Geen empathie, veel eigenwaarde: groot risico

In Nederland zijn er drie verplichte zogeheten risicotaxatie-instrumenten. De HCR-20 is een scorelijst die wordt gebruikt voor het inschatten van het risico op toekomstig gewelddadig gedrag van personen met een gewelddadige voorgeschiedenis en/of een stoornis....

Voor zedendelinquenten bestaat de SVR-20, en voor de Nederlandse tbs-praktijk is de HKT-30 ontwikkeld. Daarnaast wordt nog een vierde lijst gebruikt, de PCL-R, om de ‘mate van psychopathie’ vast te stellen. Dat is één van de factoren in de risicotaxatie. Criteria die wijzen op problemen zijn gebrek aan empathie en een hoge mate van eigenwaarde.

Gestandaardiseerde risicotaxatie is niet onomstreden. In het Tijdschrift voor Psychiatrie verscheen onlangs een artikel waarin staat dat de scorelijsten helpen maar ‘niet zaligmakend’ zijn. De scores hebben weliswaar een voorspellende waarde, maar die is volgens de auteurs vooralsnog beperkt.

De schrijvers constateren met enige argwaan dat politici steeds meer waarde hechten aan risicotaxaties en beklemtonen dat die gecombineerd moeten blijven worden met het klinisch oordeel van behandelaars.

De gezamenlijke klinieken gaven vrijdag het officiële startsein voor de Landelijke Databank Risicotaxatie tbs, die ze hebben ontwikkeld met het Expertisecentrum Forensische Psychiatrie. De afgelopen maanden zijn alle klinieken hierop aangesloten.

Voor het zover was, moesten veel barrières worden overwonnen. Klinische gegevens en risicoscores kunnen niet zonder toestemming door derden worden ingezien. Daarom is afgesproken dat de scores dubbel geanonimiseerd worden, door patiënten en klinieken een codenaam te geven. De klinieken blijven eigenaar van de scores van hun patiënten.

Klinieken mogen voor ieder onderzoek beslissen of ze die gegevens beschikbaar stellen. Zo willen ze onder meer voorkomen dat politici de informatie gebruiken om nieuw beleid te maken zonder dat er echt gefundeerd onderzoek is gedaan.

Het opzetten van de databank kost 625 duizend euro. Het bedrag is beschikbaar gesteld door een fonds van de overheid: M & ICT.

‘Collega’s uit binnen- en buitenland zien de databank als een grote kans’, zegt Eva de Spa, projectcoördinator van de databank. ‘Al het onderzoek naar risicotaxatie- instrumenten is tot nu toe gedaan op basis van 50 tot 150 patiënten. Straks kun je honderden of duizenden risicotaxaties samenvoegen en daar grootschalig onderzoek mee doen.’

Marion van Binsbergen, lid van de stuurgroep LDR-tbs, trekt een vergelijking met onderzoek naar medicijnen. ‘In landen als Nederland en Amerika worden medicijnen uitgebreid getest voordat ze op de markt komen. Maar er wordt zelden op kinderen getest, of specifiek op etnische groepen. Als je dat zou doen, kun je medicijnen effectiever maken.’

‘Zoiets speelt ook in de tbs-sector. Bijna alle studies die ten grondslag liggen aan de PCL-R, de lijst voor psychopathie, zijn gebaseerd op onderzoeken naar mannen tussen 20 en 40 jaar. Of de items voldoende valide zijn voor vrouwen, weten we eigenlijk niet. Toch gebruiken we de PCL-R voor alle patiënten, van wie tien procent vrouw is. In de toekomst kunnen we meer maatwerk bieden.’

De voorspellende waarde van de scorelijsten, bij juist gebruik, is 80 procent. Dat is een hoge score, stelt Van Binsbergen, gezien de inherente onzekerheid die hoort bij het werken met delinquenten. De databank zal er volgens haar voor zorgen dat de onzekerheidsmarge daalt, mogelijk naar 15 of zelfs 10 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden