'Geen Arabische lente voor Jemen'

De toezegging van president Ali Abdullah Saleh om af te treden, heeft geen einde gemaakt aan het geweld in Jemen. Integendeel, gisteren zijn bij protesten in hoofdstad Sanaa opnieuw vijf doden en 45 gewonden gevallen. Deskundigen vrezen voor een verergering van de chaos in het land.

AMSTERDAM - Woensdag tekende Saleh in Saoedi-Arabië een akkoord waarin staat dat hij binnen dertig dagen zijn bevoegdheden overdraagt aan vicepresident Abed Rabbo Mansour Hadi, een voormalig legerofficier van weinig betekenis, die door de oppositie als 'neutraal figuur' wordt geaccepteerd. Hadi moet een interim-regering vormen om de drie maanden tot de verkiezingen te overbruggen. In ruil voor de machtsoverdracht zal Saleh niet worden vervolgd voor de misdaden die hij heeft begaan tijdens zijn regime.


Het is vooral dit laatste punt dat de woede van de demonstranten heeft doen oplaaien. 'Geen immuniteit voor de moordenaar', scandeerden tienduizenden Jemenieten in de straten van Sanaa. Zij distantiëren zich van de Joint Meeting Parties (JMP), de coalitie van oppositiepartijen die gisteren de overeenkomst mede ondertekende, en eisen dat Saleh verantwoording aflegt voor de mensenrechtenschendingen die hij heeft begaan tijdens zijn 33-jarige heerschappij. Inclusief de moord op honderden demonstranten in de afgelopen tien maanden.


De grimmige verdeeldheid tussen demonstranten en de partijpolitieke oppositie werd gisteren zichtbaar toen demonstranten op de vuist gingen met aanhangers van de Islah, de belangrijkste oppositiepartij. 'Dit is onze revolutie, weg met Islah', riepen woedende betogers.


Niet alleen de oppositie is verdeeld in Jemen, regeringstroepen vechten er al jarenlang met gewapende groepen. Enerzijds tegen de Zuidelijke Beweging die een onafhankelijk Zuid-Jemen nastreeft, anderzijds met de sjiitische Houthi's in het noorden. Beide groepen hebben zich de afgelopen maanden solidair verklaard met de demonstranten, maar het is onduidelijk wat voor positie zij zullen innemen na een vertrek van Saleh.


Verscheurd land

Het is hoe dan ook zeer onwaarschijnlijk dat het woensdag getekende akkoord tot een vreedzame oplossing zal leiden in het tot op het bot verscheurde land. 'In Jemen komt geen Arabische lente, het is slechts afwachten tot een van de tijdbommen ontploft', zegt Khaled Fattah, Midden-Oosten expert aan de Zweedse Universiteit van Lund.


'Het land heeft geen enkele goed werkende institutie die chaos kan voorkomen. Het leger is een afspiegeling van tribale machtsstructuren en dus als instituut ook totaal onvoorspelbaar.' Dat bleek al de afgelopen maanden toen bepaalde milities zich afsplitsten en zich solidair verklaarden met de demonstranten. De enorme hoeveelheid wapens die in het land circuleren, verkleint de kans op een positieve afloop.


Fattah verwacht dat de Verenigde Staten en de Golfstaten flink gaan investeren in Jemen: 'Een marshallplan is de enige manier om dit land er bovenop te helpen.'


'Jemen bungelt al heel lang op de rand van de afgrond', zegt ook Paul Aarts, Midden-Oostendeskundige aan de Universiteit van Amsterdam. Er is een groot tekort aan water en brandstof en meer dan 40 procent van de bevolking moet rondkomen van minder dan anderhalve euro per dag. 'Dat heeft niet alleen te maken met falend leiderschap en interne conflicten maar ook met de cultuur', zegt Aarts. 'Jemenieten zitten de halve dag versuft in een kamertje qat te kauwen.'


Zowel de Golfstaten als de VS hebben belang bij stabiliteit in Jemen. Saoedi-Arabië vreest miljoenen vluchtelingen bij blijvende onrust. Washington is bang dat Jemen de nieuwe uitvalsbasis wordt voor Al Qaida en steunde Saleh vanwege zijn strijd tegen de terroristen.


'Onterecht', vindt Aarts. 'Al Qaida heeft zich in Jemen juist kunnen ontplooien dankzij Saleh. Die heeft bijvoorbeeld jihadisten ingezet in zijn strijd tegen opstandelingen in het noorden.'


Saleh heeft familieleden en aanhangers op sleutelposities in het leger, in de regering en binnen de veiligheidsdiensten. Zijn aftreden betekent dan ook zeker geen einde aan zijn invloed. 'De machtsstructuur van Saleh is zo diepgeworteld, daar gaat jaren overheen om dat te veranderen', zegt Aarts.


De belaagde president Saleh heeft getekend voor zijn vertrek. Toch vielen er gisteren weer vijf doden. De betogers zijn woedend dat Saleh zijn straf zal ontlopen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden