Geen cd-zaak meer nodig

Luistert de muziekliefhebber over vijf jaar nog steeds naar cd's, of is er dan een ander medium dat nóg meer gemakken biedt?...

VRIJHEID en creativiteit! Wees geen kuddedier! Maak je eigen keuzes, verras je vrienden - stel je eigen cd samen! Dat is de boodschap van een nieuw reclamefilmpje van Philips. Een Aziatisch ogende jongen tovert daarin een geheimzinnig schijfje te voorschijn, dat de dansvloer in één klap een andere kant opstuurt. Verwarring, extase. Nu is het feest pas echt op gang.

Het luidruchtige spotje spiegelt ons een muzikaal paradijs voor: iedereen kan nu zelf zijn favoriete nummers vastleggen op compact disc - mits hij maar beschikt over een Philips CD-recorder. Dit apparaat, dat muziek vastlegt op 'blanco' cd's, is de nieuwe troef in het aanbod van Philips, die met andere elektronica-fabrikanten een verwoede strijd levert m de gunst van de consument.

Je eigen cd's kunnen maken is natuurlijk prachtig, zeker als je bedenkt dat de lege Philips-schijfjes maar een kwart kosten van de prijs van de nieuwe Whitney Houston of R. Kelly. Maar met die nieuwe vrijheid valt het in werkelijkheid eigenlijk wel mee. Sinds de spoelenrecorder van de jaren zestig heeft de muziekliefhebber altijd al de mogelijkheid gehad eigen compilaties te maken. De in de jaren zeventig geïntroduceerde opvolger, de cassetterecorder, werd zo'n succes dat zelfs de kleinste apparaten tegenwoordig zijn uitgerust met twee decks, zodat je kunt kopiëren van eerdere cassette-opnamen. Zo'n verzamelbandje is op zijn beurt weer handig voor de walkman, die het nog altijd goed doet, ook al heeft hij concurrentie gekregen van zijn digitale tegenhanger, de Minidisc van Sony.

De doorsnee luisteraar - niet bovenmatig geïnteresseerd in elektronica, geen abonnement op Hifi Magazine - zit vast niet op nóg weer slimmere apparatuur te wachten. Maar we kunnen er niet omheen: in de categorie mobiel en handzaam is dit jaar een opvallend nieuw digitaal apparaatje op de markt gebracht, de MP3-player, waarvoor een grote toekomst lijkt weggelegd. Met de MP3-player kun je muziek die je van Internet hebt gedownload (gekopieerd) afspelen.

MP3-spelertjes als de Rio ('Put Internet music in the palm of your hand!') zijn niet groter dan een pakje sigaretten en, de grootste troef, door het ontbreken van bewegende delen is het geheel schokvrij, iets wat je van de disc-man, de draagbare cd-speler, niet bepaald kunt zeggen.

Dat van MP3 veel wordt verwacht, blijkt al uit de rechtszaak die eind oktober is aangespannen tegen de fabrikant van de Rio, Diamond Multimedia Systems in San Jose. De RIAA (Recording Industry Association of America), een machtige branche-organisatie in de platenindustrie, is doodsbang dat met de Rio muziekpiraterij binnen ieders handbereik komt. Voortaan zou iedereen met een klik van de muis muziek van het web kunnen plukken en met de Rio-recorder elders afspelen.

Die vrees is niet geheel ongegrond, ook al is MP3 (net als de cd- recorder en minidisc) op zichzelf geen piratentuig, maar een logische opvolger van het aloude cassettedeck. Eerder varianten daarop wilden slecht aarden in het digitale tijdperk. De DAT-recorder, die digitale informatie vastlegt op tape, is weliswaar de standaard geworden in de professionele studiowereld, maar flopte op de consumentenmarkt. En Philips' compromis, de DCC (een digitale recorder, die ook gewone cassettes kan afspelen) lijkt ondanks zijn kwaliteiten een stille dood te sterven. De oorzaak ligt in de opkomst van handzamere en goedkopere systemen, zoals de minidisc.

De serieuze muziekliefhebber haalt zijn neus op voor die kleine apparaatjes, omdat ze de muzikale informatie in een gecomprimeerde vorm opslaan. Al is het daaruitvolgende kwaliteitsverlies niet spectaculair, zulke audio-compressie is ontoelaatbaar in de professionele muziekwereld. Die zoekt juist verbeten naar en nieuwe standaard, die de huidige cd-kwaliteit nog moet overtroeven.

Aan zulke perspectieven hebben de meeste muziekgebruikers voorlopig geen boodschap. Die kunnen nog wel even vooruit met het huidige aanbod, waarin de cd-recorder het inmiddels goed doet. Verkoopcijfers wil Marijke van Hoorn van Philips niet geven: 'Maar we zijn heel tevreden.' Ook volgens de firma RAF in Amsterdam is de Philips cd-recorder een succes: 'Hij verkoopt behoorlijk goed. Vooral de goedkopere, die kost ook maar 900 gulden.' De minidisc is nog een stuk goedkoper en is daardoor vooral in trek bij een jonger publiek.

Het enige apparaat dat dreigt te sneuvelen in de strijd, is de digitale cassetterecorder van Philips, de DCC. 'Dat is geen produkt dat wij nog de markt inpushen', bekent Philips: 'Je kunt gevoegelijk aannemen dat discsystemen het overnemen van tape.'

En zo komt dan het MP3-systeem weer in beeld, dat nu dankzij de rechtszaak tegen de Rio-recorder extra in de belangstelling staat. Die rechtszaak illustreert dat de digitale verwarring groter is dan ooit. Verschillende systemen vechten om de hegemonie. Elke volgende computergeneratie biedt weer nieuwe, snellere mogelijkheden. En dus nieuwe apparaten en apparaatjes, nieuwe zakelijke belangen, internationale burenruzies, rechtszaken, klopjachten en aantijgingen van piraterij.

MP3 is binnen een jaar uitgegroeid tot een rage, dankzij miljoenen Internet-gebruikers die deze mogelijkheid van muziek downloaden ontdekten. Bij MP3 (kort voor MPEG 1 layer 3) wordt digitale informatie zodanig gecomprimeerd dat die relatief weinig geheugen gebruikt. Een MP3 -file is tien tot twaalf keer zo klein als de oorspronkelijke audio- track. Zo'n digitaal pakje is een stuk sneller en makkelijker te versturen of binnen te halen dan de logge audio-files van gewone cd's.

Inmiddels is een groot deel van het poprepertoire zonder al te veel moeite van het net te downloaden. Nu sites als MP3.com ook de software gratis aanbieden, waarmee je de muziek kunt afspelen, of je eigen cd- collectie kunt omzetten in MP3-files, is er geen houden meer aan: MP3 verspreidt zich als een virus over het net.

De RIAA heeft intussen zijn rechtszaak tegen de fabrikant van de RIO MP3-player verloren, zodat het apparaatje vanaf volgende week voor nog geen tweehonderd dollar in de winkel ligt. De RIAA is niet van plan de strijd op te geven. De organisatie heeft hoger beroep aangetekend tegen de beslissing van de rechter. Kern van haar bezwaren is dat de Rio niet beschikt over een kopie-protectie-systeem zoals cd-recorders dat hebben, waardoor piraterij wel erg makkelijk wordt.

Wat door het hoorbare kwaliteitsverlies bij kopiëren op cassette nooit zo speelde, is in het digitale tijdperk een levensgroot probleem geworden: de mogelijkheid van de perfecte kopie, die identiek is aan het origineel. Bescherming van het auteursrecht tegen digitale diefstal is een van de prioriteiten van auteursrechten-organisaties als de BUMA in Nederland, en de Amerikaanse BMI en ASCAP.

Hun inspanningen hebben er toe geleid dat cd-recorders worden uitgerust met het Serial Copy Management System. Dit SCMS maakt het onmogelijk een digitale kopie te maken van een kopie.

Het grootste probleem voor organisaties als de BUMA is dat meestal geen auteursrechten worden betaald over muziek die van Internet wordt geplukt. Daarom zijn ze begonnen met een actief opsporingsbeleid, in een poging illegale muziek van het net te halen. 'Kort geleden hebben we nog vier Marco Borsato-sites laten sluiten', zegt G. Knops van de BUMA. Het muziekaanbod is echter zo groot dat het volgens Knops onmogelijk is de piraterij helemaal uit te roeien,. 'Je kunt eventueel de situatie in Nederland in kaart brengen, maar tegen illegale sites in het buitenland kunnen wij niets ondernemen. Er wordt gelukkig steeds meer software ontwikkeld om zulke muzieksites op te sporen, en dan vast te stellen of er sprake is van illegaal muziekgebruik.'

Voorlopig wemelt het net nog van de MP3's, zoals een uurtje surfen al snel duidelijk maakt. Niet alleen het klassieke poprepertoire is rijkelijk vertegenwoordigd, maar ook de nieuwste muziek uit de hitlijsten. Hoewel schattingen spreken van 'enige miljoenen titels' die dagelijks van het net worden geplukt, is het binnenhalen van een MP3- file voor de gemiddelde computergebruiker ook weer niet zo eenvoudig. 'Met een gewoon modem ben je soms wel een kwartier bezig om een nummer te downloaden', zegt E. Alkema van het Internet-bedrijf Twinspark. 'Daarom is MP3 vooral populair bij muziekliefhebbers met een snelle internetverbinding, zoals bijvoorbeeld ISDN.'

Het kwaliteitsverlies bij het comprimeren van muziek valt wel mee, vindt hij. 'Ik hoor het niet echt, niet op mijn computerboxjes in elk geval.' Ook zijn collega M. Miltenburg is redelijk tevreden over de geluidskwaliteit: 'Professioneel is het niet natuurlijk, want je gooit informatie weg. Maar dat valt met een koptelefoontje van een paar tientjes nauwelijks op.' De technologie ontwikkelt zich in zo'n tempo, dat er binnenkort nog weer snellere systemen worden verwacht.

Alkema: 'Er wordt nu al gegild dat MP3 dood is, en dat het binnenkort plaatsmaakt voor nieuwe compressietechnieken, zoals AAC.' Dat systeem werd ontwikkeld door de multinational AT & T, dat op Internet een ware oorlog is begonnen tegen bedrijven als Diamond Multi Media, die zich achter het MP3-formaat hebben geschaard. Over één ding is de computerindustrie het eens: muziek downloaden via het net heeft de toekomst.

Zo berichtten twee grote Internet-muziekwinkels, CDnow en N2K, afgelopen week dat ze in de afgelopen vier jaar een jaarlijkse omzet van een miljoen dollar hebben bereikt. Op dit moment kun je nog uitsluitend traditionele cd's bij deze firma's bestellen, maar zowel CDnow als N2K wil binnenkort ook muziek aanbieden die door de koper wordt gedownload op de eigen computer. Ook Tower Online (de Internet-winkel van de grote Tower-winkelketen) stelde recent dat het succes van MP3 het 'bewijs is van de levensvatbaarheid van digitale distributie'.

Terwijl de computerindustrie moeizaam zoekt naar een manier om die digitale informatie te beveiligen, ontwikkelt een andere tak van diezelfde industrie steeds slimmere apparaten die de toegankelijkheid juist moeten vergroten. De Rio is allerminst de eerste MP3-speler op de markt. Sinds deze zomer is in Nederland bijvoorbeeld ook de MPman te koop. 'De belangstelling is enorm', meldt MPman Nederland, maar de Amsterdamse computerwinkel TWP is iets nuchterder: 'De verkoop valt nog tegen. De MPman is ook vrij duur: 981 gulden voor een apparaat met 64 MB.' Dat is genoeg geheugenruimte voor zo'n twintig titels, ofwel anderhalve cd.

Het lijken hoogstens wat kinderziekten van een nieuwe technologie, die de beste papieren heeft voor de toekomst. Vindingen als MP3 hebben een toekomst dichtbij gebracht die vier jaar geleden werd voorspeld door bands als Furure Sound of London. Die verklaarden dat ze hun muziek ooit direct via het net wilden aanbieden, en daarmee zowel platenmaatschappijen als platenwinkels overbodig zouden maken.

Dat klonk toen nog heel ver weg, maar inmiddels is dit precies wat honderden groepen en labels doen. Eigen muziek op het net aanbieden in MP3-formaat, voor een kostprijs die ver ligt onder die van cd's in winkels. Daarnaast kun je per nummer bepalen of je het wilt kopen of niet. Want ook in de wereld van Internet wordt dat als een kostbaar ideaal beschouwd. Niet langer cd's hoeven te kopen waarvan je maar een of twee nummers de moeite waard vindt. Eindelijk je eigen baas zijn, je eigen muziekprogramma samenstellen. Kortom: vrijheid en creativiteit 0 wat wil een mens nog meer?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden