GEEN ESF-FRAUDE

IK HEB een paar jaar de Nederlandse regering vertegenwoordigd in het bestuur van de Europese organisatie voor Moleculaire Biologie (EMBO)....

Bio-informatica is het bestuderen van DNA-gegevens en alles wat daarmee samenhangt met behulp van computers. Het is een snel groeiend vak, vooral ook omdat de farmaceutische industrie er veel in ziet, en dus getalenteerde bio-informatici wegkoopt. Het EBI in het Britse Hinxton, een van de Europese laboratoria van EMBO,leed een paar jaar terug een financieel noodlijdend bestaan. Het ging hier om een van de belangrijkste groeisectoren in de wetenschap, in de VS schoten de grote bio-informatica centra de grond uit, maar Europa kon een klein centrum niet fatsoenlijk overeind houden.

Gelukkig bestemde de EU toen behoorlijke hoeveelheden subsidie voor dit type wetenschappelijk onderzoek. En dus probeerde het EBI hiervoor in aanmerking te komen. Maar wat bleek: de Brusselse voorwaarden waren dat de subsidie slechts voor concrete projecten gold, en niet voor het instandhouden van instituties. Het EBI greep er dus naast. Een volstrekt idiote situatie: nu was er eindelijk wat Europees geld, de Europese meerwaarde van het internationale centrum in Hinxton was onbetwist, maar het geld mocht er niet aan worden besteed! In plaats daarvan ging het naar netwerken van laboratoria: grotendeels gelegenheidscombinaties, op papier klinkend als schitterende coherente programma's, maar in de praktijk kwam het vaak neer op één assistent-in-opleiding in ieder van de deelnemende instituten, met eens per jaar een bijeenkomst van een middag; ik weet dat omdat ik zelf aan dergelijke netwerk-programma's heb meegedaan. Ze worden haastig op het laatste moment in elkaar gedraaid door wat heen-en-weer telefoneren. Ik wil niet zeggen dat ze nutteloos zijn, maar het is wel wat hap-snap. De reden dat iedereen mee doet is dat er nu eenmaal wat geld te halen is, en je bent gek als je die kans laat lopen.

Terug naar het EBI. We overwogen dat te sluiten, zodat Europa zonder sterk internationaal bio-informatica instituut zou zitten. Toen is van alle kanten onderhandeld met Brussel, jarenlang, er kwam een nieuwe Commissaris bij de EU, en vorig jaar bleek dat er opeens wel EU-geld naar het EBI kon. Officieel bleef de regel onveranderd dat er alleen geld naar concrete projecten kon en niet naar infrastructuur, maar die begrippen konden door de Brusselse ambtenaren opeens wat ruimer geïnterpreteerd worden, waardoor een deel van de personele kosten van het EBI aan projecten mocht worden toegerekend. Het EBI is daarmee voorlopig gered.

NRC Handelsblad en de Volkskrant zijn onlangs een campagne begonnen om de meningsverschillen tussen het ministerie van Sociale Zaken en Eurocommissaris mevrouw Diamantopolou over de bestemming van ESF-gelden af te schilderen als 'fraude', 'Italiaanse toestanden', corruptie, etcetera. Volgens een commentaar in de NRC staat ons land te kijk als 'fraudeur'.

De gretigheid van de kranten om, zonder onderbouwing en vooruitlopend op het onderzoek dat de commisie-Koning instelt, zulke grote woorden te gebruiken, kan niet losgezien worden van het feit dat na deze zomer duidelijk wordt of Melkert de opvolger van Kok zal worden. En inderdaad konden de kranten na twee weken suggestieve berichtgeving al rapporteren dat de eerste electorale effecten zichtbaar werden.

Ik geloof nog niet eens dat de kwaliteitskranten iets tegen Melkert hebben; veeleer denk ik dat het onder journalisten stoer wordt gevonden om groot wild te schieten. Destijds met Brinkman is het tenslotte ook gelukt, toen was het Fons de Poel die trots de scalpel van de beoogde opvolger van Ruud Lubbers aan de riem mocht hangen. Achteraf bleek dat het Lubbers was die fout zat in zijn conflict met Brinkman, en achteraf was het voor het CDA en voor het land zeker beter geweest als Brinkman en niet de zwakke Heerma CDA-leider was geworden. Maar een beetje schade is snel aangericht.

Ik zie een opvallende overeenkomst tussen de ESF-affaire en mijn EBI-ervaring. De uitvoerenden proberen het geld zoveel mogelijk te besteden aan wat in de praktijk de grootste knelpunten zijn, maar er moet dan altijd op ambtelijk niveau nog gesteggeld worden om dat binnen de Brusselse criteria te passen. Het ESF-geld was bedoeld voor concrete werkgelegenheidsprojecten, en Nederland was er slim in geslaagd om bijvoorbeeldde Flevopolder als 'achterstandgebied' erkend te krijgen. Er waren alleen nauwelijks projecten, want voor alle goede concrete projeten was er al lang geld, terwijl elders in de Arbeidsvoorziening gaten vielen.

Misschien was het achteraf niet slim om het geld zo te besteden, en dan nog is het de vraag wie daarvoor de eerst verantwoordelijke was. Maar met fraude heeft dit niets te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden