Geef ze snel alles wat ze willen, dan laten ze je hopelijk met rust

De meest genante momenten van mijn leven? Tot de dingen waarvan ik soms ’s nachts wakker schrik behoort mijn contact met de hypotheekverstrekker, twee jaar geleden....

Marjolijn Februari

Het kwam indertijd allemaal door mijn angst voor valsheid in geschrifte. Serieus bang voor de macht van de bank besloot ik de aanvraagformulieren voor de hypotheek trouw in te vullen. Nou had ik op dat moment last van een ruggenwervel die scheef zat, maar de huisarts had het somberder ingezien en ze had me doorgestuurd naar een specialist, die een akelige diagnose stelde. Die diagnose vulde ik dus gehoorzaam in op de hypotheekfomulieren. Bent u onder behandeling van een specialist? Jawel. En ik vulde in welke specialist en waarom.

Toen kwamen de formulieren terug van de bank. Excuses, er was een fout gemaakt, wilde ik ze misschien nog eens invullen? Ja, dat wilde ik wel. Maar helaas was inmiddels de medisch specialist mijn zaak nog weer somberder gaan inzien, en hij had me doorgestuurd naar weer een andere specialist die op zijn beurt een nog veel alarmerender diagnose stelde. Op de formulieren vulde ik nu dus gehoorzaam die nieuwe diagnose in.

En dat zou allemaal niet zo erg zijn geweest, als korte tijd later de hypotheekformulieren niet opnieuw waren terug gekomen. Excuses, excuses, maar er waren toch nog wat nadere gegevens nodig. Wilde ik misschien nog eens*? En dat zou niet zo erg zijn geweest als ik toen niet juist naar een andere medisch specialist was doorgestuurd, die een nog veel krankzinniger diagnose had gesteld. En dat zou nog steeds niet zo erg zijn geweest, als ik het niet in mijn stomme kop had gehaald om die laatste diagnose ook aan de bank op te biechten.

Tegen de tijd dat ik het heft weer in eigen hand had genomen, de specialisten had uitgezwaaid en bij een kraker gewoon even mijn ruggenwervel had laten rechtzetten, had de bank op papier al mijn organen van binnen en van buiten gezien. En twee jaar later vraag ik me nog steeds af waarom ik dat zo ver heb laten komen. Ik had er toch gewoon omheen kunnen draaien?

Sindsdien ben ik geïnteresseerd geraakt in de dictatuur van de markt. Waarom heeft de bank recht op de details van ons persoonlijk leven? Het begrip markt wordt in de volksmond automatisch verbonden met vrijheid – we zingen over de vrije markt en over vrije keuzes voor de consument. Maar dan vergeet je toch dat achter die vrijheid de dwang schemert. Als je niet precies doet wat bedrijven van je verlangen, volgen er sancties. Boetes, verrekeningen, voorgoed uitgesloten worden van hypotheekverstrekking en verzekering, verhoging van de tarieven, plaatsing op de zwarte lijst, verbeurdverklaring van al je persoonlijke bezittingen.

Familielid E. heeft een domeinnaam geregistreerd. Op een dag komt er een brief van een buitenlands concern. Daarin wordt E. gesommeerd de domeinnaam onmiddellijk aan het concern over te dragen – zo niet, dan krijgt hij een schadeclaim van ettelijke tonnen. E., die geen ettelijke tonnen bezit, maar wel graag zijn bedrijfsnaam wil houden, consulteert een advocaat. Geef het maar op, zegt de advocaat, je hebt volkomen gelijk, maar geen geld genoeg om je gelijk ook te krijgen. Geef ze snel alles wat ze willen, dan laten ze je hopelijk met rust.

Goed , dit soort struikroverij bestond vroeger natuurlijk ook wel, maar met de privatisering en de globalisering is het erger geworden. In mijn notitieboekje heb ik daarom een tijd geleden een aantekening gemaakt over de macht van de markt, die beperkender is dan de macht van de staat. In het geval van de staat heb je nog de illusie dat je verweermiddelen hebt: op zijn minst een gedeeld gevoel van rechtvaardigheid. Maar op de markt heerst geen gedeeld rechtsgevoel. Ook al maken grote bedrijven in hun contact met de klant gebruik van het recht – door hun economische overwicht zijn ze niet zelf aan dat recht gebonden. En dat is nou precies de definitie van een dictatuur.

De enige reden waarom ik nog steeds geen serieus werk heb gemaakt van mijn gedachten over die dictatuur van de markt, is mijn eigen onnozelheid. Nu het liberalisme wordt verdedigd door politici die denken dat vrijheid op de markt te vinden is, zou ik dat vrijheidsbegrip heel graag willen nuanceren. Maar ik besef tegelijk dat het niet een abstract begrip als ‘de markt’ is dat onze vrijheid beknot – het is menselijk gedrag dat weinig overlaat van vrij ondernemerschap en vrij consumentendom. Ook op de markt zitten we vooral elkaar dwars.

En terwijl ik dit zit te schrijven, besef ik opeens dat ikzelf nog wel het meest afschrikwekkende voorbeeld ben van onvrij gedrag op de markt. Vandaar dat ik heb besloten vandaag de meest genante momenten van mijn leven met u te delen. Zodat u ziet hoe het niet moet. Geef nooit uw intiemste medische details door aan de hypotheekverstrekker en dien nooit uw rekeningen in zoals ik dat een maand geleden deed te Brussel.

Na een langdurig onderhoud over het belang van cultuur zou ik daar een reiskostendeclaratie afgeven bij de secretaresse, en aangekomen bij het secretariaat zocht ik naar een nette manier om dat te doen. De secretaresse zag mijn aarzeling, begreep dat ik iets van haar wilde en keek om zich heen. Toen deed ze de dop van een glazen pot die op haar bureau stond en haalde er een sleutelhanger uit die ze me resoluut in de hand duwde. ‘Alstublieft’, zei ze, ‘en tot ziens.’

Ik weet het, slim is het allemaal niet. Toch heb ik het, alles welbeschouwd, als vrije consument en ondernemer op de markt nog niet eens zo slecht gedaan. Ik heb (a) een hypotheek, en (b) een sleutelhanger. Zoals de Groningers zouden zeggen: het kan minder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden