'Geef noodhulp hongersnood El Niño, maar subsidieer vooral landbouw'

Het Rode Kruis heeft maandag gironummer 7244 geopend in verband met de dreigende hongersnood voor minstens 42 miljoen mensen in Afrika. Het weerfenomeen El Niño zorgt voor extreme droogte en daardoor ontstaan grote water- en voedseltekorten. Noodhulp is goed, vindt hoogleraar waterbeheer Pieter van der Zaag. Maar daarbij moet ook het echte probleem, de landbouwsector, worden aangepakt.

Een ontheemde vrouw op de grens tussen Ethopië en Somaliland Beeld reuters

Volgens het Rode Kruis zijn Ethiopië, Malawi, Swaziland en Zimbabwe het zwaarst getroffen door de droogte. In de laatste drie landen is de noodtoestand uitgeroepen.

'We hadden gehoopt dat het in maart zou gaan regenen, maar dat is flink tegengevallen. De urgentie is daarom nu extra groot', aldus het Rode Kruis. Meer dan tien miljoen mensen hebben volgens het Rode Kruis voedselhulp nodig en bijna 6 miljoen mensen ontbreekt het aan voldoende water en sanitaire voorzieningen. Een miljoen kinderen heeft extra medische hulp nodig in verband met ernstige uitdroging of ondervoeding.

Lees ook

In februari zat het er al aan te komen. Een rampenbestrijder op Madagaskar: 'Door El Niño krijgen we te maken met een waaier aan catastrofen op ons eiland.'

'Pacific Godzilla' noemen de Amerikaanse media El Niño inmiddels, ergens tussen liefkozend en griezelend in. Maar wat is het precies?

Jongen in de zwaar getroffen Awdalregio in Somaliland Beeld reuters

Het Rode Kruis helpt de getroffenen onder andere met voeding, medische hulp en water, maar ook met het aanleggen van putten, dammen en irrigatiesystemen en voorlichting over klimaatverandering. Van der Zaag, die verschillende posities bekleedt bij kennis- en opleidingscentrum UNESCO-IHE Institute for Water Education in Delft, heeft zijn bedenkingen.

'Noodhulp is natuurlijk humanitaire noodzaak. Maar het Rode Kruis moet niet denken, we gaan die boeren wel eventjes leren over klimaatverandering. Die boeren weten dondersgoed dat er gigantische variabiliteit is in regenval, ik denk dat wij eerder van hen kunnen leren.'

Volgens Van der Zaag laat de droogte in diverse landen zien hoe slecht de landbouw eraan toe is en is dat iets wat los van klimaatverandering aangepakt moet worden. 'Het is niet de eerste El Niño en deze situatie is vorig jaar al voorspeld. Het is tragisch dat die landen, en ook de wereldgemeenschap, niet in staat zijn gebleken daarop te anticiperen.'

Zo zoekt Ethiopië de oplossing in het verdrijven van kleine, marginale boertjes en het vervangen van hun landbouw door grote irrigatiesystemen voor suikerriet. 'Maar die plantages zijn helemaal niet zo professioneel, en je afhankelijkheid van regenwater wordt alleen maar groter. De productie wordt opgeschroefd, maar niet robuuster of veerkrachtiger gemaakt. Dat is niet de oplossing.'

Lees ook

Ooit was Zimbabwe de graanschuur van Afrika De droogte legt de erbarmelijke staat van de landbouw bloot.

Veel kleine zwarte boeren hebben na jaren ploeteren de moed verloren en zoeken de samenwerking met de weggejaagde blanke boeren.

Kinderen wachten op behandeling in de droge Oromiaregio in Ethiopië Beeld reuters

Landbouwsubsidies

Van der Zaag pleit voor subsidies voor familielandbouw, waardoor Afrikaanse boeren na jaren sappelen de nodige kennis en materialen kunnen verkrijgen. 'Je ziet overal ter wereld dat economieën hun landbouwsector subsidiëren. Dat is de enige bekende ontwikkelingsstrategie. Die kleine boeren zijn echt niet dom en juist zij weten wat droogte inhoudt. Er is alleen jaren niet in ze geïnvesteerd.'

Omdat de voedselprijzen omhoog schieten is dit volgens van der Zaag het moment om in te grijpen. 'De politici in die landen, die normaal niet altijd doen wat het beste is voor hun mensen, zijn nu juist gevoelig voor maatregelen. De oplossingen weten we ongeveer wel, nu moeten we kijken hoe we die verschillende landen kunnen ondersteunen die te gaan implementeren. Never waste a good crisis.'

Lees ook

Ethiopië maakt op dit moment de ergste droogteperiode in vijftig jaar mee. Tienduizenden Ethiopiërs wagen nu de levensgevaarlijke oversteek over de Rode Zee om werk in Saoedi-Arabië te vinden.

Ethiopische vrouw wacht met haar kind op acute voedselhulp Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden