... oh, en een tuinschaar’, zegt een vrouw terwijl ze langs  kerstkraampjes loopt. Haar werkgever, de Haagse vervoersmaatschappij HTM, organiseert dit jaar voor het eerst een kerstmarkt. In het Haags Openbaar Vervoer Museum kunnen de in totaal 2.200 werknemers zelf hun kerstpakket bij elkaar shoppen.

Het personeel krijgt muntjes die ze voor producten met verschillende waardes kunnen inruilen. De medewerkers zijn enthousiast; sommigen tonen trots wat ze gehaald hebben, andere collega’s geven overgebleven muntjes aan elkaar. Dat moet ook wel: ‘Je moet even rekenen om met de muntjes uit te komen. Gelukkig kreeg ik nog 1,5 munt van iemand voor mijn messenset’, zegt medewerker Kiran Debipersad. Leen Stam en schoonzoon Milan van Schijndel werken beiden voor HTM, ‘dus aan muntjes hebben we geen tekort’. In hun twee shoppers: een horloge, een tondeuse, een föhn en een windlicht. ‘We hebben nog wat over ook.’

De kerstmarkt is georganiseerd door Makro, een van de grootste speler op de nationale kerstpakkettenmarkt. 1,5 miljoen kerstgeschenken per jaar komen van deze groothandel, zo’n kwart van de Nederlandse kerstpakketten. En daar gaat aardig wat werk in zitten, het hele jaar door. ‘Deze vraag krijg ik het meest’, lacht marketingmanager Jacqueline Roest. ‘Er zijn inderdaad mensen bij Makro die zich het hele jaar met kerstpakketten bezighouden – zo’n honderd man.’

Beleving

Een kerstpakket is niet langer een kartonnen doos, waar tussen de houtsnippers een fles rode wijn en wat toastjes liggen. ‘We hebben eigenlijk drie categorieën,’ vertelt Roest. ‘Evenementen, onlinecadeaus, waarbij je met een voucher zelf een geschenk kiest, en traditionele kerstpakketten.’

Het hele personeel blij maken met hetzelfde pakket is lastig, legt Roest van Makro uit. Daarom is een eigen keuze een duidelijke trend. ‘Daarnaast zien we dat beleving heel belangrijk is. Werknemers zijn steeds mondiger en door krapte op de arbeidsmarkt wordt de noodzaak om waardering te tonen steeds belangrijker. De tijd van een pallet neerzetten en afvinken als je je pakket hebt opgehaald is echt voorbij.’

De kerstbelevenis wordt tegenwoordig op verschillende manieren georganiseerd. Denk aan een kerstman, die op kantoor de pakketten komt overhandigen. Maar ook kerstmarkten zoals deze in Den Haag. ‘Persoonlijke aandacht, eigen keuze en een beleving’: dat zijn volgens Roest de trends in de wereld van kerstpakketten. ‘In tijden van een economische depressie is er wat minder budget en worden ook de pakketten wat kariger. Nu we weer in een economische groei zitten, zie je dat de werkgever meer aandacht besteedt aan goed werkgeverschap en dat gaat verder dan alleen een functioneel pakket.’ 

Beeld Freek van den Bergh

Verrassingselement

Arjan de Knegt is ondernemer in kerstpakketten en daarnaast voorzitter van de commissie ‘kerstpakketten’ bij PPP; de brancheorganisatie voor relatiegeschenken. Werkgevers denken na over andere vormen om je werknemer te waarderen, ziet hij. ‘De werkgever probeert de werknemer vaak te verrassen. Dat zit soms in de inhoud van het pakket en soms in de vorm.’

De kerstmarkt is inmiddels niet meer weg te denken uit de kerstpakkettenwereld, vertelt De Knegt. ‘De afgelopen negen à tien jaar zien we de opkomst van zelf kiezen, zowel online als bij een evenement.’ De laatste jaren blijft het ongeveer fiftyfifty: de helft kiest voor een klassiek pakket, de andere helft laat de keuze aan de werknemer. De Knegt verwacht dat de vraag naar kerstmarkten gaat toenemen. ‘Mensen vinden de gezelligheid met collega’s en het verrassingselement ontzettend leuk.’ Een positief element vindt De Knegt dat werkgevers kerstmarkten kunnen aangrijpen om samen te werken met lokale ondernemers. ‘Niets leuker dan een regionaal product aanbieden, toch?’

Ondanks dat ze zelf kunnen kiezen, loopt in het Haagse museum een deel van de HTM’ers toch linea recta naar de traditionele kerstpakketten, want daar mogen ze ook hun muntjes aan uitgeven. Wat er in de doos zit, zal thuis blijken. ‘Sommige medewerkers willen niet te veel nadenken over de cadeaus’, zegt Marijke Poppelier, woordvoerder van HTM. ‘Ik moet eerlijk bekennen dat ik ook nog wel van kerstpakketten hou. Dat verrassingselement heeft toch wel wat.’ Al is een deel van de mannelijke medewerkers bij HTM juist vrij voorspelbaar. ‘HTM bestaat voor 86 procent uit mannen. Zij gaan meteen naar de gadgets en tuinspullen.’ De Knegt denkt dat het klassieke pakket nooit zal verdwijnen.‘Je wordt verrast door de inhoud, als je er genoeg aandacht aan besteedt kun je veel mensen blij maken.’ Maar zelf kiezen doet wel recht aan de diversiteit van de samenleving, denkt hij. ‘Je bedient er meer mensen mee.’

De situatie dat een moslim of een vegetariër zit opgescheept met een fles wijn of luxe worst uit een standaardpakket, wordt dus steeds zeldzamer. Maar hoewel ook aan halal gerechten is gedacht bij het multiculturele HTM, is inclusiviteit niet de motivatie achter deze kerstmarkt, zegt woordvoerder Poppelier. ‘We hebben veel werknemers met verschillende shifts, die elkaar niet kunnen ontmoeten. We hebben daarom de aparte kerstborrels ook afgeschaft. Op deze manier komt iedereen bij elkaar.’ Medewerker Danzel Hooi vindt het ook een goed idee: ‘Als trams langs elkaar rijden zwaai je wel even naar elkaar, maar nu kun je ook een praatje maken.’

Beeld Freek van den Bergh

Kerstpakketfeitjes

• Het kerstpakket is niet typisch Hollands en zeker geen modern gebruik. De Romeinen hadden al de gewoonte nieuwsjaarsgeschenken uit te wisselen tussen baas en knecht. Ergens in de Middeleeuwen is de traditie overgewaaid naar het noorden en vanaf de 19de eeuw werd het een alom bekende gewoonte. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het een opleving vanwege de armoede en schaarste die er heerste. Bovendien werd een kerstboodschap van saamhorigheid toen zeker op prijs gesteld.

• Wat uniek is aan het kerstpakket in Nederland: de discussie eromheen. Volgens het Meertens Instituut, dat de Nederlandse cultuur onderzoekt en documenteert, zouden Nederlanders uitzonderlijk veel discussies voeren over de inhoud en waarde van het pakket – in negatieve zin.

• Ragout was volgens horecagroothandel Sligro lang een kerstklassieker. Toch zit het nu nog zelden in het pakket. De werkgever heeft nu door dat de werknemer er niet op zit te wachten.

• Een gemiddeld pakket kost tussen de 40 en 50 euro. Tijdens de crisis van 2008 werd bij veel bedrijven het kerstpakket overgeslagen of kariger gevuld. De werkgever is wettelijk gezien niet verplicht pakketten uit te delen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden