Geen enkele partij neemt klimaatakkoord serieus: veel 'gratis politiek'

Zelfs behoorlijk groene partijen zijn alleen bezig met 2-graden-doelstelling

Nu de verkiezingsprogramma's bekend zijn, is het tijd om de klimaatparagrafen te analyseren. Hoe serieus nemen de Nederlandse partijen het akkoord van Parijs? Er blijkt sprake van veel 'gratis politiek'.

In 2005 overstroomde een wijk in Wilnis doordat een dijk doorbrak. Bewoners verlaten hun huizen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Geen enkel verkiezingsprogramma gaat in zijn klimaatparagraaf ver genoeg om de klimaatdoelstellingen van Parijs te halen. Zelfs waar programma's de doelstellingen van Parijs omarmen, schieten de middelen tekort.

Dit blijkt uit een analyse van de programma's door de Volkskrant. In Parijs werd afgesproken dat de opwarming van de aarde zou worden beperkt tot maximaal 2 graden Celsius. Sommige partijen hebben dat doel overgenomen, maar vergeten deel twee van de doelstelling: alle landen zullen streven streven de temperatuurstijging niet groter te laten worden dan 1,5 graden. En zelfs als dat doel wel wordt genoemd, zijn er geen maatregelen bedacht om het doel ook binnen bereik te krijgen.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekende onlangs voor wat Nederland zou moeten doen om 'Parijs' te halen. Om de temperatuurstijging tot 2 graden te beperken, zou de uitstoot van broeikasgassen in 2050 met 96 procent moeten zijn gereduceerd. In 2030 al met 40 procent. Met het beleid van dit kabinet zal in dat jaar de reductie blijven steken op 12 procent, stelt het PBL.

Maar er was ook nog die verdergaande doelstelling: de opwarming beperken tot 1,5 graden. Om dat te halen zou de emissie in 2050 negatief moeten zijn, schrijft het PBL. Oftewel: de reductie moet groter zijn dan 100 procent. Om de 1,5 graad te halen, zou de uitstoot in 2030 al met 47 procent moeten zijn gekrompen.

Zelfs behoorlijk groene partijen zoals GroenLinks en PvdA zijn vrijwel alleen bezig met de 2-graden-doelstelling. De scherpere doelstelling wordt een enkele keer genoemd (PvdA), maar geen enkele partij trekt daaruit de consequenties: dat er per saldo broeikasgassen uit de lucht moeten worden gehaald.

Dat lijkt ook een onmogelijke opgave. Elke verbranding levert meteen CO2 op. Toch is het niet onmogelijk, althans in theorie. Zou zouden energiecentrales kunnen worden gestookt met biomassa (hout), en de vrijkomende CO2 kan ondergronds worden opgeslagen.

Het Parijse akkoord werd in december verwelkomd door alle partijen links van de PVV, zij het met wisselend enthousiasme. Premier Rutte noemde het 'een historisch akkoord', en 'goed nieuws voor Nederland, voor Europa en voor de wereld'. Agnes Mulder van het CDA liet weten dat ze 'onder de indruk' is 'van dit belangrijke resultaat': 'een aanzienlijke stap richting een meer duurzame samenleving'.

Op verzoek van Greenpeace becijferde het New Climate Initiative eerder al wat er aan tussendoelen moet worden gehaald. In 2025 alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Alle kolencentrales dicht in 2020. Vanaf 2025 alleen nog emissieloze (elektrische) auto's. In 2035 alle verwarming emissieloos, dus gasloos. En uiterlijk in 2035 moet de landbouw gestopt zijn CO2 uit te stoten, wat bijvoorbeeld in de kassen flink zal schelen.

Een dijkdoorbraak in het Utrechtse Wilnis in 2005. Een hele nabijgelegen wijk liep onder water. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Klimaatneutraal zijn in 2050, dat is bij de zeven partijen die nu in de peilingen de grootste zijn de verst gaande doelstelling in de verkiezingsprogramma's. De SP heeft het zo in haar programma staan. Maar daarvan is Joris Wijnhoven van Greenpeace niet erg onder de indruk. 'Doelen stellen voor 2050 is lekker ver weg. Zonder tussendoelen voor bijvoorbeeld 2030 heb je er niet veel aan. Dat is een beetje gratis politiek.'

De Partij voor de Dieren gaat als enige een stuk verder: klimaatneutraal in 2040. Met scherpe tussendoelen: reductie van broeikasgas in 2020 (40 procent) en 2030 (65 procent). Maar ook van deze groene partij is Wijnhoven niet onder de indruk. 'Ze gaan het niet halen. Ze sluiten vergisting van mest uit en willen alleen windmolens waar de dieren en de natuur er geen last van hebben. Met zulke beperkingen haal je het nooit. In Utrecht verzetten ze zich onlangs nog tegen de bouw van een biomassacentrale.' Scherpe normen, zonder bijbehorende maatregelen: alweer gratis politiek.

Leo Meyer, klimaatexpert die een belangrijke rol speelde bij het opstellen van de rapporten van het IPCC (de VN-organisatie die het wetenschappelijk onderzoek naar klimaatverandering doet), vindt CO2-neutraal in 2050 absoluut niet voldoende. 'In het verdrag staat dat de rijke landen het voortouw moeten nemen. Die moeten dus méér doen, en dus eerder op die nul-emissie uitkomen.' Dat betekent volgens hem dat die al ruim voor 2050 moeten beginnen per saldo CO2 uit de lucht te halen in plaats van uit te stoten.

En er zal nog heel veel worden gedebatteerd over wat werkt en wat niet. Zelfs over de meest voor de hand liggende maatregel: sluit zo snel mogelijk alle kolencentrales. Klimaatexpert Leo Meyer is er huiverig voor. 'Het sluiten van een Nederlandse centrale betekent dat er elders in Europa weer ruimte komt voor evenveel CO2-emissie. Dat gat moet eerst worden dichtgetimmerd. Dat kan wel, bij voorbeeld als de staat de emissierechten zelf opkoopt en vernietigt.' Bovendien denkt hij dat juist kolencentrales kunnen worden omgebouwd tot biomassacentrales, waarna de vrijkomende CO2 ondergronds kan worden opgeslagen.

Klimaatparagrafen per partij

VVD: SLECHT

Wat staat er letterlijk in het programma?
'De internationale afspraken (Parijs) om de CO2-uitstoot te verlagen moeten worden nagekomen.'

Hoe concreet worden de plannen?
Het programma biedt vooral beperkingen. Nederland moet niet harder lopen dan de rest van de EU. En deadlines voor het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen kunnen worden uitgesteld als er betere technieken opdoemen. Opbeurend, maar niet voor klimaatredders: 'Wij vinden het belangrijk dat we kunnen doorrijden en dat het asfalt op de rijkswegen niet ongebruikt blijft liggen.'

De belasting op auto's moet omlaag. Er staat in het programma niets over het terugdringen van het gasgebruik, niets over elektrisch rijden. De VVD is tegen maatregelen om minder vlees te eten, minder vliegvakanties te laten boeken of minder auto te rijden. CO2-heffing op vliegen kan alleen bij een internationale afspraak. Maar wel: alle rijksinfrastructuur moet in 2030 energieneutraal zijn.

Aanvullingen en verbeteringen: Op het moment dat dit artikel verscheen, had het VVD-congres de flexibilisering van de deadline zoals hierboven staat beschreven (uitstel als er betere technieken opdoemen) al met een amendement uit het programma verwijderd. Aan het oordeel 'slecht' over de klimaatparagraaf verandert dat niet veel.

PVDA: GOED

Wat staat er letterlijk in het programma?
'Wij willen dat de temperatuurstijging maximaal 2°C bedraagt en we streven naar een maximum van 1,5°C.'

Hoe concreet worden de plannen?
Concrete plannen te over. De doelen moeten worden vastgelegd in een Klimaatwet. De lucratieve salderingsregeling voor zonnepanelen blijft ook na 2020. Kolencentrales moeten 'zo snel mogelijk' dicht. Ook moet er zo snel mogelijk een minimumprijs komen voor CO2-emissierechten. In 2020 dient alle nieuwbouw klimaatneutraal te zijn. Na 2025 mogen alleen nog emissieloze auto's worden verkocht. Er komt een kilometerheffing. De wegenbelasting wordt afhankelijk van gereden kilometers. Er wordt gepleit voor terughoudendheid met nieuwe wegen en er moeten 'bindende afspraken' komen met corporaties over isolatie van huurhuizen.

CDA: SLECHT

Wat staat er letterlijk in het programma?
'Op grond van de klimaatafspraken in Parijs wordt ook van Nederland een extra inspanning gevraagd.'

Hoe concreet worden de plannen? Erg concreet zijn ze niet, en erg ambitieus evenmin. Het CDA is voor lokale initiatieven voor duurzame energie, en dan nog alleen 'op voorwaarde dat de omwonenden daar zelf profijt van hebben, bijvoorbeeld door een lagere energierekening'. Maar in het programma is wel de ambitie opgenomen dat 'alle gebouwen in 2035 klimaatneutraal moeten zijn'.

SP: MATIG

Wat staat er letterlijk in het programma?
'We willen in 2050 een CO2-neutrale samenleving.'

Hoe concreet worden de plannen?
De SP is net als GroenLinks en de PvdA voor een Klimaatwet. Kolencentrales moeten 'zo snel mogelijk' dicht. De kerncentrales in België ook. Over onze eigen kerncentrale Borssele: niets.

Woningen moeten in 2021 geïsoleerd zijn tot energielabel B. Er moet een nieuwe vorm komen voor de CO2-beprijzing naast het mislukte Europese systeem ETS. De wegenbelasting wordt gerelateerd aan het aantal gereden kilometers. Alle duurzame energie is welkom, maar windmolens op land worden niet genoemd.

In 2013 pleitte SP nog voor een heffing op vliegen; nu niet meer.

GROENLINKS: GOED

Wat staat er letterlijk in het programma?
'Met het klimaatakkoord van Parijs gaan we wereldwijd afscheid nemen van fossiele energie.'

Hoe concreet worden de plannen?
Een Klimaatwet bepaalt dat de uitstoot van broeikasgassen omlaag gaat met ten minste 25 procent in 2020, 55 procent in 2030 en 95 procent in 2050. Er dient jaarlijks twee tot drie procent aan energie te worden bespaard. Kolen- en kerncentrales gaan in de komende jaren dicht.

Het uitstoten van CO2 wordt duurder. Zo gaan grootverbruikers van gas er flink meer voor betalen en worden emissierechten vernietigd net zo lang tot de prijs ervan (de kosten die bedrijven betalen) hoog genoeg is.

Schone energie wordt voor kleinverbruikers niet belast. Alle woningen moeten binnen 15 jaar van het gas af. Er komen zonnepanelen op alle overheidsdaken en bussen worden elektrisch. Vliegreizen worden belast. De auto wordt meer belast naarmate hij vuiler is en meer rijdt.

D66: GOED

Wat staat er letterlijk in het programma?
'Het klimaatakkoord van Parijs vinden we een goed akkoord.'

Hoe concreet worden de plannen?
Behoorlijk concreet, compleet met tussendoelen. In 2030 moet onze CO2-uitstoot ten minste 50 procent lager zijn, in 2050 95 procent lager. Alleen: op CO2-uitstoot kan een overheid niet sturen, wel op hoeveelheid duurzame energie, of op het isoleren van huizen.

De leden van de partij bepaalden op het congres: uiterlijk in 2025. Na 2025 worden uitsluitend nog elektrische auto's verkocht. De hoogte van de energiebelasting wordt afhankelijk van de CO2-uitstoot. Er staat niets in het programma over het duurder maken van CO2-uitstoot. En niets over inperken van de luchtvaart. Behalve dat biobrandstoffen in de luchtvaart moeten worden bevorderd.

PVV: ZEER SLECHT

Wat staat er letterlijk in het programma?
Niets.

Hoe concreet worden de plannen?
Nauwelijks. Er is geen geld voor windmolens. De motorrijtuigenbelasting moet worden gehalveerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.