Geen enkele reden om te glimlachen

Ivan Lendl loodste Andy Murray op de US Open naar zijn eerste grote titel. 'Ik had vroeger net zo'n hekel aan verliezen als Andy.' Door

Een grimas trekt over het versteende gelaat van Ivan Lendl als we de fysieke gebreken van de vijftiger analyseren. Bij zijn eerste optreden op de AFAS Tennis Classics in Apeldoorn heeft de 52-jarige coach van Andy Murray bij vlagen zijn vroegere repertoire getoond. Lendl verliest in een tiebreak van de veertien jaar jongere Andrej Medvedev en voorspelt in de kleedkamer dat hij de volgende dag 'zo stijf als een plank is'.

Met een monomane levensstijl en als trendsetter in de fitnesszaal gaf de voormalige nummer 1 van de wereld de tennissport een nieuwe dimensie. Hoewel Lendl al tien kilo lichter is dan bij zijn bezoek vorig jaar aan Omnisport worstelt hij met zijn overgewicht. 'Op deze snelle baan heb ik beter voetenwerk nodig. En ik kan je verzekeren dat het op mijn leeftijd niet meevalt. Maar ik accepteer mijn beperkingen.'

We kijken samen in de spiegel naar de kaaklijnen die in zijn gloriejaren zo scherp waren geprononceerd. 'Ik heb nog een iets te bol gezicht', zegt Lendl. 'Maar ik voel me sterk. Morgen zit ik weer in het krachthonk. Ik heb een weddenschap met de fysiotherapeut van Murray die ik niet wil verliezen.'

Humor en Lendl gaan niet samen, zei zijn grote rivaal John McEnroe al in de jaren '80. 'Ik heb medelijden met de man die Lendl oppikt als lifter', vertelde hij ooit. 'Die valt geheid in slaap achter het stuur.' Dat valt wel mee. Je moet toch lachen als Lendl, met een klassiek Oosteuropees accent, midden in het gesprek zegt: 'Als Andy Murray ooit Wimbledon wint, zal het vermoedelijk in juli zijn.'

Veel vrienden had Lendl niet in het tenniscircuit. 'Het is zoals Novak Djokovic zegt. Je kunt geen vrienden zijn met spelers die je moet verslaan om te krijgen wat zij hebben.' En dus haalde Lendl zijn schouders op als McEnroe hem weer eens beledigde. Het waren frustraties van de maestro die zijn meerdere had gevonden.

Een tikje stuurs is hij gebleven, de Tsjechische immigrant die zich in de Verenigde Staten soms onbegrepen voelde. Sinds 1992 is Lendl Amerikaans staatsburger en pas twee jaar geleden keerde hij terug naar zijn geboortestad Ostrava. 'Ik speelde een demonstratiepartij tegen Björn Borg voor een uitverkochte zaal. Het was een bijzondere avond. Ik voelde de warmte na een afwezigheid van dertig jaar.

'Nu kom ik geregeld in Tsjechië en is soms moeilijk te begrijpen waarom ik het land wilde verlaten. Maar ik kon onmogelijk leven onder het communistische regime. Nadat ik was uitgeweken naar Amerika weigerden de kranten zelfs mijn uitslagen te publiceren. Hadden drie spelers de halve finales op Roland Garros gehaald.

'Het was moeilijk om een nieuw bestaan op te bouwen in Amerika. Ik ben een wereldburger geworden. Maar ik voel me Amerikaan als ik naar het golftoernooi om de Ryder Cup kijk en zeker nu de presidentsverkiezingen aanstaande zijn. Die raken me persoonlijk. Voor wie ik ga stemmen?' Lendl kijkt me sarcastisch aan.

Hij is overtuigd Republikein, maar zegt het via een omweg. 'Je weet waar ik vandaan kom en waarom ik naar Amerika ben gevlucht. Dan weet je het antwoord al. En als het niet duidelijk genoeg is, kun je de laatste vier jaar met deze president in ogenschouw nemen en zien wat het heeft opgeleverd. Dan is mijn antwoord opnieuw duidelijk.'

Na een imposante carrière met acht grandslamtitels en maar liefst 94 toernooizeges stopte Lendl in 1994, 34 jaar oud, vanwege een rugblessure. Hij verbleef bijna achttien jaar in de anonimiteit tot Andy Murray hem als coach vroeg. Lendl had al zeker tien van dergelijke verzoeken afgeslagen. Maar het aanbod van de 25-jarige Schot kon hij niet weigeren.

Niemand weet beter hoe het voelt om je eerste vier grandslamfinales te verliezen. 'Zeker op Wimbledon is de druk op Andy veel groter dan ik ooit als speler heb ervaren. Die druk is zo tastbaar in Groot-Brittannië.

'Steeds te moeten horen dat jij 76 jaar na Fred Perry een grandslamtoernooi gaat winnen. Ik kan het maar op één manier beschrijven: a pain in the ass. Ik vond dat Andy fantastisch met die druk is omgegaan. 'Natuurlijk herkende ik de pijn bij Andy nadat hij op Wimbledon van Federer verloor. Al uit onze eerste gesprekken wist ik hoe graag hij grandslamtoernooien wilde winnen. En ik had vroeger net zo'n hekel aan verliezen als Andy. Er waren meerdere overeenkomsten tussen ons.'

Wat herkende je in Murray?

'Een speler met veel potentie, die grandslamtoernooien kon winnen. Maar hij miste iets, al ga ik niet vertellen wat.'

Zag je dat na een karakterstudie?

'Ik beschouw het eerder als een filosofiestudie. Eenzijdig opdrachten verstrekken om een betere speler te worden, zou indruisen tegen zijn geloof in zichzelf en mijn geloofwaardigheid als coach. Het ging erom dat we in hetzelfde zouden geloven. Vervolgens moesten we een gezamenlijke route uitstippelen om Andy een grandslamtitel te laten winnen.'

Ivan Lendl is de chef-kok die zijn recepten geheim houdt. 'Ik praat nooit over onze strategie', zegt hij. 'Ik wil de tegenstanders van Andy niet laten weten waaraan hij werkt. Ik zie geen enkel voordeel in het publiekelijk analyseren van Andy's spel. Zoals je op de US Open zag, wordt het verschil in de toppartijen bepaald door één of twee punten. Dan helpt het niet als ik verklap welke tactiek Andy op die momenten kiest. Het kan hem én mij slechts schaden.'

De regie van de coach is beperkt, aldus Lendl. Neem alleen al die stoeltjes in de tennisstadions. 'Behoorlijk oncomfortabel, omdat ze zo klein zijn. Ik kan nooit mijn benen kwijt, terwijl ik vaak uren moet blijven zitten.'

Tijdens de partijen is zijn invloed gering, omdat coachen verboden is. Stiekem tekens geven, daar doet Lendl niet aan. 'Dat is tegen de regels.'

Het intens meeleven en juichen na elk punt laat Lendl over aan Judy Murray, architect van het Team Murray.

Botste Lendl niet met de immer dominant aanwezige moeder van Murray?

'Nee, ik mag Judy erg graag. Ik heb haar zeker in het begin van mijn samenwerking met Andy om advies gevraagd. Zij kent Andy immers beter dan wie ook. Judy heeft me goede tips gegeven over haar zoon, waarmee ik mijn voordeel kon doen.'

Ook als coach is Lendl de man met het stenen gezicht, die zijn emoties verbergt achter een spiegelende zonnebril. 'Het hoort bij dit werk. Je kunt niet boos worden of juist blij. Je moet observeren om de speler later iets mee te geven.'

Minutieus zegt Lendl informatie te verzamelen, die Murray kan helpen op de baan. 'Zelfs tussen de punten kijk ik hoe zijn tegenstanders reageren, hoe ze zich voorbereiden op de volgende rally.

'Ik zie geen enkele reden om te glimlachen. Ik ben constant aan het analyseren. Ik let op elk detail. Het is voor Andy ook de beste manier om mij te gebruiken als coach. Wat heeft hij eraan als ik mee juich? Ik moet koeltjes registreren, dat is mijn baan.'

Toch zie ik je nooit iets opschrijven.

Weer een staaltje Lendl-humor: 'Ik ben 52, maar ik weet twee uur na de partij nog heel goed wat ik heb gezien.'

Hoe coach je Murray dan?

'Ik informeer hem over zijn tegenstanders, maar Andy vroeg me of ik het de avond voor zijn wedstrijd kon doen. Hij had meer tijd nodig om mijn tips te verwerken. Het is ook een misvatting te denken dat Murray een nieuwe Lendl moet worden, dat zou tegen zijn karakter indruisen. Ik kon vroeger met mijn coach Tony Roche niet alleen elk punt van een partij bespreken, maar zelfs elke bal.

'Zei ik: Tony, op 3-2 en 15-30 op de service van mijn tegenstander koos ik na mijn backhand crosscourt en zijn forehand voor een bal rechts van hem. Had ik voor een andere oplossing moeten kiezen? Tony wist dan meteen waar ik het over had. Ik kan echt niet al mijn partijen uit de jaren '80 naspelen. Maar het verloop weet ik nog.'

Toch was het soms een nadeel dat Lendl als een robot op de baan leek te staan, schijnbaar geprogrammeerd en los gezongen van alle emoties door zich puur op zijn slagen te concentreren.

In 1989 incasseerde Lendl op Roland Garros de pijnlijkste nederlaag uit zijn loopbaan, toen hij door de pas 17-jarige Michael Chang werd vernederd. De nummer 1 was als een machine uit elkaar geschroefd, tot hij stilviel.

Het kan niet anders of Lendl moet woedend en gefrustreerd zijn geweest toen hij door een tiener voor schut was gezet. Maar uiterlijk onbewogen analyseerde Lendl zijn nederlaag, zoals hij zijn ware gevoelens na de historische doorbraak van Murray op de US Open ook pas in de kleedkamer liet zien. Zij het ook toen onderkoeld en afgewogen.

Viel er een last van zijn schouders, zoals bij jou toen je in 1984 op Roland Garros je eerste grandslamtitel won?

'Zo zie ik het niet. Ik heb er ook nooit op die manier met Andy over gesproken. Ik voelde de voldoening dat hij iets groots had bereikt. Het is een misvatting te denken dat hij opgelucht moet zijn. Dan ben je namelijk al die tijd bang geweest om te verliezen.

Maar was het dan niet zo dat Murray op Wimbledon huilde omdat hij niet zeker wist een herkansing te krijgen?

Lendl, droogjes: 'Ik durf te wedden dat Andy nog een kans krijgt om Wimbledon te winnen.'

Doet hij het dan ook een beetje voor jou, omdat de Wimbledon-bokaal ontbreekt in je prijzenkast?

Lendl, weer droogjes: 'Toen het me dit jaar voor de Wimbledonfinale tussen Andy en Federer werd voorgelegd, zei ik tegen die journalist dat hij niet goed bij zijn hoofd was. Ik geef je nog een kans om die vraag in te trekken.'

Je bent vast niet vergeten dat je precies 25 jaar geleden je tweede Wimbledonfinale verloor van Pat Cash.

'Ik weet wat je bedoelt. Maar als Andy zegt dat hij Wimbledon voor mij wil winnen, moeten we een ernstig gesprek voeren. Het zou de verkeerde benadering zijn. Ik hoop dat hij nog vele grandslamtitels wint, maakt niet uit waar. Het is niet mijn taak te bewijzen dat ik Wimbledon alsnog via Murray kan winnen. Dat zou belachelijk zijn.'

Nu coacht Lendl op afstand, want hij is niet met Murray meegereisd naar Azië. Tennis moet zijn grootste passie, golf, ook niet te veel in de weg zitten, zegt hij. Tijdens de toernooien in Tokio en Sjanghai wordt het veldwerk gedaan door Danny Vallverdu, sparringpartner en boezemvriend van Murray. Lendl: 'Danny weet precies wat Andy moet doen, ik kan het met een gerust hart aan hem overlaten. Andy en ik mailen af en toe. Skype? Nee, ik zou niet eens weten hoe dat moet.'

De US Opentitel is pas het begin voor Murray, stelt Lendl. Kan hij nummer 1 van de wereld worden? 'Absoluut, maar niet dit jaar. Als Andy deze lijn doortrekt, kan hij in 2013 de eerste plaats overnemen.'

Als Lendl na zijn partij tegen Medvedev de kleedkamer verlaat, draait hij zich nog één keer om. 'Soms verlang ik terug naar de anonimiteit van vroeger met mijn gezin. Al die vragen over Murray. Kon ik hem maar coachen in stilte. Maar ik besef dat alle ogen op ons zijn gericht. En eerlijk gezegd verlangde ik ook naar de competitie.'

En dan, met dat ingehouden Lendl-lachje: 'Zij het niet meer als tennisser.'

Geboren: Ostrava, Tsjecho-Slowakije op 6 maart 1960.

Nationaliteit:

Amerikaans (sinds 1992).

Erelijst:

Winnaar van 94 proftoernooien, inclusief 8 grandslamtitels. Wimbledon is het enige grote toernooi waar hij nooit de beste was.

In totaal speelde hij 19 grandslamfinales, een record destijds.

Hij won 1.071 partijen en verloor er slechts 239.

Prijzengeld:

Als proftennisser verdiende hij 21,3 miljoen dollar (16,5 miljoen euro).

Wereldranglijst:

Begin 1983 bereikte hij de hoogste plaats op de wereldranglijst. Hij is 270 weken lang de mondiale nummer één geweest. Ook dat was een record.

Coach:

31 december 2011 werd bekend dat Lendl Andy Murray fulltime zou gaan coachen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden