Geen cowboys in de zorg

Private investeerders en winstuitkeringen in de zorg zijn helemaal niet nodig

Wat willen minister Klink en staatssecretaris Bussemaker nu precies met winst en markt in de zorg? Er lijkt geen touw aan vast te knopen. Ze willen ‘resultaatafhankelijke vergoedingen’ uitkeren aan derden, maar geen winst. Wel investeerders met winstoogmerk, maar geen winstbeluste ‘cowboys’.

Wel winst, toch, maar geen dominantie van het winstmotief.

Hebben die lui geen visie? Toch wel. Er is hard nagedacht daar in de toren van VWS en je ziet dat ze allebei flink doorgeleerd hebben. Het resultaat is een interessante en doorwrochte visie van 41 pagina’s: Ruimte en rekenschap voor zorg en ondersteuning. Ze keren daarin stilzwijgend terug naar de gedachte waarmee de regeringspartijen het nieuwe zorgstelsel ooit omarmden: niet alleen meer markt – het accent van toenmalig VVD-minister Hoogervorst – maar ook meer maatschappelijke tegenmacht van overheid, cliëntenraden, bestuurders en toezichthouders.

Fuseren
De regering kiest enerzijds voor verder gaande marktwerking: in twee opzichten. Ten eerste moeten zorginstellingen kunnen fuseren met zorgverzekeraars. Wonderlijk, want marktwerking is altijd verdedigd met het argument dat deze instellingen en verzekeraars zou dwingen te onderhandelen. Dat moest leiden tot lagere prijzen en hogere kwaliteit. Een fusie tussen beide haalt dit onderuit. Weg onderhandeling: er ontstaan slechts nog grotere organisaties met nog meer marktmacht.

Ten tweede mogen ziekenhuizen, thuiszorginstellingen en eerstelijnszorg (zoals huisartsen en fysiotherapeuten) privaat kapitaal aantrekken en daaraan winst uitkeren. De regering denkt bij privékapitaal aan verzekeraars en pensioenfondsen, maar ze sluit andere investeerders niet uit.

Anders dan in de media is weergegeven, mogen private investeerders wel invloed uitoefenen op het beleid van een zorginstelling – alleen mag die invloed ‘niet doorslaggevend’ zijn. (De bestaande marktwerking in de thuiszorg moet daarmee worden ingedamd.) Verpleeghuizen en tehuizen voor gehandicapten en psychiatrische patiënten mogen geen winst maken, want hun cliënten zijn te kwetsbaar.

Een wereldvreemde scheiding, want de meeste thuiszorginstellingen leveren ook zorg in tehuizen. Dat ziet de regering, dus volgt een lading verwarrende regels.

Meer markt
Tot zover de voorstellen voor meer markt. Anderzijds doet de regering vele voorstellen voor meer tegenmacht. Om te bereiken dat investeerdersinvloed ‘niet doorslaggevend’ is, wil ze de zeggenschap over ‘strategische beslissingen die direct van invloed zijn op de (...) kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg’ ‘concentreren bij het bestuur en de raad van toezicht ’(p.35). Maar zorg draait toch om kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid? Welke beslissingen gaan daar niet over?

Stel bijvoorbeeld dat een farmaceutisch bedrijf investeert onder voorwaarde dat alleen de eigen medicijnen voorgeschreven worden. Is dat een strategische beslissing zoals net vermeld? Daar kun je jaren over twisten.

Met als gevolg niet minder investeerdersinvloed maar extra werk voor juristen, accountants en adviseurs. Weer meer geld naar bureaucratie ten koste van echte zorg. Meer tegenmacht van de overheid moet gestalte krijgen door instellingen te verplichten over sommige onderwerpen te overleggen met lokale overheden. Moeilijk uitvoerbaar want veel instellingen zijn zo groot dat ze tientallen gemeenten bestrijken.

Andere voorstellen voor meer tegenmacht zijn interessanter. Zo moeten bestuurders van ziekenhuizen artsen opdrachten kunnen geven met betrekking tot kwaliteit, veiligheid en verantwoording, ook als zij niet in dienst zijn maar in een maatschap werken.

Wangedrag
Artsen krijgen een meldingsplicht betreffende wangedrag van collega’s. De cliëntenraad krijgt enquêterecht en instemmingsrecht op onderwerpen die patiënten direct aangaan. Allemaal hoognodige correcties van onevenwichtigheden.

Kortom: een visierijk verhaal, met winstuitkeringen en fusies als slechtst doordachte elementen. Welk probleem wil de regering daarmee eigenlijk oplossen? Het probleem dat banken aarzelen met leningen geven. Maar dat komt niet door te weinig markt. Het is de politiek zelf die banken afschrikt, door zwabberig en tegenstrijdig beleid.

De regering vroeg de geestelijke gezondheidszorg bijvoorbeeld om wachtlijsten weg te werken, maar strafte ze onlangs met een budgetkorting van 3 procent toen ze dat braaf gedaan hadden. Als Klink en Bussemaker betrouwbaarheid beloven, zijn private investeerders en winstuitkeringen helemaal niet nodig. Hun andere voorstellen maken dan meer kans op succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden