Vijf vragenCoronabeleid

Geen anderhalve meter meer: wat is dan de kans om besmet te raken? Vijf vragen over de versoepelingen

De anderhalve meter verdwijnt, een coronapas komt ervoor in de plaats. Maar kunnen gevaccineerden dan niet toch besmet raken met het coronavirus? Vijf vragen over de nieuwe coronarealiteit na 25 september.

Bioscoopgangers in Amsterdam zitten op anderhalve meter van elkaar in de zaal.  Beeld ANP
Bioscoopgangers in Amsterdam zitten op anderhalve meter van elkaar in de zaal.Beeld ANP

Wat maakte die anderhalve meter eigenlijk precies uit?

Dát afstand houden uitmaakt, staat als een paal boven water. Het coronavirus verspreidt zich immers via uitgeademde, uitgehoeste en bij het praten uitgestoten minuscule druppeltjes. En zoals men op enige afstand minder last heeft van uitgeademde sigarettenrook of van eventueel vochtig praten, zo werkt het met virusdeeltjes ook. Toen in 2009 de Mexicaanse Griep rondging, was een van de adviezen van de campagne ‘Grip op griep’ dan ook: blijf op een paar passen afstand van patiënten.

Maar om er precies de vinger op te leggen met een cijfer, valt nog niet mee. Volgens een vorig jaar verschenen weging van al het beschikbare bewijs, in artsenblad The Lancet, zal twee meter afstand houden de kans op besmetting ongeveer tien keer zo klein maken. Op één meter afstand is de besmettingskans ongeveer vijf keer zo klein.

Een beetje boekenwijsheid is dat overigens wel. Zo kunnen besmettingen ook plaatsvinden over grotere afstand, in ruimtes zoals kroegen, clubs of repetitieruimtes waar het virus zich kan ophopen. Afstand houden is dus een prima manier om besmettingen te voorkomen, maar ook weer geen wondermiddel tegen besmettingen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Wat zijn mijn kansen om als gevaccineerde besmet te raken?

Het is een gezegde geworden dat rondzoemt op de verjaardagen en op sociale media: leuk hoor, die vaccins, maar verspreiding van het virus houden ze niet tegen. Deels klopt dat. Wie is ingeënt, kan nog altijd besmet raken met het virus, en in sommige gevallen ook het virus weer doorgeven op de ander.

Alleen is die kans wél tot twintig keer kleiner dan zonder vaccinatie, en is zo’n besmetting – áls hij al plaatsvindt – in de regel niet erg. De huidige vaccins beschermen voor 95 procent tegen ziekenhuisopname en voor 97 procent tegen ic-opname, blijkt uit cijfers die het RIVM onlangs publiceerde.

Hoe goed een vaccin precies beschermt tegen infectie, verschilt per vaccin en per leeftijd. Volgens Brits onderzoek beschermt het in ons land meest gebruikte vaccin, dat van Pfizer, voor zo’n 80 procent tegen infectie. Dat wil zeggen: van elke tien ongevaccineerden die in een bepaalde situatie besmet zouden raken, voorkomt het vaccin er acht. Het vaccin van AstraZeneca voorkomt ongeveer tweederde van de besmettingen, het vaccin van Moderna – volgens net vrijgekomen Deense cijfers – zo’n negentig procent.

Maar loop een ruimte binnen waar iedereen is gevaccineerd, en de kansen worden uiteraard al snel kleiner, omdat de kans om een drager van het virus tegen te komen óók kleiner wordt. In theorie kan dat er al snel op neerkomen dat een Pfizer-gevaccineerde die een kroeg vol andere Pfizer-gevaccineerden binnenloopt, 96 procent minder kans heeft om besmet te raken, al is er op zulke berekeningen ook veel af te dingen.

Wie ongevaccineerd maar na een natuurlijke infectie het café binnenloopt is, volgens wederom de Britse cijfers, voor zo’n 70 procent beschermd tegen infectie.

Welke andere factoren vergroten mijn besmettingskans?

De allerbelangrijkste factor is leeftijd. Inmiddels is duidelijk dat ouderen (en mensen die wegens een onderliggende ziekte kwetsbaar zijn) na vaccinatie iets minder goed beschermd zijn dan jongere, gezonde mensen. In het Verenigd Koninkrijk vond men bijvoorbeeld dat mensen tussen de 17 en 35 jaar na de Pfizer-inenting voor 90 procent zijn beschermd tegen infectie, en mensen van 35 jaar en ouder voor 77 procent.

Een andere factor die van invloed lijkt, is hoe lang geleden een persoon is ingeënt. Na verloop van tijd ebt de voorhoede van beschermende antistoffen tegen het virus een beetje weg. Zo wordt de bescherming tegen besmetting een paar procentpuntjes per kwartaal kleiner, aldus overigens nog ruwe Britse cijfers.

Maar geen nood: de kans op herinfectie mag dan wat groter worden, u bent nog steeds nagenoeg volledig beschermd tegen ernstige ziekte. Op het moment dat de eerste virussen uw keel en neus zijn binnengevallen, zal uw afweer zich immers ‘herinneren’ hoe het dit virus ook alweer moest aanpakken en de tegenaanval inzetten.

Daarnaast zijn er nog enkele andere factoren, waar minder goed een cijfer aan is te hangen. Zo heeft het coronavirus de neiging zich erg te verspreiden via ‘superverspreiders’, mensen die om een of andere reden enorm veel virus aanmaken. Ruwweg gaat men ervan uit dat ruim 70 procent van de geïnfecteerden niemand aansteekt, terwijl 10 procent van de geïnfecteerden bij elkaar 90 procent van alle nieuwe besmettingen veroorzaakt. Dat is dus puur een kwestie van pech of geluk: een superverspreider in de buurt zal de kans op besmetting erg verhogen.

Andere factoren zijn de mate van ventilatie: bij een onderzoek op Amerikaanse basisscholen bleek het openen van ramen en deuren ongeveer een derde van de besmettingen te schelen. En uiteraard maakt het uit welke variant er precies rondgaat: eventuele nieuwe varianten kunnen net voor wat andere cijfers zorgen.

Krijgen we nu toch weer volle ziekenhuizen?

Hoeveel ziekenhuisopnames er nog ‘in de lucht’ hangen, is lastig te zeggen. Als alle 1,8 miljoen nog ongevaccineerde mensen tegelijk corona zouden krijgen, zou zich dat vertalen naar zo’n 25 duizend ziekenhuisopnames en ongeveer 5.500 mensen op de ic, berekende het outbreak management team vorige maand. Ernst Kuipers van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding zei eerder rekening te houden met een nieuwe golf van zo’n 3.500 ic-patiënten, al was dat vooral bedoeld als aansporing om meer in te enten.

Intussen hangt de ziekenhuizen nog een zwaard van Damocles boven het hoofd: de griep. Vorig jaar waren er nauwelijks griepgevallen, omdat de maatregelen tegen corona ook goed hielpen tegen verspreiding van het griepvirus. Maar nu het afstand houden wordt afgeschaft, kan het griepvirus weer zijn gang gaan.

Dat kan leiden tot een heftig griepseizoen, denken veel microbiologen. De weerstand tegen de griep heeft immers een jaartje kunnen wegzakken, en daarnaast is er een nieuwe voorraad ontstaan van jonge kinderen die nog nooit griep hebben gehad en er dus extra bevattelijk voor zijn. Mocht zo’n griepgolf overslaan naar de ouderen, kan ook dat bijdragen aan volle ziekenhuizen, zoals bijvoorbeeld gebeurde tijdens de griepgolf van 2018. Die komen voor een belangrijk deel nog eens bovenop de coronazieken.

Wel handen wassen, maar waarom eigenlijk?

Naar het zich laat aanzien, zal op de persconferentie van dinsdagavond nog steeds het oude, vertrouwde bordje op het spreekgestoelte te zien zijn: was de handen. Dat heeft meer te maken met een oude reflex van infectiologen, dan met in steen gehouwen cijfers. Als er een epidemie is, staat in elk medisch handboek, was dan in elk geval de handen om overdracht tegen te gaan.

Bij luchtwegvirussen zoals het coronavirus is dat handen wassen ironisch genoeg veel minder belangrijk dan bij ziektekiemen die zich via voedsel en de mond verspreiden. Het virus moet immers in voldoende hoeveelheid op de hand komen, dan op de andere hand, en vervolgens in het luchtwegkanaal komen. Bij een klassieke serie experimenten waarmee men vrijwilligers besmette met verkoudheidsvirussen en ze vervolgens een dag lieten kaarten met onbesmette proefpersonen, bleek overdracht via de handen in het geheel niet uit te maken.

Daar staat tegenover dat handen wassen in elk geval makkelijk en goedkoop is, en een belangrijk bijeffect heeft: het verhoogt het bewustzijn dat er sprake is van een ongewone gezondheidssituatie. Belangrijker en effectiever is in elk geval het in de elleboog hoesten en niezen, een handeling die ervoor zorgt dat de handen schoon blijven én er minder virussen het luchtruim kiezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden