Geen EU-Grondwet, dus ook geen federatie

Hervormingsverdrag..

Bert Lanting

BRUSSEL Is het Hervormingsverdrag nu echt iets anders dan de verworpen Europese Grondwet of is het een voorbeeld van oude wijn in nieuwe zakken? Afgaande op de woedeaanval die de Belgische premier Verhofstadt op de top kreeg toen hij zag hoe zijn geliefde project werd uitgekleed, vinden de pleitbezorgers van de Grondwet het verdrag een slap aftreksel van het origineel. Maar hoe zit het dan met de uitspraak van ex-president Giscard d’Estaing van Frankrijk, dat 90 procent van de Grondwet overeind is gebleven?

Waarschijnlijk klopt die laatste bewering wel: het overgrote deel van de Grondwet blijft behouden. Maar eigenlijk is dat ook niet verwonderlijk. Ook de Grondwet bestond voor bijna 90 procent uit bepalingen uit de oude verdragen. Het gaat erom wat er van de nieuwe elementen uit de Grondwet overeind is gebleven.

Wat in ieder geval is verdwenen, is de Grondwet zelf. In plaats daarvan blijft het bij een ingewikkeld verdrag dat de bestaande verdragen wijzigt. Nou en, zeggen sceptici. Maar volgens sommige deskundigen is dat wel degelijk van belang: het geeft aan dat de Europese Unie niet op weg is naar een federale structuur. Dat was ook de reden dat Verhofstadt, een overtuigd federalist, zich zo opwond.

Tot verdriet van de federalisten zijn ook de symbolen van de EU, zoals de vlag en het volkslied, uit de tekst geschrapt. Uiteraard heeft dat weinig praktische gevolgen, maar dat gold natuurlijk ook voor het opnemen van de vlag en het volkslied in de Grondwet. Het gaat om de indruk die dergelijke symbolen wekken.

Andere vernieuwingen uit de Grondwet blijven wel bewaard, zoals de post van een vaste voorzitter van de EU in plaats van de huidige regeling waarbij de EU-landen elkaar om het half jaar afwisselen als EU-voorzitter. Maar heel erg ingrijpend is die verandering ook weer niet. Anders dan de Franse of Amerikaanse president krijgt de nieuwe voorzitter geen uitvoerende macht.

Ook krijgt de EU een soort minister van Buitenlandse Zaken, al heet die in het Hervormingsverdrag ‘hoge vertegenwoordiger’. Die nieuwe figuur krijgt meer gewicht (en geld) dan de huidige hoge vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid, maar zijn bewegingsruimte wordt bepaald door de lidstaten. Zij behouden hun vetorecht.

De belangrijkste vernieuwing uit de Grondwet die in het Hervormingsverdrag overeind is gebleven, betreft het schrappen van het vetorecht op het gebied van het strafrecht en de politiesamenwerking. Volgens de Europese Commissie is dat nodig om effectiever te kunnen optreden tegen het terrorisme en de georganiseerde misdaad.

Voordeel is volgens de Commissie dat het Europees Parlement en het Hof van Justitie nu ook zeggenschap krijgen op dit terrein. Daar komt bij dat er nog een ontsnappingsmogelijkheid is ingebouwd: de zogenoemde noodremprocedure. Die houdt in dat EU-landen wetten die hun rechtssysteem fundamenteel aantasten (neem bijvoorbeeld het Nederlandse euthanasiebeleid), kunnen blokkeren.

Wel een verschil met de Europese Grondwet is dat de bevoegdheden van de Unie en die van de EU-landen in het Hervormingsverdrag scherper worden afgebakend. Dat gebeurt onder meer door de invoering van een ‘oranje kaart’-procedure. De Grondwet bevatte al een ‘gele kaart’-procedure, die erop neer komt dat de Europese Commissie een wetsvoorstel nog eens moet bekijken als eenderde van de nationale parlementen vindt dat het geen zaak is van Brussel, maar van de lidstaten.

Op aandringen van Nederland hebben de EU-landen er in het nieuwe verdrag een ‘oranje kaart’ bij gekregen. Als de meerderheid van de nationale landen vindt dat de Commissie buiten haar boekje gaat met een wetsvoorstel, moeten het Europees Parlement en de Raad (lees: de EU-landen) beslissen of dat inderdaad het geval is. Ten slotte zit er in het nieuwe verdrag een passage die diensten van algemeen belang afschermt tegen bemoeienis vanuit Brussel.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden