'Geen Aletta Jacobs, toch een begin'

In Vlissingen gebeurde wat nog niemand voor mogelijk had gehouden: een vrouwelijke lijsttrekker voor de SGP. Het laatste woord is er niet over gezegd, benadrukt het partijbestuur.

VLISSINGEN-SOUBURG - Haar wangen zijn net zo knalroze als haar blouse. Lilian Janse-Van der Weele (40), de eerste vrouwelijke lijsttrekker van de Staatkundig Gereformeerde Partij, stapt om even na negenen de Marnix-kerk in Vlissingen uit. Haar lach verraadt wat een dozijn journalisten wil weten. Achter haar volgen de andere leden van de kieskring, 31 mannen en vijf vrouwen. Ze hebben geschiedenis geschreven, op een maandagavond, in een bescheiden kerkgebouw in een woonwijk onder de rook van de haven. 'Er is een stap gezet', zegt de kersverse lijsttrekker tegen de camera's.


Van de kiesgerechtigden stemden uiteindelijk 23 voor Janses kandidatuur en 14 tegen. 'In Vlissingen is sprake van een uitzonderlijke situatie', schrijft landelijk SGP-voorzitter Maarten van Leeuwen al een halfuur later in een persbericht. Hij schrijft dat wat Janse in Vlissingen heeft gedaan formeel weliswaar mag, maar dat het inhoudelijk niet strookt met de tekst van het beginselprogramma van de partij.


Als eerste vrouwelijke lijsttrekker heeft ze ontegenzeglijk een revolutie ontketend, maar zo wil ze het zelf niet noemen. 'Ik ben geen Aletta Jacobs. Ik sta er heel nuchter in.' Maar, zegt ze na een korte aarzeling, 'dit is wel het begin van iets. Ik heb van andere kieskringen gehoord dat ook daar vrouwen overwegen zich verkiesbaar te stellen.'


Twee uur eerder klonk in de Marnixkerk uit 35 monden Psalm 73, vers 13 'Wien heb ik nevens u omhoog, wat zal mijn hart, wat zal mijn oog, nevens U nog lusten?' De vergadering was begonnen achter gesloten rolluiken. De mannen en vrouwen, allemaal in gebloemde blouses of rokken, liepen de kerk in zoals ze vermoedelijk elke zondag lopen, over het talud, langs de roze geraniums over het hoogtepunt van hun bloei. Uit hun blikken viel niet af te lezen dat ze zouden stemmen voor wat misschien wel het begin is van een omwenteling in gereformeerd Nederland. Ze deden het wel.


In maart nam de leiding van de SGP het in eigen kring beruchte 'dubbelbesluit'. Het partijreglement werd zodanig gewijzigd dat het bestuur niet langer het recht heeft om kandidatenlijsten af te keuren als er vrouwen op staan. Het feministische Clara Wichmann Instituut, dat opkomt voor gelijk berechtiging van vrouwen, procedeerde al zeven jaar tegen de SGP, tot de Hoge Raad aantoe. Uiteindelijk kreeg de stichting gelijk bij het Europese hof voor de rechten van de mens. Daarop dreigde de Nederlandse rechter dat de overheid de subsidie aan de SGP stop moest zetten als de partij haar vrouwenstandpunt niet wijzigde.


'We staan met onze rug tegen de muur', zei partijleider Maarten van Leeuwen in januari. Daarom koos de partij voor een tweetrapsraket. Juridisch mogen vrouwen op de lijst, maar 'een politieke functie blijft in strijd met de roeping van de vrouw'. De partijtop dacht dan ook dat het zo'n vaart niet zou lopen. Het electoraat onderschreef immers de waarden van de partij.


Ze hadden niet op Lilian Janse gerekend. De 40-jarige moeder, die 's morgens een krantenwijk loopt en in haar vrije tijd graag skeelert, voelt zich thuis in de partij, benadrukte ze eerder in het EO-programma De Vijfde Dag. Ze wil geen 'lange neus maken' tegen 'haar' SGP. Wat wel? Een probleem oplossen, of misschien beter gezegd: het probleem van haar vader oplossen.


Vader Cees van der Weele (67) is vice-voorzitter van de Vlissingse SGP-fractie. Die fractie bestaat pas sinds de gemeenteraadverkiezingen in 2010. Voorheen zat de SGP in Vlissingen, een van de Zeeuwse gemeenten waar de gereformeerde kerk al jaren leden verliest omdat ze kleine dorpen verkiezen boven grotere steden, in een lijstverbinding met RPF en ChristenUnie.


De CU stapte uit die fractie en het SGP-electoraat in Vlissingen bleek drie jaar geleden niet groot genoeg om een zetel te winnen. 'Dat wilden we nu wel', zegt Van der Weele. 'Maar dan met een nieuwe generatie, want het huidige bestuur is van mijn leeftijd of ouder.'


Van der Weele vroeg vijf mannen als lijsttrekker. Alle vijf zeiden ze nee. 'En toen heb ik me beklaagd bij Lilian. Elke zondag na kerktijd drinken we koffie, de ene week bij mij, de andere bij haar. En ik zei dat ik er toch zo van baalde, dat er geen lijsttrekker was. Toen zei ze: ik doe het wel. Het liefst had ze zich op haar 18de al met politiek bemoeid, maar toen mocht dat nog niet.'


Vlissingen is een buitenbeentje binnen de SGP, zeggen ingewijden. Je kunt het zien aan de kleding, sommige mannen dragen T-shirts, maar je merkt het vooral aan hun opvattingen. Van de 67 leden zijn er zes vrouw. Dat is veel. Vrouwen mogen pas sinds 1996 lid worden van zo'n kieskring, maar in de meeste gemeenten maken ze er geen gebruik van. 'De vrouwen hier zijn heel actief', zegt van der Weele. 'De mannen laten het gruwelijk afweten, maar van de zes vrouwen zijn er altijd minstens vier aanwezig.'


Eerder op de dag was hij nog flink zenuwachtig. 'Ik hoop dat het haar gaat lukken, maar als alle zware jongens uit de kieskring op komen dagen... Nou ja.'


Nu is hij openlijk wtrots op zijn dochter, en sommige anderen ook. 'Al gaat het er niet om of het een man of vrouw is, maar om de kwaliteit', zegt een oudere vrouw met een parelketting. In de vergadering waren ook kritische geluiden te horen, zegt Janse zelf. 'Maar eigenlijk alleen nadat de uitslag bekend was. Ik hoop dat de tegenstemmers van nu toch op me stemmen, want het gaat niet om de lijstrekker, maar om de vraag of het woord van God straks terug in de gemeenteraad komt. Want dat is hard nodig.'


Dan begint ze te vertellen over de dreiging van de koopzondag, een traditioneel SGP-thema. Maar vader Van der Weele vindt het genoeg geweest. 'Kom Lil, thuis staat het bier koud.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden