Geen bommen maar burgers

In de Koude Oorlog stonden op vliegveld Niederrhein, net over de grens in Duitsland, de atoombommen klaar; nu worden passagiers vervoerd....

In het schemerdonker zien de donkergroene bunkers er extra dreigend uit. Ze zijn omgeven door een dubbele prikkeldraadversperring, wachttorens houden een waakzaam oog op de omgeving, vanuit gebouwtjes met schietgaten kunnen ongewenste bezoekers op de korrel worden genomen.

Dit, zegt Hal Palmer, heette vroeger de Special Security Area. Hier stonden 24 uur per dag Britse bommenwerpers paraat om atoombommen op de Sovjet-Unie te gooien. Piloten zaten klaar om elk moment uit te rukken. 'Binnen vier minuten konden ze in de lucht zijn.'

Nu zijn de bunkers leeg en de wachttorens verlaten. De stilte wordt verbroken door de nadering van een vliegtuig. Hal tuurt in de lucht. Het is een vliegtuig dat geen bommen brengt, maar mensen. 'Dat moet de Vbird uit Berlijn zijn.'

Welkom op Airport Niederrhein, de jonge regionale luchthaven net over de grens tussen Limburg en Duitsland, het grootste conversieproject van een NAVObasis. Waar eens bommen lagen, stijgen nu passagiers op met bestemming Nice, Rome en Mallorca. De vredesbeweging had het niet kunnen bedenken.

Hal Palmer, zoon van een Britse vader die soldaat was en een Duitse moeder, heeft het van dichtbij zien gebeuren. Palmer was chef van de elektronicawerkplaats onder de Britten. Nu is hij hoofd technische dienst van Airport Niederrhein. Palmer houdt kantoor achter de loketten van de voormalige Sparkasse, ook een overblijfsel uit de Britse tijd. In november 1999 vertrokken de Britten. Vliegbasis Laarbruch, zoals het toen nog heette, was overbodig geworden door de ontspanning tussen Oost en West.

Op Laarbruch stond een compleet dorp voor zesduizend Britse militairen en hun familie. Van de ene op de andere dag was alles leeg. Bijna vierhonderd huizen, tientallen manschappengebouwen, een bioscoop, winkels, tennisbanen, squashhallen, een zwembad en drie kerken: overbodig geworden en met militair protocol afgedankt.

'Dit was een stad', zegt Palmer. 'En ineens was er niemand meer.' Drie jaar lang hield hij met een handjevol mannen de boel gaande. Tot zich een Nederlandse investeerdermeldde die van de oude luchtmachtbasis een burgervliegveld wilde maken. Dat was Hans van de Lande, eigenaar van een aantal rivierhavens.

Hij was een geschenk uit de hemel, zegt Ulrich Francken, de burgemeester van Weeze, waar Airport Niederrhein onder valt. Weeze, een stadje met tienduizend inwoners, werd zwaar getroffen door het vertrek van de Britten en van de miljoenen D-marken die zij jaarlijks spendeerden.

De stad en de regio deden al een tijd verwoede pogingen om Duitse investeerders te trekken voor het project. Maar het was een Nederlander die het uiteindelijk aandurfde. Nederlanders zijn risikofreudiger, meent Francken. 'Die aarzelen niet, die doen het gewoon.'

Van de Lande kocht de basis voor 22,5 miljoen D-mark en begonmet twee partners Airport Niederrhein. De vliegtuighangar waar in 1991 Tornado's warm draaiden voor de Golfoorlog, werd omgebouwd tot een moderne terminal met zestien incheckbalies, winkels en een restaurant met uitzicht op het vliegtuigplatform.

Voor de terminal ligt een gigantisch parkeerterrein, want als Niederrhein iets heeft, dan is het de ruimte; 620 hectare om precies te zijn. Op 1 mei 2003 maakte burgemeester Francken de eerste vlucht mee, met Ryanair naar Londen.

Het eerste jaar zit er bijna op. De zaken gaan voorspoedig, zegt directeur Alex van Elk die zetelt in een van de voormalige manschappenbarakken. Naast Ryanair wist Van Elk Vbird te strikken, een nieuwe Nederlandse luchtvaartmaatschappij die Niederrhein als thuisbasis gebruikt. Vbird, dat zich profileert als 'luxe' prijsstunter, vliegt met vier Airbustoestellen op negen Europese bestemmingen.

Van Elk verwacht dit jaar de miljoenste passagier te begroeten. 'We willen binnen een paar jaar uitgroeien tot twee rie miljoen passagiers.' Ongeveer een derde van de passagiers komt uit Nederland. De luchthaven biedt werk aan 450 mensen.

Nu het vliegveld draait, kan Van Elk beginnen met het ontwikkelen van de rest van het terrein. Er liggen plannen voor hotels, een congrescentrum, filmstudio's, een megabioscoop, een vrijetijdscentrum, een privliniek.

Vastgoedinvesteerder Roma uit Ubbergen, die het leeuwendeel van de 45 miljoen euro aan investeringen voor zijn rekening heeft genomen en daardoor inmiddels vrijwel alle aandelen in handen heeft, is zeer geeresseerd.

Maar de lucht boven Niederrhein is niet zonder wolken. Aan de Nederlandse kant van de grens heerst bezorgdheid over de Duitse ambities. Burgemeester Dick Klaverdijk van de gemeente Bergen wijst op een landkaart om duidelijk te maken waarom: 'De afstand tussen de landingsbaan en het gemeentehuis van Bergen is nog geen drie kilometer.'

Klaverdijk heeft alle begrip voor zijn collega in Weeze. 'Je zult maar in klap vijfduizend inwoners zien vertrekken.' Maar de burgers van Bergen zitten met de geluidsoverlast. 'We kunnen leven met een vliegveld. Maar wel onder voorwaarden.'

Bergen wil een klachteninstantie voor burgers, een goede verkeersafwikkeling zodat passagiers niet door het nationaal park de Hamert rijden, maar vooral: geen nacht-en weekendvluchten. 'Want dan vlogen de Britten ook niet.'

Wat de nachtvluchten betreft kreeg Bergen zijn zin. Tussen elf en zes mag niet over Nederland worden gevlogen. De klachtentelefoon van Maastricht Airport neemt ook klachten over Niederrhein aan. Maar een verbod op weekendvluchten is onbespreekbaar, zegt Van Elk.

Dat zou het einde van de luchthaven betekenen. 'Vliegen van maandag tot vrijdag, dat kan niet.' Van Elk zegt dat hij gesteund wordt door ondernemers uit de regio. Ook aan Nederlandse kant. 'Ik had gisteren nog een groep op bezoek. Die waren des duivels op Klaverdijk.'

Klaverdijk beweert dat hij andere geluiden hoort. 'De regio profiteert echt niet van Jan en Truus die een weekendje gaan shoppen in Londen.' Bergen verloor onlangs de eerste slag in een gerechtelijke procedure om weekendvluchten te stoppen, maar er loopt alweer een nieuwe.

Klaverdijk kijkt ook naar de toekomst. 'Nu zijn het een miljoen passagiers, in de toekomst willen ze naar drie miljoen of meer. Ik wil wel eens zien hoe het er dan uitziet.' Bergen wil een vinger in de pap houden, zegt Klaverdijk.

'Het is altijd wat', zucht burgemeester Francken aan de andere kant van de grens. 'Ik begrijp het probleem. Maar het vliegveld was er eerder dan het nationaal park.'

Van slager Arno de Best aan het Raadhuisplein in Bergen heeft Francken niets te vrezen. Hij heeft geen last van de vliegtuigen. 'Je hoort ze nauwelijks.' Dat was vroeger met de militairen wel anders, zegt een vrouw achter de toonbank. 'Die kwamen echt over het dorp scheren.'

Vroeger was het inderdaad veel erger, beaamt slijter Van Dijck, een geboren Bergenaar. 'En denk eens aan de voordelen. Je bent nu vanuit Bergen in een uur in Londen.'

De bezwaarmakers zijn vooral nieuwkomers uit het Westen, beweert Hal Palmer die zelf in het nabijgelegen Well woont. 'Echte Bergenaren hebben ermee leren leven, die weten niet anders. Maar de nieuwkomers die hier voor hun rust zijn gekomen zeggen: jullie moeten weg.'

Hij lacht schamper om de bewering dat de Britten in het weekeinde niet vlogen. 'Natuurlijk werd er wel gevlogen. Tijdens de Golfoorlog vlogen we 24 uur per dag. Er waren nooit klachten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden