ReportageVarkenspest

Geen Chinees Nieuwjaar zonder varkensvlees, klinkt het op de varkensmarkt van Xinfadi

Marktbezoekers kopen varkensvlees voor het Chinese nieuwjaar op de varkensmarkt in Beijing. Beeld REUTERS

China zag door de varkenspest de prijs van het vlees verdubbelen; een groot probleem in een land waar varkensvlees zo populair is dat het gewoon ‘vlees’ wordt genoemd. ‘Je kunt je gasten toch niet enkel eend, rund of schaap aanbieden?’

Vakkundig stapelt Yao Shuxia (58) haar nieuwjaarsboodschappen op haar bromfiets. In het verleden kostte haar dat vaak grote moeite, maar dit jaar past alles er netjes op. ‘Het is simpel: als de prijzen stijgen, eten we minder’, zegt Yao, in een eenvoudig wintertenue van dons en wol. ‘De regering zegt altijd dat ze de prijzen controleert, maar dit keer heeft dat niet gewerkt. Wij zijn oude boeren, voor ons is dit echt zwaar.’

Yao staat op de varkensmarkt van Xinfadi, aan de buitenrand van Beijing, waar het een week voor Chinees Nieuwjaar topseizoen is. Op lange uitstaltafels liggen enorme bergen varkenspoten, ribstukken en hamlappen, aan relingen bengelen billen en ruggen. Maar meer dan van overvloed is Xinfadi dit jaar een symbool van economische hapering. De varkensprijzen zijn zo hoog dat de verkoop met de helft is ingezakt.

De varkensprijs in China is in één jaar tijd verdubbeld, en dat is een groot probleem in een land waar zo veel varken wordt gegeten dat het gewoon ‘vlees’ wordt genoemd, zonder toevoeging. Niet alleen zien consumenten hun favoriete hapjes onbetaalbaar worden, door verschuivingseffecten zijn inmiddels ook rund-, schapen- en kippenvlees duurder geworden, en voeding in het algemeen. In november en december bedroeg de inflatie in China 4,5 procent, het hoogste niveau sinds 2012.

In Hongkong worden zesduizend varkens- voor een deel ingepakt in zwart plastic- afgevoerd nadat in een slachthuis een besmet varken uit China werd ontdekt. Beeld Kin Cheung/ AP

Sociale onrust

Voor de Chinese overheid, reeds kampend met een economische groeivertraging, is de prijsstijging een grote bron van zorg. Beijing is van oudsher erg beducht voor inflatie en stijgende voedselprijzen, want die kunnen leiden tot sociale onrust. De protesten op het Tiananmenplein in 1989 werden mede veroorzaakt door inflatie, al liep die toen veel hoger op, tot 18 procent. Hoe dan ook is het normaliseren van de varkensprijs door de Chinese leiding uitgeroepen tot ‘nationale prioriteit’.

Maar dat wordt nog niet zo makkelijk, want de hoge varkensprijzen zijn het gevolg van de Afrikaanse Varkenspest, die midden 2018 in China uitbrak en de varkenspopulatie halveerde. Afrikaanse Varkenspest is onschadelijk voor mensen, maar uiterst besmettelijk en dodelijk voor varkens. Door mismanagement van de overheid lieten veel varkensboeren hun zieke dieren snel slachten. Zo zijn er 230 miljoen varkens ‘verdwenen’, veel meer dan de 1,2 miljoen die officieel zijn vernietigd.

Nu de ziekte uitgewoed lijkt, probeert de overheid de varkensboeren met subsidies aan te zetten om snel weer te gaan fokken. Recente milieuregels zijn tijdelijk niet van kracht. Maar veel varkensboeren vrezen dat het virus nog niet volledig verdwenen is en aarzelen om het werk te hervatten. In december werden nog twee besmettingen vastgesteld, en de varkensboeren weten ook: als er in Chinese statistieken twee besmettingen verschijnen, zijn dat er in werkelijkheid mogelijk een hoop meer.

Volgens onderzoek van Rabobank kan het nog vijf jaar duren voor de Chinese varkensstapel weer op peil is. Daarom heeft de Chinese overheid de import van varkensvlees in hoog tempo opgevoerd: van 1,2 miljoen ton in 2018 naar meer dan 3 miljoen ton in 2019. Ook Nederland heeft afgelopen jaar flink meer geëxporteerd. Dat China in het eerste handelsakkoord met de Amerikanen beloofde de tarieven op varkensvlees te schrappen, is dan ook geen concessie. Het komt Beijing juist heel goed uit.

Een werknemer in een magazijn vol met geïmporteerd varkensvlees. Beeld Bloomberg via Getty Images

Vlees voor noodgevallen

Om de prijzen vlak voor de feestdagen iets te drukken, heeft de Chinese overheid meer dan 100 duizend ton uit haar strategische varkensreserves vrijgegeven, waar het voor noodgevallen bevroren varkensvlees opslaat. Bevroren vlees is niet erg populair bij Chinese consumenten, maar gaat vooral naar kantines en vleesverwerkende bedrijven. Met 6,16 euro per kilo (ruim drie keer meer dan in Nederland) ligt de Chinese varkensprijs in januari iets lager dan twee maanden tevoren.

‘Ik denk niet dat het veel impact zal hebben’, zegt Lai Peng (42), al vijftien jaar verkoper op de varkensmarkt van Xinfadi. De klanten bekijken en betasten zijn vleeswaren, op zoek naar het smakelijkste stukje. Zij willen geen bloedeloze filetlapjes, maar herkenbare lichaamsdelen, ter plekke in stukken te hakken. ‘Chinezen houden niet van bevroren vlees’, zegt Lai. ‘Ze willen een varken dat net gedood is en vers wordt gegeten.’

Met tweeduizend kramen en 1 miljoen vierkante meter is Xinfadi een van de belangrijkste groothandelsmarkten van China. Rond Nieuwjaar worden er normaal gesproken drieduizend varkens per dag verkocht, maar dit jaar is dat nauwelijks de helft. Volgens de handelaren komen er nog evenveel klanten, maar kopen ze veel minder. ‘Als ze vroeger een varkenspoot van 3 kilo wilden en je had er alleen van 5 kilo, dan namen ze dat’, zegt een verkoopster. ‘Dat willen ze nu niet meer.’

De overheid probeert nu een nieuw voedingspatroon aan te moedigen. In staatsmedia verschijnen artikelen dat te veel varkensvlees de gezondheid schaadt. Maar veel Chinezen hebben daar geen oren naar. ‘Je kunt een tijdje minder varkensvlees eten, maar je kunt niet zonder’, zegt Lai Peng, alsof het een natuurwet is. ‘Je kunt toch geen Nieuwjaar vieren zonder vleesdumplings? En je kunt je gasten toch niet enkel eend, rund of schaap aanbieden? Ook al is het duur, je hebt varkensvlees nodig.’

Nederland profiteert van malheur China

De een zijn dood is de ander zijn speklap. Nederlandse varkensboeren maken momenteel gouden jaren mee door de uitbraak van Afrikaanse Varkenspest in China. Maar er is onder varkenshouders ook de angst dat de voorspoed zo weer voorbij is.

Eerst het goede nieuws. In 2019 haalde een gemiddelde varkensondernemer 250 duizend euro uit zijn bedrijf. Een vet record deze eeuw, waarin de gemiddelde varkensboer ook vier jaren eindigde met een negatief saldo en een aantal net boven de nullijn, blijkt uit cijfers van Wageningen University.

Een grote hap van de recente winsten komt uit China door de verdrievoudiging van de exportwaarde van varkensvlees naar dat land. De uitvoer naar China steeg van 117 miljoen euro in 2018 tot naar schatting 377 miljoen euro in 2019, blijkt uit de jongste landbouwexportcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en Wageningen Economic Research. ABN Amro verwacht dat de goede tijden vanwege China nog in ieder geval in 2020 aanhouden.

De prijzen voor een kilo varkensvlees liggen in het nieuwe jaar nog niet boven de zeer hoge 2 euro per kilo die slachters vorig jaar in sommige weken betaalden. Maar de circa 1,75 euro die de boer nu krijgt, is nog steeds royaal. Wie wil zien hoe snel dit kan veranderen, moet in België kijken. Daar is bij wilde zwijnen de pest al geconstateerd en ligt de kiloprijs begin dit jaar zo’n 30 procent lager.

‘Er hoeft maar een besmet zwijn uit België de grens over te steken en morgen is alles weer anders’, zei varkensboer en bestuurslid van de Producenten Organisatie Varkenshouderij Eric Stiphout recentelijk in de Volkskrant. Een einde aan de pestepidemie in China kan op termijn eenzelfde drukkend effect hebben op de prijs voor varkensvlees in Nederland. Dat is dan wel weer goed nieuws voor de Chinezen, die hun eigen varkenseconomie zullen zien aanspekken.

Pieter Hotse Smit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden