Geef wetenschap toch geld en ruimte

Het spel en de knikkers

Oproer. Minister Jet Bussemaker van Onderwijs, de staatssecretaris Sander Dekker en de minister van Economische Zaken Henk Kamp stuurden eind november hun Wetenschapsvisie 2025 naar de Kamer. Onder wetenschappers is hier, blijkens de Volkskrant van vrijdag, oproer over ontstaan. De steen des aanstoots is het idee om andere partijen dan wetenschappers invloed te geven bij het verdelen van onderzoeksgeld. NWO is hiertoe de aangewezen organisatie en die verdeelt een half miljard per jaar. Nu gaat dit op basis van concurrentie en beoordeling van aanvragen door wetenschappers. De bewindspersonen lijkt het een goed idee als bedrijven en maatschappelijke organisaties mogen meebeslissen over de onderzoeksagenda.

Ik heb ernaar gekeken, die Wetenschapsvisie 2025, en er is verdorie nog wel meer om je over op te winden. Dat het stuk veel te lang is, onvoldoende onderscheid maakt tussen analyse, visie en concretisering hiervan, en geen samenvatting bevat - laat dat allemaal maar even zitten.

Nee, er staat weer eens een roze olifant in de kamer en niemand die zegt: verrek, daar staat een roze olifant. De olifant in kwestie is: geld.

In de inleiding bij het werkstuk wordt zij nog zo bezongen: de wetenschap in Nederland, zo belangrijk voor onze welvaart en ons welbevinden, levert met een gemiddeld budget een topprestatie. De Europese Commissie, een 'interdepartementaal beleidsonderzoek', de organisatie voor rijke landen OECD, iedereen beklemtoont, aldus de inleiding, de kwaliteit en productiviteit van de onderzoekers in Nederland.

Vervolgens benoemen de bewindslieden drie 'uitdagingen voor de toekomst'. De uitdaging waar het mij om gaat, is de eerste: toenemende internationale concurrentie. 'Investeringen in wetenschap groeien wereldwijd', schrijven Bussemaker, Dekker en Kamp. 'Steeds meer landen streven actief naar een positie als competitieve kenniseconomie.' Er is dus 'toenemende internationale concurrentie om talent en fondsen'. En: 'De Nederlandse investeringen dreigen achter te blijven.'

Dus? Niets.

Ik heb gezocht op 'euro', maar dat leidt uitsluitend naar Europa, en niet naar euro's om te investeren in wetenschap. Ik zocht naar 'investeringen', wat me op allerlei leuke plekken bracht, maar niet bij het vurige pleidooi om meer publiek geld te investeren in wetenschap. Bekostigen misschien? Nee.

Dat kan toch niet zomaar, zonder nadere toelichting? Dat is toch onbehoorlijk?

Natuurlijk kan een bewindsliedentrio, ondanks de lovende woorden over kwaliteit en effectiviteit, en na de constatering dat Nederland de internationale strijd op de top 'dreigt te verliezen', de politieke keuze maken: geen cent erbij. We zullen het moeten doen met het budget dat er nu is.

Maar dan moeten ze wel antwoord geven op de vraag: op basis van welke argumenten dan? Hoezo?

Minister Jet Bussemaker van Onderwijs. Foto anp
Staatssecretaris Sander Dekker. Foto anp

Deze 'wetenschapsvisie' - zo u wilt: het gebrek eraan - illustreert nog eens dat het nodig is Nieuw Begrotingsbeleid te formuleren, waarin publieke investeringen anders, namelijk welwillender, worden behandeld dan consumptieve overheidsuitgaven en inkomensoverdrachten.

Voorbeeld: pak eerst eens 200 miljoen uit de Kinderbijslagpot van 3,2 miljard euro - bijvoorbeeld door geen Kinderbijslag meer te geven aan mensen met een zeer hoog inkomen - en voeg die 200 miljoen bij het wetenschapsbudget. Wordt Nederland daar beter, sterker en welvarender van? Mij lijkt van wel. Anders: geef wetenschap 200 miljoen per jaar extra en verhoog het financieringstekort navenant. Wordt Nederland daar welvarender van? Mij lijkt andermaal van wel. Toets: geef eens 200 miljoen extra uit aan kinderbijslag en verhoog het financieringstekort navenant. En? Nee, van deze herverdeling van geld tussen generaties wordt Nederland vermoedelijk niet beter en welvarender. De ene euro is de andere niet.

In Den Haag loopt men nu met een grote boog om dit soort discussies heen. Een euro is een euro, tekort is tekort, schuld is schuld. Daar krijg je dus van die vervelende wetenschapsvisies van, met een roze olifant erin. Bussemaker, Kamp en Dekker moeten hun huiswerk overdoen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Minister van Economische Zaken Henk Kamp. Foto anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.