Geen centje pijn

'Bend It Like Beckham' en 'My Big Fat Greek Wedding' gaan over integratieproblemen. Maar voor pijn is in deze feel good-komedies geen plaats....

Door Ronald Ockhuysen

Productiondesigner Gregory P. Keen heeft My Big Fat Greek Wedding aangekleed als een reisfolder. Griekse clichés worden in de familiekomedie op elkaar gestapeld. In de tuin van de ouderlijke woning van Fotoula Portokalos ('Toula' voor haar Amerikaanse vrienden) staan zuilen, de voorgevel is gemodelleerd naar het Parthenon. Het restaurant van haar vader en moeder heet de Dancing Zorba's.

Dezelfde overdrijving is de basis van de Britse komedie Bend It Like Beckham, over een Indiaas meisje dat tot verdriet van haar ouders voetballer wil worden. Jesminder ('Jessie' voor haar Engelse vrienden) leeft tussen twee werelden: in de kleedkamer begeeft ze zich tussen meiden in hip ondergoed, terwijl ze thuis haar benen tot en met de enkels moet bedekken.

De overeenkomsten tussen Bend It Like Beckham (vanaf vandaag in de bioscoop) en My Big Fat Greek Wedding (première 14 november) zijn opvallend. Beide komedies gaan over een jonge vrouw die zich los probeert te maken van haar culturele achtergrond. In beide films biedt de liefde - in de vorm van een blanke bink - de nooduitgang, ook al moeten er heel wat culturele hobbels worden genomen. Voor zowel de Griekse ouders van Fotoula als de Indiase ouders van Jesminder bestaat de grootste nachtmerrie uit een huwelijk van hun dochter met een man die niet Grieks dan wel Indiaas is.

Integratie als feel good-story - het is iets anders dan de retoriek waarmee de Europese politiek het vreemdelingenvraagstuk gepaard doet gaan. Aan zielige verhalen wordt in de integratiekomedies niet gedaan. Sterker: de allochtonen zijn in deze films middenklassers, die zich aan de buitenkant helemaal hebben aangepast. Om de assimilatie, noodzakelijk om maatschappelijk te slagen, te compenseren, wordt in huiselijke kring de eigen cultuur fanatiek bewierookt. Die dubbele levens leiden tot veel verhitte discussies, maar aan het slot is iedereen blij; de Sikhs sluiten in Bend It Like Beckham hun voetballende dochter toch nog in de armen (ze gaat de sport toch maar mooi op een Amerikaanse universiteit beoefenen), en de Grieken gaan in My Big Fat Greek Wedding uiteindelijk helemaal loos tijdens de trouwpartij van Toula - zelfs het feit dat haar kersverse man geen vlees eet, wordt met de ouzo weggespoeld. Dezelfde ouzo die de blanke schoonfamilie aanvankelijk doet kokhalzen, maar ook dit culturele verschil is na een paar glazen weggepoetst.

In de integratiekomedies moet alles overzichtelijk blijven. De vaders functioneren als wijze heren, de bazige moeders zijn als het erop aankomt vooral bezig met de trouwjurk van dochterlief. Een schare oude tantes functioneert als een Grieks koor: zij leveren commentaar op de strapatsen van de nieuwe generatie, en spreken er schande van dat de jonge vrouwen zich proberen te onttrekken aan hun plicht kinderen te baren - het liefst een stuk of vijf.

Ondanks de platitudes en de simpele romantiek werden Bend It Like Beckham en My Big Fat Greek Wedding deze zomer in Engeland en Amerika commerciële successen. Het Amerikaanse publiek ging massaal plat voor Toula, die na een ontmoeting met een begripvolle Chicago-hunk (een leraar, natuurlijk) van een tuttige vrijgezel verandert in een sexy dame. De film, voor vijf miljoen dollar gemaakt, leverde 180 miljoen op - en daar komt Europa nog bij.

Ook de transformatie van Jessie - de studiebol die haar kamer heeft volgeplakt met David Beckham-posters verandert in een ongrijpbare en zoenende voetbalheldin - bereikte een groot publiek. In Engeland bracht Bend It Like Beckham twaalf miljoen pond op, en op het Europese vasteland zijn de voortekenen gunstig: de komedie werd op zowel het filmfestival van Locarno als dat van Vlissingen uitgeroepen tot publieksfavoriet.

De vraag is wat zoveel mensen in de multiculturele ongein zien? Is het bevrijdend te lachen om een onderwerp dat zo zwaar op het dagelijkse leven drukt? Of heeft Bend It Like Beckham-regisseuse Gurinder Chadra gelijk als zij stelt dat de culturele botsingen niets meer dan uitvergrotingen zijn van de sores waarmee iedereen worstelt? Wie heeft niet te maken met weigerachtige ouders, geheime dromen, en het groeiende besef dat een eigen identiteit zich niet zomaar laat kneden?

Een ding maken de komedies wél duidelijk: 2002 is niet het jaar van de opstandige jeugd. Want zowel Toula als Jessie toont alle begrip voor de wens van hun ouders de tradities te respecteren. In My Big Fat Greek Wedding, gebaseerd op een one woman show van de Grieks-Canadese hoofdrolspeelster Nia Vardalos, blijft Toula trouw luisteren als haar vader voor de zoveelste keer een etymologieles begint, waarin hij verklaart dat eigenlijk alle woorden, inclusief 'kimono', uit het Grieks stammen.

In Bend It Like Beckham houdt Jessie haar voetbalavonturen strikt verborgen. Zij wil haar moeder niet kwetsen, ook al laat die geen kans voorbijgaan haar dochter verbaal te pijnigen. 'Who'd want a girl who plays football all day but can't make chapattis?', is het enige wat zij haar dochter toevertrouwt.

De Indiase filmmaakster Mira Nair stelde vorige maand tijdens de Cinema Militans-lezing op het Nederlands Film Festival dat filmmakers niet bang moeten zijn lokale films te maken, met hun eigen culturele kenmerken. Nair voerde haar eigen Monsoon Wedding op als voorbeeld; handelend over een Indiaas huwelijk tussen de dochter van een rijke Punjabi en een naar Amerika geëmigreerde ingenieur, maar in de bioscopen gewaardeerd en herkend van IJsland tot Chili.

Het is verleidelijk in het succes van Bend It Like Beckham en My Big Fat Greek Wedding het gelijk van Nair te zien. Toch is bij deze komedies iets anders aan de hand. In tegenstelling tot Stephen Frears My Beautifull Laundrette (1985), waarin de pijn wel voelbaar was, laten deze feel good-komedies helemaal niets van de keerzijde van integratie zien. De multiculturele achtergrond functioneert als een decor van een melige parade, waarin de stereotypen worden aangezet in plaats van genuanceerd. Het is pijnlijk dat in beide producties de autochtone verloofde de verstandigste van het stel is.

Bend It Like Beckham en My Big Fat Greek Wedding maken van Sikhs en Grieken circusattracties. Indiase en Griekse vrouwen die denken dat er in het leven niet meer is dan kinderen baren en broden bakken - wat zijn ze toch énig!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden